Dış gebelik nedir?

Dış gebelik, döllenmiş yumurtanın rahim içine değil, rahim dışındaki bir bölgeye yerleşmesidir. Olguların büyük bölümünde bu bölge tüplerdir.

Bu gebelik yaşayamaz. Tüp, büyüyen gebeliği taşıyacak yapıda değildir ve belirli bir noktadan sonra yırtılır.

Tüpün yırtılması iç kanamaya yol açar. Bu tablo, gebeliğin ilk üç ayındaki anne ölümlerinin başlıca nedenlerindendir ve bu nedenle dış gebelik acil bir konudur.

Belirtiler çoğunlukla adet gecikmesinden birkaç hafta sonra başlar.

Üç bulgu birlikte değerlendirilir ve bu üçlü sayfanın merkezidir: adet gecikmesi, tek taraflı kasık ağrısı ve vajinal lekelenme.

Bu üçlü her zaman tam olmayabilir. Bazı kadınlarda gebe olduğunu bilmeden, adet düzensizliği sanılan bir kanama ile başlar.

Ağrı tek taraflıdır ve giderek artar. Kanama ise adetten farklıdır: daha az, koyu renkli ve düzensizdir.

İç kanama geliştiğinde tablo değişir: omuz ucuna vuran ağrı, baş dönmesi, bayılma, solukluk ve terleme ortaya çıkar. Omuz ağrısı karın içindeki kanın diyaframı uyarmasıyla oluşur ve tipik bir bulgudur.

Riski artıran durumlar bellidir: geçirilmiş dış gebelik, tüplerle ilgili ameliyat, pelvik iltihabi hastalık, endometriozis, sigara ve tüp bebek tedavisi.

Rahim içi araç kullanan bir kadın gebe kalırsa bu gebeliğin dış gebelik olma olasılığı yüksektir.

Tanıda ilk adım gebelik testidir; kanda bakılan gebelik hormonu düzeyi ölçülür.

Ultrason yapılır. Rahim içinde gebelik kesesi görülüp görülmediği belirleyicidir.

Gebelik hormonu belirli bir düzeyin üzerindeyken rahim içinde kese görülmüyorsa dış gebelik kuvvetle düşünülür.

Tek ölçüm yeterli olmayabilir. Kırk sekiz saat arayla tekrarlanan hormon ölçümleri değerlendirilir; sağlıklı bir rahim içi gebelikte beklenen artış görülür, dış gebelikte bu artış yetersiz kalır.

Bu izlem yalnız genel durumu iyi ve kanama bulgusu olmayan kadınlarda yapılır.

Karın içi kanama düşünülüyorsa beklenmez; acil değerlendirme yapılır.

Tedavi üç yolla yürütülür ve seçim hastanın durumuna göre yapılır.

Seçilmiş olgularda izlem uygulanabilir; hormon düzeyi düşükse ve kendiliğinden gerileme bekleniyorsa yakın takip yapılır.

İlaç tedavisi uygun hastalarda kullanılır. Gebelik dokusunun gelişimini durduran bir ilaç verilir; bu tedavi hormon düzeyi takibiyle sürdürülür ve tüpün korunmasını sağlayabilir.

Bu tedavi sırasında alkol, bazı vitaminler ve iltihap giderici ağrı kesiciler kullanılmaz; hekim ayrıntılı bilgi verir.

Cerrahi tedavi, tüpün yırtıldığı ve kanamanın geliştiği olgularda ve ilaç tedavisine uygun olmayan durumlarda uygulanır. Çoğunlukla kapalı yöntemle yapılır; tüp korunabilir ya da alınması gerekebilir.

Kan grubu uyuşmazlığı açısından değerlendirme yapılır ve gerekiyorsa koruyucu tedavi uygulanır.

Tedavi sonrası izlem sürdürülür; hormon düzeyi sıfırlanana kadar takip yapılır.

Dış gebeliğin riski doğrudan yaşamsaldır ve zamanla ilgilidir.

