Bakteriyel vajinozis nedir?

Bakteriyel vajinozis, vajinadaki bakteri dengesinin bozulmasıyla ortaya çıkan bir tablodur. Doğurganlık çağındaki kadınlarda en sık görülen vajinal akıntı nedenidir.

Sağlıklı vajinada laktobasil adı verilen bakteriler baskındır. Bu bakteriler ortamı asitli tutar ve diğer bakterilerin çoğalmasını sınırlar. Bakteriyel vajinoziste laktobasiller azalır, yerlerini başka bakteriler alır ve ortamın asitliği düşer.

Adında iltihap anlamına gelen bir ek bulunmaması boşuna değil. Klasik bir enfeksiyon tablosu değildir; kızarıklık, şişlik ve ateş beklenmez. Bu yüzden kaşıntı ve yanma çoğu zaman ön planda olmaz.

Tipik yakınma akıntıdır: ince, gri beyaz renkte ve balık kokusuna benzetilen bir koku ile. Koku ilişki sonrasında ve adet dönemlerinde belirginleşir, çünkü ortamın asitliği bu dönemlerde değişir.

Kadınların bir bölümünde hiçbir yakınma olmaz ve tablo başka bir nedenle yapılan muayenede fark edilir.

Cinsel yolla bulaşan bir hastalık olarak sınıflanmaz. Buna karşılık cinsel etkinlik, yeni eş ve birden fazla eş tabloyla ilişkilidir. Bu nedenle eşin rutin tedavisi önerilmez.

Tekrarlama sık görülür ve hastaların önemli bir bölümünde birkaç ay içinde yakınma geri döner. Bu, tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez; tablonun doğasıyla ilgilidir.

Tanı muayene ve basit incelemelerle konur. Akıntının görünümü değerlendirilir, vajinal asitlik ölçülür ve mikroskopta bakı yapılır. Belirli ölçütlerin bir arada bulunması tanıyı koydurur; ayrıca akıntıya bazı çözeltiler damlatıldığında ortaya çıkan koku testi kullanılır.

Ayırıcı tanı yapılır. Mantar enfeksiyonunda akıntı kesik süt görünümündedir ve kaşıntı ön plandadır. Trikomonasta akıntı sarı yeşil ve köpüklüdür. Bu ayrım tedaviyi tamamen değiştirir; reçetesiz mantar kremiyle yapılan denemeler bu nedenle sonuç vermez.

Tedavi antibiyotiklerle yapılır. Ağızdan ya da vajinal yoldan uygulanan seçenekler bulunur ve etkinlikleri benzerdir. Hangi yolun kullanılacağı gebelik durumu, önceki tedaviler ve kişinin tercihine göre belirlenir. Tedavi süresi tamamlanmalıdır; yakınma geçti diye yarıda bırakmak tekrarlamayı artırır.

Ağızdan verilen bazı tedaviler sırasında alkol kullanımı konusunda hekim uyarısına uyulması gerekir.

Gebelikte tedavi ayrıca değerlendirilir; yakınması olan gebelerde tedavi verilir ve ilaç seçimi hekim tarafından yapılır.

Tekrarlayan tablolarda plan değişir. Uzun süreli ve aralıklı bakım tedavileri gündeme gelir, tetikleyici alışkanlıklar gözden geçirilir, rahim içi araç kullanımı değerlendirilir ve sigaranın bırakılması önerilir.

Yakınması olmayan kadınlarda rutin tarama ve tedavi önerilmez; ancak bazı jinekolojik girişimler öncesinde tedavi planlanabilir.

Tablo hafif seyretse de tedavi edilmediğinde bazı riskleri artırır.

Gebelikte önem kazanır. Erken doğum, erken su gelmesi ve doğum sonrası rahim enfeksiyonu riskiyle ilişkilendirilmiştir. Bu nedenle gebelikte yakınma varsa tedavi ertelenmez.

Jinekolojik girişimler öncesinde de değerlendirilir. Rahim ağzından yapılan işlemler ve düşük sonrası dönemde tedavi edilmemiş tablo, üst genital yol enfeksiyonu riskini artırır.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara yatkınlık artar. Vajinal ortamın asitliği koruyucu bir bariyerdir; bu denge bozulduğunda hiv (aids), klamidya ve bel soğukluğu (gonore) gibi enfeksiyonların bulaşma olasılığı yükselir.

Tekrarlama en sık karşılaşılan sorundur. Hastaların önemli bir bölümünde birkaç ay içinde yakınma geri döner. Bunu azaltan davranışlar bellidir.

Korunmanın en etkili adımı vajinal duş yapmamaktır. Duş, sprey ve içeriye uygulanan temizleyiciler laktobasilleri doğrudan azaltır.

Diğer koruyucu davranışlar şunlardır: dış bölgeyi yalnız su ile yıkamak, parfümlü ürünlerden kaçınmak, engelleyici yöntem kullanmak, sigarayı bırakmak, gereksiz antibiyotik kullanmamak, pamuklu iç çamaşırı tercih etmek.

Probiyotik ürünlerin bu tablodaki yeri henüz net değildir; kullanılacaksa hekimle konuşulması doğru olur.

Tedaviye eşlik eden birkaç alışkanlık tekrarlamayı azaltır.

Vajinal duş tamamen bırakılır. Bu, tabloyu en çok besleyen alışkanlıktır ve bırakıldığında fark hızla görülür.

Dış bölge günde bir kez ılık suyla yıkanır. Parfümlü sabun, duş jeli, sprey ve ıslak mendil kullanılmaz.

Çamaşırlar parfümsüz deterjanla yıkanır, yumuşatıcı kullanılmaz. Pamuklu iç çamaşırı tercih edilir, günlük ped kullanımı azaltılır.

Tedavi tam süre uygulanır. Vajinal tedavilerde uygulama akşam yatmadan önce yapılır ve hekimin adet dönemiyle ilgili talimatına uyulur. Ağızdan verilen bazı tedavilerde alkol konusundaki uyarıya dikkat edilir.

Sigara bırakılır; bu tablo ile ilişkisi gösterilmiştir.

Engelleyici yöntem kullanımı hem korunma hem denge açısından yararlıdır.

Yakınma kaydı tutmak işe yarar. Ne zaman başladığı, hangi dönemde arttığı ve hangi tedaviden sonra ne kadar süre rahat edildiği not edilir; tekrarlayan tablolarda bu kayıt planı belirler.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: tedaviye rağmen geçmeyen ya da kısa sürede tekrarlayan akıntı, kaşıntı ve yanmanın belirginleşmesi, kasık ağrısı, ateş, ilişki sırasında derin ağrı, adet dışı kanama, gebelikte gelişen akıntı.