Adet gecikmesi nedir?

Adet gecikmesi, beklenen adet kanamasının zamanında başlamamasıdır. Düzenli döngüsü olan bir kadında yedi günü aşan gecikme dikkate alınır; adet hiç görülmemesi ya da üç ay boyunca hiç kanama olmaması ayrı olarak değerlendirilir.

Normal döngü aralığı sanıldığı kadar dar değildir. Yirmi bir ile otuz beş gün arası olağan kabul edilir ve aynı kadında aylar arasında birkaç günlük oynama görülebilir. Bu nedenle tek bir gecikme çoğu zaman sorun anlamına gelmez.

İlk düşünülmesi gereken şey gebeliktir. Cinsel yaşamı olan ve korunma yöntemi kullanmayan ya da yöntemi aksatan her kadında, gecikmenin ilk günlerinde gebelik testi yapılması gerekir. Testin doğru sonuç vermesi için beklenen adet tarihinden sonra ve sabah ilk idrarla yapılması önerilir.

Gebelik dışında en sık nedenler hormonal ve yaşamsal etkenlerdir: polikistik over sendromu, tiroid işlev bozuklukları, yüksek prolaktin, aşırı stres, hızlı kilo değişimi, yoğun spor, uyku düzensizliği ve bazı ilaçlar.

Yaşa göre de anlamı değişir. İlk adetin görüldüğü ilk bir iki yılda düzensizlik olağandır. Kırklı yaşların sonuna doğru döngü aralığı değişir ve bu, menopoza geçiş döneminin parçasıdır. Emzirme döneminde de adetin gecikmesi beklenen bir durumdur.

Gecikmenin kendisi bir hastalık değil, bir bulgudur. Değerlendirme nedeni bulmaya yöneliktir.

Değerlendirme öyküyle başlar. Son adet tarihi, döngü düzeni, cinsel yaşam ve korunma yöntemi, kilo değişimi, stres, spor programı, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden yakınmalar sorulur.

İlk basamak gebelik testidir. İdrar testi çoğu durumda yeterlidir; kuşku sürüyorsa kandan bakılan ölçüm istenir.

Gebelik dışlandıktan sonra hormon değerlendirmesi yapılır. Tiroid uyarıcı hormon (TSH testi), prolaktin, gerekirse kadınlık hormonları ve yumurtalık rezervini gösteren testler istenir. Tüylenme ve sivilcelenme öndeyse erkeklik hormonları da bakılır.

Ultrason değerlendirmenin temel parçasıdır. Yumurtalıkların görünümü, rahim iç tabakasının kalınlığı ve varsa kist ile miyom bu incelemede görülür. Polikistik over sendromu tanısı yalnız ultrasonla konmaz; adet düzensizliği, hormon bulguları ve görüntüleme birlikte değerlendirilir.

Tedavi nedene yöneliktir. Tiroid bozukluğunda ilgili tedavi uygulanır, prolaktin yüksekliğinde nedeni araştırılır ve gerekiyorsa ilaç başlanır. Polikistik over sendromunda kilo yönetimi, beslenme düzeni ve hareket ilk basamaktır; bunlar birçok kadında döngüyü düzeltir. Gerektiğinde döngüyü düzenleyen ilaç tedavileri ve gebelik isteği varsa yumurtlamayı destekleyen tedaviler kullanılır.

Stres, hızlı kilo kaybı ve yoğun spora bağlı gecikmelerde tedavi ilaç değil, tetikleyen etkenin düzeltilmesidir. Enerji alımının artırılması ve program yoğunluğunun azaltılması çoğu kadında döngüyü geri getirir.

Üç aydan uzun süren adet yokluğu, nedeni bulunmadan izlenmez; kemik sağlığı da bu tabloda etkilenir.

Adet gecikmesinin kendisinden çok, altında yatan nedenin sonuçları önem taşır.

Gebeliğin gecikmeli fark edilmesi ilk risktir. Bu, hem gebelik izleminin geç başlamasına hem de bu dönemde kullanılan bazı ilaçların ve görüntülemelerin sakıncalı olabilmesine yol açar. Kanama olmaması durumunda test yapmak bu nedenle ertelenmemelidir.

Dış gebelik ayrı bir başlıktır ve acil bir tablodur. Adet gecikmesiyle birlikte tek taraflı ve şiddetli kasık ağrısı, lekelenme, baş dönmesi ve bayılma hissi varsa beklenmez.

Polikistik over sendromu tedavi edilmediğinde insülin direnci, şeker hastalığı, karaciğer yağlanması ve lipid bozukluğu riski artar. Rahim iç tabakasının uzun süre dökülmemesi ise kalınlaşma ve ilerleyen yıllarda kanser riski açısından izlem gerektirir.

Uzun süren adet yokluğunda östrojen düzeyinin düşük kalması kemik yoğunluğunu azaltır. Özellikle genç sporcularda ve yeme bozukluğu olanlarda bu tablo kırık riskini yükseltir.

Gebelik isteği olan kadınlarda düzensiz yumurtlama gebe kalmayı zorlaştırır; nedenin erken bulunması bu süreci kısaltır.

Korunma tarafında en etkili adımlar sadedir: kiloyu dengede tutmak, aşırı kısıtlayıcı diyetlerden kaçınmak, spor programını enerji alımıyla dengelemek, uyku düzenini korumak ve döngüyü kayıt altına almak. Düzenli tutulan bir adet takvimi, hem gecikmenin fark edilmesini hem hekim değerlendirmesini kolaylaştırır.

Gecikme fark edildiğinde izlenecek sıra basittir.

Önce gebelik testi yapılır. Beklenen adet tarihinden sonra ve sabah ilk idrarla yapılması sonucun güvenilirliğini artırır. Test olumsuz çıkıp adet bir haftadan uzun gecikirse tekrarlanabilir.

Adet takvimi tutulur. Kanamanın başladığı ve bittiği günler, miktar, ağrı ve ara kanamalar not edilir. Telefon uygulaması ya da basit bir takvim yeterlidir. Bu kayıt, hekim değerlendirmesinde en işe yarayan bilgidir.

Kilo ve beslenme gözden geçirilir. Hızlı kilo kaybı, çok düşük enerjili diyetler ve öğün atlama döngüyü doğrudan etkiler. Aşırı kilo tarafında ise mütevazı bir kilo kaybı bile döngüyü düzeltebilir.

Spor programı dengelenir. Yoğun antrenman yapan kadınlarda enerji alımının artırılması ve dinlenme günlerinin korunması gerekir.

Uyku ve stres yönetimi ihmal edilmez. Vardiyalı çalışma ve uykusuzluk döngü düzenini bozar.

Kullanılan ilaçlar not edilir. Doğum kontrol yöntemine başlama ve bırakma dönemlerinde birkaç ay düzensizlik görülebilir.

Doğum kontrol hapını kendi kararınızla döngüyü düzenlemek için kullanmayın; bu ilaçlar kanamayı düzenler ama altta yatan nedeni gizleyebilir.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: gecikmeyle birlikte tek taraflı şiddetli kasık ağrısı, baş dönmesi ve bayılma, bol kanama, ateşle birlikte karın ağrısı, gebelik testi olumluyken lekelenme ve ağrı.