Tüpün yırtılması iç kanamaya yol açar. Kanama hızlı gelişir ve tablo saatler içinde ağırlaşabilir; bu nedenle bulgular tanındığında beklenmez.

Gecikmenin en sık nedeni gebeliğin bilinmemesidir. Düzensiz adet gören kadınlar kanamayı adet sanabilir ve ağrıyı sıradan bir kasık ağrısına bağlayabilir.

Bu nedenle doğurganlık çağındaki her kadında, tek taraflı kasık ağrısında gebelik olasılığı akla getirilir.

Doğurganlık üzerine etkisi ikinci başlıktır. Tüpün alınması gerekebilir; ancak diğer tüp sağlamsa gebelik olasılığı büyük ölçüde korunur.

Tekrarlama riski vardır. Dış gebelik geçiren kadınlarda sonraki gebeliklerde bu olasılık artar; bu nedenle bir sonraki gebelikte erken ultrason yapılır.

Ruhsal yük gerçektir. Hem gebelik kaybı hem yaşamsal bir tehlike yaşanmıştır; yas ve kaygı desteklenmelidir.

Korunmada değiştirilebilir en somut etken sigaradır. Sigara tüp hareketlerini bozar ve riski belirgin biçimde artırır.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunulur; pelvik iltihabi hastalık en önemli önlenebilir nedendir.

Akıntı, ateş ve kasık ağrısı gibi bulgularda erken tedavi olunur; tedavi edilmeyen enfeksiyonlar tüpleri kalıcı biçimde etkiler.

Eş de tedavi edilir.

Dış gebelik öyküsü olan kadınlar gebelik planladıklarında hekime önceden bildirir.

Gebelik testi pozitif çıktığında erken kontrole gidilir; gebeliğin rahim içinde olduğunun gösterilmesi bu tabloyu dışlar.

Rahim içi araç kullanırken adet gecikmesi olursa gebelik testi yapılır.

Tüp bebek tedavisi görenlerde izlem daha yakındır.

Bu tabloda evde yapılacak bir tedavi yoktur; bakım, erken tanı ve tedavi sonrası dönemle ilgilidir.

Doğurganlık çağındaki kadınlarda adet takvimi tutulur; gecikme fark edildiğinde gebelik testi yapılır.

Gebelik testi pozitif çıktığında erken kontrole gidilir. Ultrasonda gebeliğin rahim içinde olduğunun görülmesi bu tabloyu dışlar ve rahatlatır.

Dış gebelik öyküsü, tüp ameliyatı ve enfeksiyon öyküsü hekime bildirilir.

İlaç tedavisi uygulandıysa izlem randevuları ve kan testleri aksatılmaz; hormon düzeyi sıfırlanana kadar takip sürer.

Bu dönemde alkol, bazı vitaminler ve iltihap giderici ağrı kesiciler kullanılmaz; hekimin verdiği liste izlenir.

Tedavi sırasında karın ağrısında artış, baş dönmesi ve bayılma hissi olursa beklenmeden başvurulur.

Ameliyat yapıldıysa iyileşme dönemi hekimin belirttiği biçimde geçirilir; ağır kaldırma ve zorlayıcı hareket sınırlanır.

Yeni gebelik için beklenmesi gereken süre hekim tarafından belirlenir.

Sigara bırakılır.

Sonraki gebelikte erken ultrason yaptırılır; bu, tekrar riski nedeniyle standart bir adımdır.

Ruhsal destek ihmal edilmez. Yaşanan hem bir gebelik kaybı hem yaşamsal bir tehlikedir; yas duygusu doğaldır ve konuşulmalıdır.

Eş ve yakın çevre sürece dâhil edilir.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: şiddetli ve tek taraflı kasık ağrısı, omuz ucuna vuran ağrı, baş dönmesi ve bayılma, solukluk ve soğuk terleme, hızlı nabız, artan vajinal kanama, karında yaygın ağrı ve sertlik, bilinç bulanıklığı.