Aşırı gebelik bulantısı nedir?

Gebelikte bulantı ve kusma çok yaygındır. Gebelerin büyük bölümü ilk aylarda bir miktar bulantı yaşar ve bu, çoğunlukla on ikinci ile on dördüncü hafta arasında geriler.

Aşırı gebelik bulantısı ise farklı bir tablodur. Tıpta hiperemezis gravidarum denir.

Ayrımı yapan şey bulantının şiddeti değil, sonuçlarıdır. Kadın sıvı alamaz, kilo kaybeder, günlük yaşamını sürdüremez ve vücudunda su ile tuz dengesi bozulur.

Bu tabloda kusma günde çok sayıda tekrarlar; su bile tutulamaz.

Gebelik öncesi ağırlığın belirli bir bölümünün kaybedilmesi, idrarın azalması ve baş dönmesi bu tablonun somut işaretleridir.

Toplumda yaygın bir söylem vardır: her gebe kusar, geçer. Bu söylem aşırı biçimin tanınmasını geciktirir ve kadınları hastaneye çok geç götürür.

Aşırı bulantı yalnız rahatsızlık değildir. Tedavi edilmediğinde sıvı kaybı, tuz dengesizliği, karaciğer ve böbrek etkilenmesi ile vitamin eksikliklerine yol açar.

Uzun süren kusmada gelişen bir vitamin eksikliği sinir sistemini kalıcı biçimde etkileyebilir; bu nedenle uzun süre kusan gebelere destek verilir.

Çoğul gebelikte ve bazı özel gebelik türlerinde bulantı daha ağır olur; bu nedenle ultrason yapılır.

İyi haber şudur: bu tablo tedavi edilebilir ve gebeliğin ilerleyen haftalarında çoğunlukla geriler.

Tanı klinik olarak konur. Kusmanın sıklığı, sıvı tutabilme durumu, kilo değişimi ve idrar çıkışı sorgulanır.

Gebelik öncesi ağırlığa göre kilo kaybı hesaplanır; bu, tablonun ağırlığını gösteren en nesnel ölçüdür.

Muayenede sıvı kaybı bulguları değerlendirilir: ağız kuruluğu, cilt esnekliği, nabız ve tansiyon.

İdrar tahlili yapılır; idrarda keton çıkması vücudun yeterli beslenemediğini gösterir.

Kan tetkikleri istenir: elektrolitler, böbrek ve karaciğer testleri, kan sayımı ve tiroit testleri.

Ultrason yapılır. Çoğul gebelik ve özel gebelik türleri bu yolla değerlendirilir.

Benzer tablo yaratan diğer nedenler dışlanır: idrar yolu enfeksiyonu, safra kesesi ve mide hastalıkları, tiroit sorunları.

Tedavi tablonun ağırlığına göre basamaklıdır.

Hafif tablolarda beslenme ve yaşam düzenlemeleri uygulanır: az ve sık öğün, tetikleyici kokulardan kaçınma, sıvının öğün dışında alınması.

Zencefil ve bazı vitamin destekleri yararlı bulunmuştur; kullanım hekimle konuşulur.

Bulantı için gebelikte kullanılabilen ilaç grupları vardır. Bunlar hekim tarafından seçilir; kadınlar gebelikte ilaç kullanmaktan çekindiği için tedavi sık sık gecikir, oysa güvenli seçenekler bulunur.

Sıvı alamayan ve kilo kaybeden kadınlarda damardan sıvı ve elektrolit desteği verilir; bu, hastane ya da gündüz ünitesinde uygulanır.

Uzun süre kusan gebelerde vitamin desteği verilir; bu adım sinir sistemini korumak için gereklidir.

Ağır olgularda beslenme desteği planlanır.

Ruhsal destek plana eklenir; bu tablo gebeyi belirgin biçimde yıpratır.

Aşırı gebelik bulantısının riski, hafife alınıp geç tedavi edilmesidir.

Sıvı ve tuz kaybı ilk sıradadır. Elektrolit dengesizlikleri kalp ritmini etkileyebilir ve genel durumu hızla bozar.

