Bartolin kisti nedir?

Bartolin kisti, vajina girişinin iki yanında bulunan salgı bezlerinin kanalı tıkandığında içeride sıvı birikmesiyle oluşan şişliktir. Bez iltihaplanırsa bartolin apsesi adını alır ve tablo ağrılı hâle gelir.

Bu bezler normalde görülmez ve elle hissedilmez. Görevleri cinsel uyarılma sırasında kayganlaştırıcı salgı üretmektir. Kanal tıkandığında salgı dışarı çıkamaz, bez balon gibi şişer.

Kist ile apse arasındaki fark hastanın hissettiği şeyle bellidir. Kist çoğunlukla ağrısızdır; oturmakta ve yürümekte hafif rahatsızlık verir, bazen fark bile edilmez. Apsede ise ağrı hızla artar, bölge kızarır ve ısınır, dokunmakla şiddetli ağrı olur, ateş eklenebilir.

Üreme çağındaki kadınlarda görülür ve çoğu tek taraflıdır. Boyutu birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar değişebilir.

Her kist tedavi gerektirmez. Küçük ve yakınma yapmayan kistler izlenebilir. Apse geliştiğinde ise boşaltılması gerekir; antibiyotik tek başına genellikle yeterli olmaz.

Kırk yaş üzerindeki kadınlarda bu bölgede yeni gelişen kitle ayrıca değerlendirilir; seyrek de olsa bu yaş grubunda başka nedenler söz konusu olabilir.

Tanı muayene ile konur; görüntüleme çoğunlukla gerekmez. Şişliğin yeri, boyutu, ağrılı olup olmadığı ve çevresinde kızarıklık bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Apse kuşkusunda boşaltılan içerikten kültür alınabilir; cinsel yolla bulaşan enfeksiyon açısından test istenebilir.

Yakınma yapmayan küçük kistlerde tedavi gerekmez. Ilık su oturma banyoları kanalın açılmasına yardımcı olabilir ve bir bölüm kist kendiliğinden boşalır.

Apse geliştiğinde boşaltma gerekir. Lokal anestezi altında küçük bir kesi yapılır ve içerik boşaltılır. Yalnız kesip boşaltmak yüksek oranda tekrarlamayla sonuçlandığı için, kesinin açık kalmasını sağlayan yöntemler tercih edilir.

En sık kullanılan yöntem küçük bir kateter yerleştirilmesidir. Ucunda balon bulunan ince bir tüp boşluğa yerleştirilir ve birkaç hafta bırakılır; bu süre içinde çevresinde kalıcı bir kanal oluşur ve tekrarlama olasılığı azalır.

Bir diğer yöntem kist duvarının kenarlara dikilerek kalıcı bir açıklık bırakılmasıdır. Tekrarlayan olgularda ve kateterle sonuç alınamayan durumlarda tercih edilir.

Bezin tamamen çıkarılması son seçenektir. Kanama ve iyileşme sorunları daha sık görüldüğü için yalnız tekrarlayan ve diğer yöntemlere yanıt vermeyen olgularda uygulanır.

Antibiyotik her hastada gerekmez. Çevre dokuya yayılan iltihap, ateş, gebelik ve bağışıklık baskılanması gibi durumlarda eklenir.

Kırk yaş üzerindeki kadınlarda kitleden örnek alınması gündeme gelebilir.

Bu tablonun riskleri çoğunlukla apse gelişimi ve tekrarlamayla ilgilidir.

Apse tedavi edilmediğinde ağrı şiddetlenir, iltihap çevre dokuya yayılabilir ve seyrek olarak yaygın enfeksiyon tablosu gelişir. Ateş, titreme, bölgede hızla artan kızarıklık ve genel durum bozukluğu bu açıdan uyarıcıdır.

Kendi kendine boşaltma girişimi ciddi bir risktir. İğne ya da başka bir aletle boşaltmaya çalışmak enfeksiyonu derinleştirir, kanama yapar ve iyileşmeyi zorlaştırır. Sıcak uygulamayla kendiliğinden boşalmayı beklemek uygundur, elle sıkmak değildir.

Tekrarlama sık görülür. Yalnız kesip boşaltma yapıldığında oran belirgin biçimde yüksektir; bu nedenle kalıcı açıklık sağlayan yöntemler tercih edilir.

Cerrahi sonrası kanama, yara enfeksiyonu ve nadiren bölgede his değişikliği görülebilir. Bezin çıkarıldığı ameliyatlarda kanama riski daha yüksektir.

Korunmanın kesin bir yolu yoktur, çünkü çoğu olguda tetikleyici bulunamaz. Yine de bazı davranışlar yardımcı olur: bölgeyi tahriş eden parfümlü ürünlerden kaçınmak, dar giysileri sınırlamak, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak için engelleyici yöntem kullanmak, tekrarlayan yakınmalarda erken başvurmak.

Kırk yaş üzerinde bu bölgede yeni gelişen kitlenin ihmal edilmemesi, korunmadan çok erken tanı açısından önem taşır.

Bakımın merkezinde ılık su ve bölgeyi rahat bırakmak vardır.

Ilık su oturma banyosu günde birkaç kez, on beş dakika kadar uygulanır. Küçük kistlerde kanalın açılmasına yardımcı olur, apse boşaltıldıktan sonra da rahatlama sağlar. Su ılık olmalı, yakıcı sıcaklıkta olmamalıdır.

Bölge sıkılmaz ve kendi kendine boşaltılmaya çalışılmaz.

İşlem yapıldıysa bölge temiz ve kuru tutulur. Duş serbesttir; küvette uzun süre oturmak ve havuza girmek yara kapanana kadar beklenir. Ped kullanılıyorsa sık değiştirilir.

Kateter yerleştirildiyse yerinden çıkmaması için dikkat edilir. Erken düşmesi durumunda hekime bildirilir. Bu süre içinde cinsel ilişki ertelenir.

Giysi bol seçilir. Dar pantolon ve sentetik iç çamaşırı sürtünmeyi artırır.

Ağrı kesici hekimin belirttiği biçimde kullanılır.

Dış bölge yalnız su ile yıkanır; parfümlü ürün ve vajinal duş kullanılmaz.

Kontrol randevusuna gitmek, yaranın düzgün kapandığını ve kalıcı açıklığın oluştuğunu görmek için gereklidir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: ateş ve titreme, hızla artan ağrı ve şişlik, bölgede yayılan kızarıklık, kötü kokulu akıntı, işlem sonrası durmayan kanama, kateterin erken düşmesi, aynı bölgede tekrarlayan şişlik.