Cinsel ilişkide ağrı (disparoni) nedir?

Cinsel ilişkide ağrı, ilişki sırasında ya da sonrasında hissedilen ve tekrarlayan ağrıdır. Tıpta disparoni denir. Kadınlarda daha sık görülür, erkeklerde de bulunabilir.

Ağrının yeri, nedenini büyük ölçüde belirler. Girişte hissedilen yüzeysel ağrının nedenleri arasında enfeksiyon, kuruluk, deri hastalıkları, doğum sonrası yara dokusu ve kasların istem dışı kasılması bulunur. Derinde hissedilen ağrıda ise endometriozis, yumurtalık kistleri, miyomlar, üst genital yol enfeksiyonu ve bağırsak kaynaklı sorunlar düşünülür.

Sık karşılaşılan bir tablo vajinismustur. Girişe yönelik istem dışı kas kasılması nedeniyle giriş zorlaşır ya da mümkün olmaz. Kas kasılması iradeyle kontrol edilmez ve kişinin isteğiyle ilgili değildir; bu ayrımın bilinmesi çiftin suçlayıcı bir döngüye girmesini önler.

Kuruluk en sık ve en kolay çözülen nedenlerden biridir. Emzirme döneminde, menopozda, bazı doğum kontrol yöntemleri ve ilaçlar kullanılırken, ayrıca yeterli uyarılma olmadan başlayan ilişkide görülür.

Ağrı kısır bir döngü kurar. Ağrı beklentisi kasları gerer, gerginlik ağrıyı artırır, kaçınma başlar ve ilişki tamamen sorunlu hâle gelir. Bu döngü nedeniyle tedavi hem bedensel hem ruhsal boyutu ele almalıdır.

Utanç nedeniyle yıllarca söylenmeyen bir yakınmadır. Oysa nedenlerin çoğu tedavi edilebilir.

Değerlendirmenin ilk adımı ayrıntılı bir öyküdür. Ağrının yeri, ne zaman başladığı, her ilişkide olup olmadığı, girişte mi derinde mi hissedildiği, doğum ve ameliyat öyküsü, kullanılan ilaçlar ve emzirme durumu sorulur. İlişki içi sorunlar ve cinsel travma öyküsü de bu görüşmenin parçasıdır.

Muayene dikkatle ve kişinin izniyle, kademeli olarak yapılır. Vajinismus düşünülen kadınlarda ilk görüşmede muayene zorlanmaz. Dış bölge incelenir, hassas noktalar belirlenir, pelvik taban kaslarının gerginliği değerlendirilir. Gerekiyorsa akıntı örneği alınır, ultrason yapılır ve endometriozis kuşkusunda ileri değerlendirme planlanır.

Tedavi nedene göre kurulur. Kurulukta kayganlaştırıcı ve nemlendirici kullanımı ilk basamaktır; menopoz döneminde bölgesel östrojen tedavisi eklenir. Enfeksiyon varsa uygun tedavi verilir. Deri hastalıklarında cildiye ile birlikte plan yapılır.

Pelvik taban fizyoterapisi bu alanda etkili bir tedavidir. Kasların gevşetilmesi, nefes ile kas kontrolü çalışmaları ve kademeli genişletme uygulamaları vajinismus ile kas gerginliğine bağlı tablolarda yüksek yanıt verir.

Psikoterapi çoğu olguda tedavinin parçasıdır. Bilişsel davranışçı terapi (BDT), kaygı ve kaçınma döngüsünü hedefler; cinsel terapi yaklaşımlarında çiftin birlikte çalışması istenir.

Endometriozis, miyom ve yapışıklık gibi yapısal nedenlerde ilaç ya da cerrahi tedavi gündeme gelir.

Tedavi çoğu zaman tek bir yöntemle değil, bedensel ve ruhsal ayakların birlikte yürütülmesiyle sonuç verir.

Ağrının sürmesi hem bedensel hem ilişkisel sonuçlar doğurur.

En sık görülen sonuç kaçınmadır. İlişki tamamen ertelenir, yakınlık azalır ve çift arasında suçlama ile uzaklaşma başlar. Yakınmanın konuşulmaması bu süreci hızlandırır.

İkincisi kas gerginliğinin yerleşmesidir. Ağrı beklentisiyle kasılan pelvik taban kasları zamanla kalıcı gerginlik kazanır; bu durum idrar yapmayı, tampon kullanmayı ve jinekolojik muayeneyi de zorlaştırır.

Üçüncüsü tanı gecikmesidir. Endometriozis gibi tablolar yıllarca fark edilmeyebilir; oysa erken tanı hem ağrının hem gebe kalma güçlüğünün yönetimini kolaylaştırır.

Dördüncüsü ruhsal yüktür. Kaygı, çökkün ruh hâli ve kendini yetersiz hissetme bu tabloya sık eşlik eder.

Korunma tarafında en pratik adımlar şunlardır: yeterli uyarılma süresine izin vermek, gerekiyorsa kayganlaştırıcı kullanmak, enfeksiyonları erken tedavi etmek, doğum sonrası dönemde acele etmemek ve yara iyileşmesini beklemek, emzirme döneminde kuruluk için nemlendirici kullanmak.

Ağrıya rağmen ilişkiyi sürdürmek işleri kötüleştirir. Ağrı bir uyarıdır; devam etmek kas gerginliğini ve kaçınmayı pekiştirir.

Erkeklerde de yakınmanın söylenmesi gerekir; sünnet derisinin darlığı, deri hastalıkları ve enfeksiyonlar tedavi edilebilir nedenlerdir.

Günlük yaşamda yapılan düzenlemeler tedavinin etkisini artırır.

Kayganlaştırıcı kullanmak en hızlı fark yaratan adımdır. Su bazlı ve parfümsüz ürünler tercih edilir; ısıtıcı ya da karıncalandırıcı etki vaat eden ürünler tahriş yapabilir.

Acele edilmez. Yeterli uyarılma süresi kayganlığı doğal olarak artırır ve kas gerginliğini azaltır.

Ağrı olduğunda durulur. Devam etmek kas kasılmasını ve kaçınmayı pekiştirir. Farklı pozisyon denemek, derinliği kontrol edilebilen konumları tercih etmek yardımcı olur.

Pelvik taban egzersizleri hekim ya da fizyoterapistin verdiği biçimde yapılır. Bu tabloda amaç kası güçlendirmek değil çoğu zaman gevşetmektir; yanlış uygulama gerginliği artırabilir.

Nefes çalışmaları işe yarar. Uzun ve yavaş nefes vermek pelvik taban kaslarının gevşemesini destekler.

Ilık su oturma banyosu ve bölgesel ısı uygulaması kas gerginliğini azaltır.

Tahriş edici ürünler kaldırılır: parfümlü sabun, vajinal duş, ıslak mendil, kokulu ped.

Çiftin birlikte konuşması sürecin parçasıdır. Yakınmayı gizlemek, karşı tarafın bunu reddedilme olarak yorumlamasına yol açar.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: ağrının her ilişkide tekrarlaması, ilişki sonrası kanama, kokulu akıntı ve ateş, idrar yaparken yanma, adet dışı kanama, kasık ağrısının ilişki dışında da sürmesi, ilişkiye hiç girilememesi.