Vitamin eksikliği ikinci ve en ciddi başlıktır. Uzun süren kusmada gelişen belirli bir vitamin eksikliği, denge bozukluğu, göz hareketlerinde sorun ve bilinç değişikliğiyle giden kalıcı bir tabloya yol açabilir. Bu nedenle uzun süre kusan gebelere destek verilir.

Karaciğer ve böbrek işlevlerinde bozulma görülebilir.

Anne kilo kaybederse bebeğin gelişimi etkilenebilir; düşük doğum ağırlığı riski artar.

Dişler etkilenir. Sık kusmada mide asidi diş minesini aşındırır.

Yemek borusunda yırtılmaya bağlı kanama seyrek ama bilinen bir sorundur; kusmada kan görülmesi değerlendirilir.

Ruhsal yük ayrıca vurgulanmalıdır. Sürekli bulantı, çalışamama ve anlaşılamama duygusu çökkünlüğe yol açar; bir bölüm kadın gebeliği sürdürmekte zorlandığını dile getirir ve bu konu açıkça konuşulmalıdır.

İşten uzak kalma ve maddi kayıp da bu tablonun parçasıdır.

Korunma anlamında tabloyu tamamen önlemek mümkün değildir; ancak şiddeti azaltılabilir.

Önceki gebelikte aşırı bulantı yaşayan kadınlarda erken önlem alınır; hekim gebeliğin başında tedavi planlar.

Öğün atlanmaz. Mide boş kaldığında bulantı artar.

Sabah yataktan kalkmadan önce kuru bir şeyler yenir.

Tetikleyici kokular belirlenir ve uzaklaşılır.

Demir içeren gebelik vitaminleri bulantıyı artırabilir; zamanlama ve seçim hekimle konuşulur.

Sıvı öğün dışında ve azar azar alınır.

Dinlenme ve uyku düzeni sağlanır; yorgunluk bulantıyı artırır.

Erken başvurulur; beklemek tabloyu ağırlaştırır.

Evdeki düzenlemeler hafif ve orta tablolarda belirgin fark yaratır.

Öğünler küçük ve sık planlanır. Günde altı sekiz küçük öğün, üç büyük öğünden daha iyi tolere edilir.

Mide boş bırakılmaz; açlık bulantıyı artırır.

Sabah yataktan kalkmadan önce birkaç kraker ya da kuru ekmek yenir; on beş dakika beklenip kalkılır.

Sıvı öğünle birlikte değil, öğün aralarında ve azar azar alınır. Bir seferde çok su içmek kusmayı tetikler.

Soğuk, berrak ve hafif ekşi içecekler daha kolay tolere edilir; buz emmek de işe yarar.

Yağlı, kızartılmış, baharatlı ve ağır kokulu yiyecekler azaltılır.

Kuru, tuzlu ve karbonhidrat ağırlıklı seçenekler tercih edilir.

Yemek pişerken mutfaktan uzak durulur; yemekler ılık ya da soğuk servis edilir, kokusu az olanlar seçilir.

Tetikleyici kokular belirlenir: parfüm, temizlik ürünü, sigara dumanı, bazı yemekler.

Zencefil denenebilir; çay, şeker ya da bisküvi biçiminde.

Gebelik vitamini bulantıyı artırıyorsa zamanlaması hekimle konuşulur; tok karnına ya da gece alınması denenebilir.

Yemekten sonra hemen uzanılmaz.

Dinlenme sağlanır; yorgunluk bulantıyı artırır.

Kusma sonrası hemen diş fırçalanmaz; ağız suyla çalkalanır ve yarım saat beklenir. Mide asidi mineyi yumuşatır.

Kilo haftada bir aynı koşullarda ölçülür ve kaydedilir.

İdrar miktarı ve rengi izlenir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: hiç sıvı tutamama, gün boyu süren kusma, kilo kaybı, sekiz saatten uzun süre idrar yapmama ya da idrarın koyulaşması, baş dönmesi ve bayılma, çarpıntı, kusmada kan, karın ağrısı, ateş, bilinç bulanıklığı, çökkünlük ve gebeliği sürdürmekte zorlanma duygusu.