Süt kanalı iltihabı (mastit) nedir?

Mastit, meme dokusunun iltihaplanmasıdır. En sık emzirme döneminde, çoğunlukla ilk altı hafta içinde görülür.

Süreç çoğu zaman aynı biçimde başlar. Sütün bir kanalda birikmesi ve boşaltılamaması, o bölgede tıkanıklık yaratır; tıkanan bölge iltihaplanır ve bakteri eklenirse tablo ağırlaşır.

Bu nedenle mastit yalnız bir enfeksiyon değildir; öncesinde çoğunlukla bir boşaltma sorunu vardır.

Belirtiler tek taraflıdır ve hızla gelişir. Memenin bir bölümünde kızarıklık, sertlik, sıcaklık ve şiddetli ağrı olur; ateş ve grip benzeri halsizlik eşlik eder.

Grip benzeri tablo tipiktir. Anne kendini üşütmüş sanır ve memesine bakmadan yatağa girer; bu, tanının gecikmesinin sık nedenidir.

Süt kanalının tıkanması ile mastit ayrılır. Tıkanıklıkta sertlik ve ağrı vardır ama ateş ve yaygın kızarıklık yoktur; boşaltmayla birkaç saat içinde geriler.

En kritik ve en yanlış bilinen konu emzirmedir. Mastit sırasında emzirmeyi kesmek tabloyu ağırlaştırır; süt birikmeye devam eder ve apse gelişme olasılığı artar.

Süt bebek için zararlı değildir. Emzirme sürdürülür ve hatta hasta memeden daha sık verilir.

Tedavi gecikirse apse gelişebilir ve bu, boşaltma girişimi gerektirir.

Emzirmeyen kadınlarda da mastit görülebilir; bu grupta ayrıca değerlendirme yapılır.

Bir uyarı gerekir: antibiyotiğe yanıt vermeyen kızarıklık, seyrek görülen bir meme kanseri biçimini taklit edebilir.

Tanı muayeneyle konur. Memedeki kızarık ve sert bölge, ateş ve tek taraflı olma tipiktir.

Süt kanalı tıkanıklığından ayrım yapılır: tıkanıklıkta ateş ve yaygın kızarıklık bulunmaz.

Apse düşünülüyorsa ultrason yapılır. Dalgalanma hissi veren şişlik ve tedaviye yanıtsızlık bu tabloyu düşündürür.

Antibiyotiğe yanıt vermeyen kızarıklıklarda ileri inceleme yapılır.

Tedavinin temeli sütün boşaltılmasıdır ve bu, antibiyotikten önce gelir.

Emzirme sürdürülür. Hasta memeden daha sık verilir; süt bebek için zararlı değildir.

Bebek ememiyorsa süt sağılır. Meme boşaltılmadan tedavi sonuç vermez.

Emzirme öncesi ılık uygulama süt akışını kolaylaştırır; emzirme sonrası soğuk uygulama ağrı ve şişliği azaltır.

Emzirme sırasında sert bölgeye doğru nazik masaj yapılır; sert ve ağrılı masaj dokuyu zedeler ve önerilmez.

Bebeğin çenesi sert bölgeye bakacak biçimde pozisyon verilir; bu, o kanalın boşalmasını kolaylaştırır.

Dinlenme ve sıvı alımı sağlanır.

Ağrı ve ateş için hekimin önerdiği ilaçlar kullanılır; emzirme döneminde kullanılabilen seçenekler vardır.

Antibiyotik, bulgular yirmi dört saat içinde gerilemiyorsa, ateş yüksekse ve meme başında çatlak varsa başlanır. Süre tamamlanır.

Apse gelişirse iğneyle ya da küçük bir kesiyle boşaltılır; emzirme çoğunlukla sürdürülebilir.

Emzirme tekniği gözden geçirilir; bebeğin memeyi doğru kavraması tekrarı önler.

Anne ve bebekte pamukçuk varsa birlikte tedavi edilir.

Mastitin riski hem anne hem emzirme sürecinin geleceği açısından önemsenmelidir.

En sık ve en somut sonuç apsedir. Tedavi gecikir ya da meme boşaltılmazsa iltihap bir bölgede toplanır ve girişimle boşaltılması gerekir.

