Sünnet nedir?

Sünnet, penis ucunu örten derinin cerrahi olarak alınmasıdır. Tıpta sirkümsizyon denir. Türkiye'de yaygın biçimde toplumsal ve dinsel bir gelenek olarak uygulanır; ayrıca belirli durumlarda tıbbi bir gereklilik olarak yapılır.

Tıbbi gerekçeler bellidir. Derinin geri çekilememesi ve idrar yaparken balonlaşma yapması, tekrarlayan iltihaplanmalar, derinin geri çekildikten sonra sıkışıp kalması, idrar yolu enfeksiyonlarının tekrarlaması ve bazı doğuştan idrar yolu farklılıkları bu kapsamdadır.

Burada sık karşılaşılan bir yanlış anlama var. Yenidoğan ve süt çocukluğu döneminde derinin geri çekilememesi normaldir; bu yapı zamanla kendiliğinden ayrılır ve çoğu çocukta okul çağına doğru geri çekilebilir hâle gelir. Bu nedenle zorla geri çekmeye çalışmak yanlıştır, yaralanma ve yapışıklık yaratır.

Zamanlama konusunda esneklik vardır. Yenidoğan döneminde ve ilk aylarda yapılan uygulamalarda iyileşme hızlıdır. Sonraki dönemde ise çocuğun ruhsal gelişimi hesaba katılır; üç ile altı yaş arası, çocuğun bedeniyle ilgili kaygılarının yoğun olduğu bir dönem olarak kabul edilir ve mümkünse bu aralıktan kaçınılır.

Uygulama yetkisi tıbbi bir konudur. Sünnet bir cerrahi işlemdir ve hekim tarafından, uygun tıbbi koşullarda yapılmalıdır. Yetkisiz kişilerce ve steril olmayan ortamlarda yapılan uygulamalar Türkiye'de her yıl kanama, enfeksiyon ve kalıcı hasar nedeniyle başvurulara yol açmaktadır.

Öncesinde bir değerlendirme yapılır. Çocuğun genel sağlığı, kullandığı ilaçlar, kanama öyküsü ve ailede kanama bozukluğu olup olmadığı sorulur. Muayenede idrar deliğinin konumu incelenir; doğuştan bir farklılık varsa sünnet ertelenir, çünkü o deri onarım ameliyatında kullanılır. Bu ayrım atlanırsa ileride yapılacak onarım zorlaşır.

Anestezi yaşa göre seçilir. Yenidoğan ve küçük bebeklerde bölgesel uyuşturma yeterli olabilir. Daha büyük çocuklarda genellikle sedasyon ya da genel anestezi tercih edilir; bu, çocuğun hareketsiz kalmasını ve işlemi hatırlamamasını sağlar. Yetişkinlerde lokal anestezi sık kullanılır.

Uygulamada farklı yöntemler vardır. Klasik cerrahi yöntemde deri belirlenen sınırdan kesilir, kanama kontrol edilir ve kenarlar eriyebilen dikişlerle birleştirilir. Klemp ve halka sistemlerinde ise bir aparat yerleştirilir ve doku bu aparatın altında kalarak ayrılır; küçük bebeklerde sık kullanılır. Termokoter yöntemi kesiyi ısı ile yapar ve kanamayı azaltır. Yöntem seçimi yaşa, anatomiye ve hekimin değerlendirmesine göre yapılır.

İşlem çoğunlukla yarım saati aşmaz. Uygulamadan sonra bölge pansumanla kapatılır ve çocuk kısa bir gözlem sonrası eve gönderilir.

İyileşme hızlıdır. İlk günlerde şişlik, morarma ve hafif akıntı olağandır; bölgede sarımsı bir örtü oluşması iyileşmenin parçasıdır ve iltihap değildir. Ağrı genellikle iki üç gün içinde belirgin biçimde azalır. Yara iyileşmesi bir ile iki haftada tamamlanır, ödemin tamamen çekilmesi birkaç haftayı bulabilir. Halka sistemlerinde aparatın kendiliğinden düşmesi beklenir.

