Gebelikte kansızlık nedir?

Gebelikte kansızlık, kandaki hemoglobin düzeyinin gebelik için belirlenen sınırın altına inmesidir. Gebelikte en sık görülen tıbbi sorunlardan biridir.

Gebelikte kan hacmi belirgin biçimde artar. Sıvı bölümü alyuvarlardan daha fazla arttığı için hemoglobin bir miktar düşer; buna sulanma denir ve bir hastalık değildir. Sınırlar bu nedenle gebe olmayanlardan farklı belirlenir.

En sık neden demir eksikliğidir. Gebelikte demir ihtiyacı belirgin biçimde artar: bebeğin gelişimi, plasenta ve artan kan hacmi için ek demir gerekir. Beslenmeyle bu ihtiyacı karşılamak çoğu kadında zordur, bu yüzden destek verilir.

Demir dışındaki nedenler de vardır: folik asit ve B12 eksikliği, talasemi taşıyıcılığı, kronik hastalıklar ve kanamalar. Bu nedenle her kansızlık aynı biçimde tedavi edilmez.

Belirtiler çoğu zaman gebeliğin olağan yakınmalarıyla karışır: halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi. Bu benzerlik nedeniyle tanı, yakınmayla değil tahlille konur.

İzlem takviminde kan sayımı ilk başvuruda ve gebeliğin ilerleyen döneminde tekrarlanır. Tedavi edilebilir bir tablodur ve erken yakalandığında doğuma daha güvenli girilir.

Tanı kan sayımı ile konur. Hemoglobin ve hematokrit değerleri ile birlikte alyuvarın ortalama hacmini gösteren MCV değeri değerlendirilir; bu ölçüm kansızlığın tipini ayırmada yol gösterir.

Demir eksikliğini doğrulamak için ferritin bakılır. Ferritin vücuttaki demir deposunu gösterir ve düşük olması demir eksikliğini destekler. Gerektiğinde serum demiri ve demir bağlama kapasitesi de istenir.

Alyuvarlar küçükse demir eksikliği ile talasemi taşıyıcılığı ayrımı yapılır; bu ayrım için hemoglobin elektroforezi istenebilir. Talasemi taşıyıcılığında gereksiz demir yüklemesi yapılmaması gerektiği için bu adım atlanmaz.

Alyuvarlar büyükse B12 ve folat düzeyleri değerlendirilir.

Tedavi nedene göre planlanır. Demir eksikliğinde ağızdan demir desteği verilir; emilimi artırmak için C vitamini içeren gıdalarla birlikte, çay ve kahveden ayrı saatte alınması önerilir. Yanıt genellikle birkaç hafta içinde görülmeye başlar ve tedavi, değerler düzeldikten sonra da depoları doldurmak için bir süre sürdürülür.

Ağızdan tedaviyi tolere edemeyen, emilim sorunu olan ya da ileri gebelik haftasında belirgin eksikliği bulunan kadınlarda damardan demir tedavisi gündeme gelir. Kan nakli yalnız ağır tablolarda ve belirli ölçütlerle uygulanır.

Folik asit ve B12 eksikliğinde ilgili destekler verilir.

Tedaviye yanıt kan sayımı tekrarlanarak izlenir. Yanıt alınamıyorsa uyum, emilim ve kanama kaynakları yeniden değerlendirilir.

Kansızlık hem gebelik sürecini hem doğumu etkiler.

Anne tarafında halsizlik, çarpıntı ve baş dönmesi günlük hayatı zorlaştırır; ağır tablolarda kalp yükü artar. Doğum sırasındaki kanamaya karşı tolerans azalır ve doğum sonrası toparlanma uzar. Doğum sonrası depresyon riskiyle ilişkilendirilmiştir.

Bebek tarafında erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve bebeğin demir depolarının yetersiz kalması riski artar. Bebeğin ilk aylardaki demir eksikliği de bu tabloyla ilişkilidir.

Enfeksiyonlara yatkınlık artar ve yara iyileşmesi yavaşlar.

Korunmanın en somut adımı gebelik öncesinde başlar. Gebelik planlarken kan sayımı yaptırmak ve varsa demir eksikliğini düzeltmek, gebelik boyunca karşılaşılacak yükü belirgin biçimde azaltır. Folik asit gebelikten önce başlanır.

Gebelikte demir desteği hekim tarafından planlanır ve düzenli kullanılır. Kabızlık nedeniyle desteği kesmek yerine düzenleme istemek gerekir.

Beslenmede demirden zengin gıdalar artırılır: kırmızı et, tavuk, balık, yumurta, kuru baklagiller, koyu yeşil yapraklı sebzeler, kuru meyveler. Emilimi artırmak için C vitamini içeren gıdalarla birlikte tüketilir; çay ve kahve öğünle birlikte içilmez.

Sık aralıklarla gebe kalmak depoların yenilenmesine izin vermez; gebelikler arası süre bu açıdan da önem taşır.

Talasemi taşıyıcılığı bilinen ailelerde eşin de değerlendirilmesi gerekir; bu, bebek açısından ayrı bir başlıktır.

Tedaviye eşlik eden düzen, yanıtı belirgin biçimde hızlandırır.

Demir desteği doğru kullanılır. Hekimin belirttiği saatte, tercihen aç karnına ya da tolere edilemiyorsa hafif bir gıdayla alınır. Portakal suyu gibi C vitamini içeren bir gıdayla birlikte alınması emilimi artırır.

Çay ve kahve öğünlerden ve demir alımından en az bir saat ayrı içilir; bu içecekler demir emilimini belirgin biçimde azaltır. Süt ve kalsiyum destekleri de aynı saatte alınmaz.

Kabızlık için sıvı ve lif artırılır. Destek nedeniyle dışkının koyulaşması beklenen bir durumdur ve kanama anlamına gelmez.

Beslenme demirden zengin kurulur: kırmızı et, tavuk, balık, yumurta, mercimek, nohut, kuru kayısı, pekmez, koyu yeşil sebzeler.

Bulantı nedeniyle beslenemeyen gebelerde az ve sık öğün denenir; kusma sürüyorsa hekime bildirilir.

Ayağa kalkarken yavaş hareket edilir; baş dönmesi ve göz kararması bu dönemde sık görülür.

Kontrol tahlilleri aksatılmaz. Tedavinin yanıtı kan sayımıyla izlenir ve değerler düzelse bile depolar için tedavi bir süre daha sürer.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: belirgin nefes darlığı ve çarpıntı, bayılma, dinlenmekle geçmeyen halsizlik, ciltte ileri derecede solukluk, göğüs ağrısı, vajinal kanama, dışkıda kan ya da siyah renkli dışkı, desteği hiç tolere edememe.