Emzirmenin erken sonlanması bir başka önemli sonuçtur. Ağrı ve yanlış yönlendirme nedeniyle anneler emzirmeyi bırakır; oysa bırakmak tabloyu ağırlaştırır.

Tekrarlama sıktır. Altta yatan boşaltma sorunu düzeltilmezse mastit yinelenir.

Tedavi edilmeyen ağır tablolarda enfeksiyon kana yayılabilir; yüksek ateş, titreme ve genel durum bozukluğu bu tabloyu gösterir.

Ruhsal yük gerçektir. Doğum sonrası dönemde yaşanan ağrı, ateş ve uykusuzluk tükenmeyi ve doğum sonrası depresyonu ağırlaştırır.

Ayrı bir uyarı gerekir: antibiyotiğe yanıt vermeyen, ciltte portakal kabuğu görünümü yaratan kızarıklık seyrek görülen bir meme kanseri biçimini taklit edebilir ve araştırılmalıdır.

Korunmada meme boşaltımı ilk sıradadır.

Bebek düzenli ve sık emzirilir; öğün atlanmaz ve aralar uzatılmaz.

Emzirme tekniği doğru öğrenilir. Bebeğin yalnız meme başını değil, çevresindeki koyu bölgeyi de kavraması gerekir; yanlış kavrama hem çatlak hem tıkanıklık yapar.

Emzirme danışmanlığı alınabilir; teknik düzeltmesi tekrarı belirgin biçimde azaltır.

Her emzirmede pozisyon değiştirilir; farklı pozisyonlar farklı kanalları boşaltır.

Sıkı sütyen, telli sütyen ve baskı yapan giysiler bırakılır; kucak taşıyıcılarının baskısı gözden geçirilir.

Sütten kesme kademeli yapılır; ani kesme tıkanıklık ve mastit riskini artırır.

Meme başı çatlakları erken tedavi edilir.

Dinlenme ve sıvı alımı sağlanır; yorgunluk bilinen bir tetikleyicidir.

Sigara bırakılır.

Bir tarafta sertlik hissedildiğinde beklenmez; o bölge sıklaştırılmış emzirmeyle boşaltılır.

Mastitte evde yapılanlar tedavinin en büyük parçasıdır ve tek bir kurala dayanır: memeyi boşalt.

Emzirme kesilmez. Hasta memeden daha sık verilir; süt bebek için zararlı değildir.

Bebek ememiyorsa ya da yeterince boşaltmıyorsa süt sağılır.

Emzirme öncesi ılık uygulama yapılır: ılık duş ya da ılık bez birkaç dakika. Bu, süt akışını kolaylaştırır.

Emzirme sırasında sert bölgeden meme başına doğru nazik masaj yapılır. Sert ve acıtan masaj yapılmaz; dokuyu zedeler.

Bebeğin çenesi sert bölgeye bakacak biçimde pozisyon verilir.

Emzirme sonrası soğuk uygulama yapılır; ağrı ve şişliği azaltır.

Her emzirmede pozisyon değiştirilir.

Dinlenilir. Bu dönemde ev işleri ertelenir ve yardım istenir; yorgunluk tabloyu ağırlaştırır.

Bol sıvı alınır ve düzenli beslenilir.

Rahat, telsiz ve sıkmayan sütyen kullanılır; gece sütyensiz uyunabilir.

Ağrı ve ateş için hekimin önerdiği ilaç kullanılır; emzirme döneminde kullanılabilen seçenekler vardır.

Antibiyotik başlandıysa süre tamamlanır; iyi hissedince kesilmez.

Meme başı çatlağı varsa bakımı yapılır ve emzirme tekniği düzeltilir.

Emzirme danışmanlığı alınabilir.

Ateş, kızarıklık ve ağrı yirmi dört saat içinde gerilemiyorsa hekime başvurulur.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: yirmi dört saatte düzelmeyen ya da kötüleşen bulgular, otuz sekiz buçuk derece üzerinde ateş, titreme ve genel durum bozukluğu, memede dalgalanma hissi veren şişlik, meme başından iltihaplı akıntı, ciltte portakal kabuğu görünümü, antibiyotiğe rağmen geçmeyen kızarıklık, tekrarlayan mastit, emzirmeyen kadında meme iltihabı.