Adet sancısı nedir?

Adet sancısı, adet dönemlerinde kasık ve alt karın bölgesinde hissedilen kramp tarzındaki ağrıdır. Tıpta dismenore denir.

Kadınların büyük bölümü yaşamı boyunca bu ağrıyı yaşar. Yaygın olması onu olağan yapar ama şiddetli olmasını olağan yapmaz.

İki tipi vardır ve ayrım tedaviyi tamamen değiştirir.

Birincil tipte altta yatan bir hastalık yoktur. Ağrı, rahmin kasılmasını sağlayan maddelerin fazla salınmasından kaynaklanır. Adetin ilk yıllarında başlar, adet başlamadan hemen önce ya da başladığı gün ortaya çıkar ve iki üç gün sürer.

İkincil tipte altta yatan bir hastalık vardır. Bu tip sonradan başlar ya da giderek şiddetlenir; adet dışı dönemlerde de ağrı olabilir, kanama düzeni değişir ve ilişkide ağrı eşlik edebilir.

Endometriozis bu grubun en sık ve en çok gecikeni olan nedenidir. Tanısı ülkemizde de dünyada da yıllar alır; oysa erken tanı hem ağrıyı hem doğurganlığı korur.

Bu gecikmenin en büyük nedeni bir söylemdir: kadınların adette ağrı çekmesinin normal olduğu düşüncesi. Okula ve işe gidememeye yol açan, ağrı kesiciye yanıt vermeyen ağrı normal değildir.

Bir diğer yaygın yanlış inanış, ağrının evlenince ya da doğurunca geçeceğidir. Bu, tedaviyi geciktiren bir söylemdir.

Adet sancısı büyük ölçüde tedavi edilebilir.

Değerlendirmede ağrının ne zaman başladığı, adetle ilişkisi, süresi, şiddeti ve günlük yaşamı ne kadar etkilediği sorgulanır.

Bu sorular tipi belirler: adetin ilk yıllarında başlayan ve adetle sınırlı ağrı birincil tipe uyar; sonradan başlayan, giderek artan ve adet dışı dönemde de süren ağrı ikincil tipi düşündürür.

Kanama miktarı, ilişkide ağrı, dışkılama ve idrar sırasında ağrı ile gebe kalma güçlüğü ayrıca sorulur; bunlar endometriozis açısından yol gösterir.

Muayene yapılır. Cinsel yaşamı olmayan ergenlerde muayene farklı planlanır ve zorlanmaz.

Ultrason istenir; kist, miyom ve rahim yapısı değerlendirilir. Bulgular yetersizse manyetik rezonans eklenir.

Gerekiyorsa kan tetkikleri ve enfeksiyon açısından örnek alınır.

Bazı olgularda tanı ancak kapalı ameliyatla konur; bu karar seçilmiş hastalarda verilir.

Tedavi birincil tipte ağrıyı azaltmaya yöneliktir.

İltihap giderici ağrı kesiciler bu tabloda etkilidir. En iyi sonuç, ağrı başlamadan hemen önce ya da ilk belirtiyle başlandığında alınır; ağrı yerleştikten sonra alınan aynı ilaç daha az işe yarar.

Hormonal yöntemler bir başka seçenektir ve ağrıyı belirgin biçimde azaltır; seçim ve uygunluk hekim tarafından belirlenir.

Sıcak uygulama, düzenli egzersiz ve bazı destekler yardımcı olur.

İkincil tipte tedavi altta yatan hastalığa yöneliktir; ağrı kesiciyle idare etmek tanıyı geciktirir.

Ağrı kesiciye yanıt vermeyen olgular yeniden değerlendirilir; bu durum ikincil tipin en somut işaretidir.

Adet sancısında asıl risk, altta yatan hastalığın yıllarca gözden kaçmasıdır.

Endometriozis bu riskin merkezindedir. Tanı gecikmesi ülkemizde de dünyada da yıllarla ölçülür; bu sürede ağrı yerleşir, yapışıklıklar gelişir ve doğurganlık etkilenebilir.

Gecikmenin nedeni tıbbi değil kültüreldir: ağrının normal sayılması ve kadınların yakınmalarının hafife alınması.

Okula ve işe gidememe önemli bir yüktür. Ergenlerde devamsızlık ve akademik etkilenme sık görülür ama az konuşulur.

Kronik ağrı gelişimi bir başka risktir. Uzun süren ağrı, sinir sistemini duyarlılaştırır ve ağrı adet dışı dönemlere yayılabilir.

Ağrı kesicilerin kontrolsüz ve sürekli kullanımı mide ve böbrek açısından risk taşır.

Ruhsal yük gerçektir: her ay tekrarlayan ağrı kaygı ve çökkünlüğe zemin hazırlar.

Korunma anlamında birincil tip tamamen önlenemez; ancak şiddeti belirgin biçimde azaltılabilir.

Ağrı kesici doğru zamanda kullanılır: ağrı başlamadan önce ya da ilk belirtiyle. Bu tek değişiklik çoğu kişide fark yaratır.

Düzenli egzersiz yapılır; adet ağrısını azalttığı gösterilmiştir.

Sıcak uygulama düzenli kullanılır.

Sigara bırakılır; ağrıyı artıran bilinen bir etkendir.

Uyku düzeni korunur ve stres yönetimi plana eklenir.

Dengeli beslenilir; öğün atlanmaz.

Adet günlüğü tutulur: kanama günleri, ağrı şiddeti, ilaç kullanımı ve iş ile okul kaybı yazılır. Bu kayıt hekime en yararlı bilgiyi verir.

Ağrı kesiciye yanıt alınamıyorsa beklenmez.

Ergenlerin yakınmaları ciddiye alınır; bu yaş grubunda tanı en çok gecikir.

Adet sancısında günlük düzenlemeler ağrının şiddetini belirgin biçimde etkiler.

Ağrı kesici zamanında alınır: ağrı yerleşmeden, ilk belirtiyle ya da adet başlamadan hemen önce. Ağrı oturduktan sonra alınan ilaç daha az işe yarar.

İlaç aç karnına alınmaz ve kullanım süresi hekimin belirttiği biçimde sınırlanır.

Sıcak uygulama yapılır. Karın ve bel bölgesine sıcak su torbası ya da ısı bandı, ılık duş ve sıcak banyo rahatlatır.

Düzenli egzersiz sürdürülür. Yürüyüş, yüzme ve esneme çalışmaları adet ağrısını azaltır; adet döneminde de hafif hareket yararlıdır.

Karın masajı ve dizleri karına çekerek yatmak kramp hissini azaltır.

Sıvı alımı artırılır; şişkinlik hissini de azaltır.

Öğün atlanmaz; küçük ve sık öğünler tercih edilir.

Kafein ve tuz azaltılır.

Sigara bırakılır.

Uyku düzeni korunur.

Gevşeme ve nefes çalışmaları uygulanır.

Adet günlüğü tutulur: kanamanın başlangıcı ve süresi, ped değişim sıklığı, ağrının şiddeti, kullanılan ilaç ve kaç gün işe ya da okula gidilemediği.

Ergenler için okulla iletişim kurulabilir; devamsızlık nedeni anlaşıldığında süreç kolaylaşır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: ağrı kesiciye yanıt vermeyen ağrı, okula ya da işe gidememe, sonradan başlayan ya da giderek artan ağrı, adet dışı dönemde süren ağrı, ilişkide ağrı, kanamanın belirgin artması, adet düzeninin bozulması, bayılma, ateş ve kötü kokulu akıntı, gebe kalma güçlüğü.