Gebelikte kabızlık nedir?

Gebelikte kabızlık, dışkılama sıklığının azalması, dışkının sertleşmesi ve tuvalette zorlanmadır. Gebelerin belirgin bir bölümünde görülür ve çoğunlukla gebeliğin kendisiyle ilgilidir.

Üç mekanizma bir arada çalışır. Gebelikte artan progesteron hormonu bağırsak kaslarını gevşetir ve hareketi yavaşlatır. Büyüyen rahim bağırsaklara bası yapar. Demir desteği ise dışkıyı sertleştirir. Bunlara sıvı alımının azalması ve hareketin kısıtlanması eklenince tablo yerleşir.

Kabızlığın tanımı sanıldığından esnektir. Her gün dışkılamak zorunlu değildir; haftada üçten az dışkılama, sert dışkı, zorlanma ve tam boşalmama hissi kabızlık sayılır.

En sık yol açtığı ikinci sorun hemoroiddir. Sert dışkı ve ıkınma, gebelikte zaten artan damar basıncıyla birleşince hemoroid ve makat çatlağı gelişir; bu da ağrı korkusuyla dışkılamayı erteletir ve kısır döngü kurulur.

Gebelikte kabızlığın tedavisinde en önemli sınır ilaç seçimidir. Piyasada bulunan birçok müshil gebelikte uygun değildir; bazıları rahim kasılmalarını uyarabilir. Bu nedenle ilaç kullanımı hekim önerisiyle olur.

Çoğu gebede beslenme ve yaşam düzeni değişiklikleriyle tablo belirgin biçimde düzelir.

Değerlendirme öykü ile yapılır: dışkılama sıklığı, dışkının kıvamı, ne zaman başladığı, kullanılan destekler, sıvı ve lif alımı, hareket düzeni sorulur. Makatta ağrı ve kanama varsa muayene yapılır.

Tiroid işlevleri ve kan sayımı gerektiğinde istenir. Alarm bulgusu yoksa ileri inceleme çoğunlukla gerekmez.

Tedavinin ilk basamağı beslenme ve yaşam düzenidir. Lif alımı kademeli olarak artırılır: sebze, meyve, kuru meyve, tam tahıllar ve baklagiller. Ani ve büyük artış gaz ile şişkinliği artırdığı için kademeli geçiş önerilir. Sıvı alımı artırılır; lif alımı artarken su içmemek kabızlığı derinleştirir.

Hareket eklenir. Günlük yürüyüş bağırsak hareketlerini destekleyen en pratik yöntemdir.

Tuvalet alışkanlığı düzenlenir. Dışkılama isteği ertelenmez, sabah kahvaltısından sonraki dönem değerlendirilir, tuvalette ayakların altına küçük bir basamak konulması boşalmayı kolaylaştırır.

Demir desteği tabloyu artırıyorsa hekimle konuşulur. Dozun bölünmesi, farklı bir demir biçimine geçilmesi ya da alım zamanının değiştirilmesi gündeme gelebilir; desteği kendi kararınızla kesmek kansızlık riski taşır.

Bu adımlar yetmezse ilaç tedavisi hekim tarafından planlanır. Gebelikte kullanımı uygun bulunan seçenekler vardır; buna karşılık her müshil gebelikte uygun değildir ve bazıları rahim kasılmalarını uyarabilir. Bu nedenle eczaneden ya da tavsiye üzerine ilaç alınmamalıdır.

Hemoroid ve çatlak varsa ayrıca tedavi edilir; ağrı azaldığında dışkılamayı erteleme döngüsü de kırılır.

Kabızlık gebelikte tehlikeli bir tablo değildir; rahatsızlığı ve yol açtığı ikincil sorunlarıyla önem kazanır.

En sık görülen sonuç hemoroid ve makat çatlağıdır. Sert dışkı ve ıkınma, gebelikte artan damar basıncıyla birleşerek bu tabloları kolaylaştırır. Dışkıda taze kan, makatta ağrı ve yanma bunun bulgularıdır.

İkinci sonuç yaşam kalitesidir. Şişkinlik, karın rahatsızlığı ve iştahsızlık gebeliğin son dönemini belirgin biçimde zorlaştırır.

Üçüncüsü ilaç kullanımıyla ilgilidir. Denetimsiz alınan müshiller ve bitkisel karışımlar sıvı ile elektrolit dengesini bozabilir; bazı bitkisel ürünlerin rahim kasılmalarını uyardığı bildirilmiştir. Bu nedenle gebelikte kendi kararıyla ilaç kullanımı doğru değildir.

Dördüncüsü demir desteğinin bırakılmasıdır. Kabızlık yüzünden demiri kesmek kansızlığa yol açar; doğru yaklaşım desteği kesmek değil, hekimle birlikte düzenlemektir.

Korunma tarafında en etkili adımlar şunlardır: günlük sıvı alımını yeterli tutmak, lifi kademeli artırmak, her gün yürümek, dışkılama isteğini ertelememek, tuvalette uzun süre oturmamak ve ıkınmayı azaltmak.

Karın ağrısının şiddetlenmesi, kusma, gaz ve dışkı çıkışının tamamen durması ise kabızlıkla açıklanmaz; bu tablo acil değerlendirme gerektirir.

Günlük düzenle yönetilebilen bir tablo olduğu için birkaç alışkanlık doğrudan sonuç verir.

Su içmek ilk sıradadır. Gün boyunca düzenli aralıklarla ve yeterli miktarda sıvı alınır; sabah aç karnına ılık su içmek bağırsağı uyarır.

Lif kademeli artırılır. Kuru erik, incir, kayısı, tam tahıllı ekmek, yulaf, mercimek ve nohut sık kullanılan seçeneklerdir. Ani artış gaz yapar; miktar birkaç güne yayılarak artırılır.

Yürüyüş günlük programa girer. Yemek sonrası kısa yürüyüşler bağırsak hareketini destekler.

Tuvalet düzeni kurulur. Her gün aynı saatte, acele etmeden ve isteği ertelemeden. Ayakların altına küçük bir basamak koymak, dizleri kalça hizasının üstüne çıkararak boşalmayı kolaylaştırır. Telefonla uzun süre oturmak ıkınmayı artırır.

Ikınmadan kaçınılır. Zorlandığınızda ıkınmak yerine derin nefes vererek beklemek daha az zarar verir.

Demir desteği aç karnına zor tolere ediliyorsa hekimle alım zamanı konuşulur. C vitamini içeren gıdalarla birlikte alınması emilimi artırır.

Hemoroid gelişmişse ılık su oturma banyosu rahatlatır; kullanılacak krem ve fitil hekim tarafından seçilir.

Gebelikte müshil, laksatif ya da bitkisel karışım kendi kararınızla kullanılmaz.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: dışkıda kan görülmesi, makatta şiddetli ağrı, bir haftadan uzun süren ve önlemlere yanıt vermeyen kabızlık, şiddetlenen karın ağrısı, kusma, gaz ve dışkı çıkışının durması, karında sertlik, kasılmaların düzenli hâle gelmesi.