Uygun koşullarda yapıldığında düşük riskli bir işlemdir. Riskler ortam ve uygulayıcıyla doğrudan ilişkilidir.

Beklenen bulgular şunlardır: şişlik, morarma, ilk günlerde ağrı, az miktarda sızıntı, yara üzerinde sarımsı örtü oluşması. Bunlar günler içinde azalır.

En sık görülen komplikasyon kanamadır. Genellikle azdır ve baskı ile durur. Sürekli ve artan kanamada beklenmez.

Enfeksiyon ikinci sıradadır. Artan kızarıklık, şişlik, kötü kokulu akıntı ve ateş uyarıcıdır. Steril olmayan koşullarda yapılan uygulamalarda bu risk belirgin biçimde artar.

Miktarla ilgili sorunlar da görülür. Fazla deri alınması gerginlik ve ağrılı ereksiyona, az alınması ise görünümün istenen gibi olmamasına ve düzeltme gereğine yol açabilir.

Daha seyrek olanlar arasında idrar deliğinde daralma, yara yerinde yapışıklık, deri altında gömülü görünüm ve idrar yapmada zorlanma yer alır. İşlem sonrası idrar yapamama acil bir bulgudur.

En ciddi sonuçlar yetkisiz uygulamalarda görülür. Toplu ortamlarda, sağlık kuruluşu dışında ve hekim olmayan kişilerce yapılan uygulamalar; ağır kanama, yaygın enfeksiyon ve kalıcı doku hasarı riskiyle sonuçlanabilir. Bu işlem cerrahi bir girişimdir ve hekim tarafından yapılmalıdır.

İki durumda işlem ertelenir ya da yapılmaz. Doğuştan idrar deliği farklılığı varsa deri onarım ameliyatında kullanılacağı için sünnet yapılmaz. Kanama bozukluğu bulunan çocuklarda ise gerekli hazırlık yapılmadan işleme geçilmez; bu nedenle ailede kanama öyküsü mutlaka bildirilmelidir.

İyileşme dönemi kısa ve bakımı basittir; birkaç noktaya dikkat etmek yeterlidir.

Pansuman hekimin verdiği talimata göre değiştirilir ya da düşmesi beklenir. Yapışan pansuman zorla çekilmez; ılık suyla ıslatıldığında kolay ayrılır.

İdrar sonrası bölge temiz tutulur. Bebeklerde bez sık değiştirilir; idrarın uzun süre temas etmesi tahriş yapar. Bezin yaraya baskı yapmayacak biçimde bağlanması rahatlatır.

Banyo için verilen güne uyulur. Genellikle birkaç gün sonra ılık duş serbest bırakılır; küvette uzun süre oturmak ve havuza girmek yara kapanana kadar beklenir.

Bölgeye ev usulü karışım, tuz, kül ya da bitkisel ürün sürülmez. Yalnız hekimin verdiği krem ya da pomat kullanılır.

Giysi bol seçilir. Dar iç çamaşırı ve kot pantolon ilk günlerde sürtünme yaratır.

Ağrı kesici hekimin belirttiği doz ve aralıkla verilir. Çocuğun bacaklarını açarak oturması ve bölgeye baskı gelmemesi rahatlatır.

Hareket kısıtlaması ölçülüdür. İlk günlerde bisiklet, koşu, kaydırak ve at biner gibi oyunlar ertelenir; okul ve kreşe dönüş çoğunlukla birkaç gün içinde olur.

Yetişkinlerde cinsel etkinlik hekimin belirttiği süre boyunca, genellikle dört ile altı hafta ertelenir.

Gecikmeden başvurulacak durumlar şunlardır: durmayan ya da artan kanama, idrar yapamama, ateş, bölgede yayılan kızarıklık ve kötü kokulu akıntı, giderek artan şişlik ve ağrı, uç bölgede renk değişimi ya da kararma, halka sisteminin belirtilen sürede düşmemesi.