Rahim sarkması nedir?

Rahim sarkması, rahmi ve çevresindeki organları yerinde tutan kas ile bağ dokusunun zayıflaması sonucu rahmin aşağı doğru inmesidir.

Bu yapıya pelvik taban denir. Rahmi, mesaneyi ve kalın bağırsağın son bölümünü bir hamak gibi taşır.

Pelvik taban zayıfladığında yalnız rahim sarkmaz. Mesane, idrar yolu ve bağırsağın son bölümü de öne ya da arkaya doğru yer değiştirebilir; bu nedenle yakınmalar çeşitlenir.

En tipik yakınma vajinada baskı ve aşağı doğru inme hissidir. Kadınlar bunu bir şey düşecekmiş gibi ya da bir top oturuyormuş gibi tarif eder.

Belirtiler gün içinde değişir. Sabah hafiftir, gün ilerledikçe ve ayakta kalındıkça artar; uzanınca geriler.

Sarkma derecelendirilir. Hafif sarkmalar yakınma yapmayabilir ve tesadüfen saptanır; ileri derecelerde doku vajina dışına çıkar.

En sık nedenler doğum, yaş ve menopozdur. Doğum sırasında pelvik taban zorlanır; menopozla birlikte doku desteği azalır.

Kronik zorlanma da belirleyicidir: kabızlık nedeniyle ıkınma, kronik öksürük, ağır kaldırma ve fazla kilo.

Toplumda bu tablo yaşlılığın doğal parçası sayılır ve kadınlar utandıkları için başvurmaz. Oysa etkili tedaviler vardır ve katlanmak gerekmez.

Sarkma kansere dönüşmez ve yaşamı tehdit etmez; ancak yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürür.

Tanı muayeneyle konur. Sarkmanın derecesi ve hangi organların etkilendiği değerlendirilir.

Muayene hem yatarken hem ayaktayken ve ıkınma sırasında yapılır; sarkma bu konumda daha net görülür.

İdrar yakınmaları sorgulanır; idrarı tam boşaltıp boşaltamadığı ölçülebilir.

İdrar tahlili yapılır; tekrarlayan enfeksiyon sık eşlik eder.

Gerekiyorsa idrar torbasının işlevini ölçen testler ve görüntüleme istenir.

Tedavi sarkmanın derecesine, yakınmalara ve kadının beklentisine göre planlanır.

Hafif sarkmalarda ve yakınma yaratmayan olgularda izlem yeterlidir.

Pelvik taban egzersizleri ilk basamak tedavidir ve etkilidir. Doğru yapıldığında hafif ile orta sarkmalarda yakınmayı belirgin biçimde azaltır.

Egzersizin doğru kası çalıştırması gerekir. İdrarı tutup bırakma yöntemi öğrenme amacıyla bir kez denenebilir ama düzenli uygulanmaz; bu alışkanlık mesaneye zarar verir.

Doğru teknik için fizyoterapist desteği alınır; kadınların önemli bir bölümü yanlış kası çalıştırır ve bu nedenle sonuç alamaz.

Vajinal destek halkası ikinci seçenektir. Silikon bir halka vajinaya yerleştirilir ve organları destekler; ameliyat istemeyen, ameliyata uygun olmayan ve gebelik planlayan kadınlarda kullanılır. Düzenli temizlik ve kontrol gerektirir.

Menopoz sonrası kadınlarda bölgesel hormon tedavisi doku kalitesini artırabilir.

Cerrahi tedavi ileri sarkmalarda ve yakınmaların sürdüğü olgularda uygulanır. Farklı yöntemler vardır; seçim yaşa, cinsel yaşama, doğum planına ve sarkmanın tipine göre yapılır.

Ameliyat sonrası tekrarlama olasılığı vardır; bu nedenle kabızlık, öksürük, kilo ve ağır kaldırma gibi zorlayıcı etkenler tedavi edilmezse sonuç kalıcı olmaz.

Kilo kontrolü ve kabızlık tedavisi her basamakta plana dâhildir.

Rahim sarkması yaşamı tehdit etmez; asıl yükü yaşam kalitesindedir ve bu, sık küçümsenir.

İdrar sorunları en somut yüktür: idrar kaçırma, tam boşaltamama ve tekrarlayan enfeksiyonlar. İdrarın tam boşalmaması böbrekleri etkileyebilecek düzeye ulaşabilir.

Dışkılama sorunları da görülür; bir bölüm kadın dışkılamak için vajinaya bastırmak zorunda kalır ve bunu utandığı için anlatmaz.

İleri sarkmada vajina dışına çıkan doku tahriş olur, yara açılır, akıntı ve kanama gelişir.

Cinsel yaşam etkilenir; ağrı ve utanma nedeniyle kaçınma gelişir.

Ruhsal ve sosyal yük gerçektir. Kadınlar sosyal etkinliklerden, egzersizden ve yolculuktan kaçınır.

Başvurmama en büyük risktir. Bu tablo utanç konusu yapıldığı ve yaşlılığın doğal parçası sayıldığı için yıllarca gizlenir; oysa hafif evrede uygulanan egzersizler ilerlemeyi yavaşlatır.

Ameliyat sonrası tekrarlama, zorlayıcı etkenler düzeltilmezse olağandır.

Korunma büyük ölçüde pelvik tabanı zorlayan etkenleri azaltmaya dayanır.

Pelvik taban egzersizleri öğrenilir ve düzenli yapılır. Doğum sonrası dönemde başlanması en etkili zamanlamadır.

Kabızlık tedavi edilir. Lifli beslenme, sıvı alımı ve düzenli hareket ıkınmayı azaltır; tuvalette uzun süre oturulmaz.

Kilo kontrolü sağlanır.

Sigara bırakılır; kronik öksürük pelvik tabanı sürekli zorlar.

Öksürük yapan hastalıklar tedavi edilir.

Ağır kaldırma tekniği düzeltilir: dizden çökerek kaldırmak, yükü gövdeye yakın taşımak ve nefesi tutmadan kaldırmak.

Ağır ve zorlayıcı sporlar yerine pelvik tabanı destekleyen egzersizler seçilir.

Uzun süre ayakta kalınmaz.

Menopoz sonrası dönemde yakınmalar artarsa beklenmez.

Bu tabloda günlük düzenlemeler hem yakınmayı azaltır hem ilerlemeyi yavaşlatır.

Pelvik taban egzersizleri düzenli yapılır. Doğru kas, idrarı ya da gazı tutmaya çalışırken kasılan kastır; karın, kalça ve bacak kasları kasılmamalıdır.

Uygulama şöyledir: kas üç ile beş saniye kasılır, aynı süre gevşetilir ve bu on kez tekrarlanır. Günde üç set hedeflenir.

İdrarı tutup bırakma yöntemi düzenli egzersiz olarak kullanılmaz; mesaneye zarar verir. Yalnız doğru kası tanımak için bir kez denenebilir.

Sonuç alamıyorsanız fizyoterapist desteği istenir; kadınların önemli bir bölümü yanlış kası çalıştırır.

Kabızlık önlenir. Lifli beslenme, bol su ve düzenli hareket sağlanır.

Tuvalette ıkınılmaz ve uzun süre oturulmaz. Ayakların altına küçük bir tabure koymak dışkılamayı kolaylaştırır.

Kilo kontrolü sağlanır.

Sigara bırakılır; öksürük varsa tedavi edilir.

Ağır kaldırılmaz. Kaldırmak gerekiyorsa dizden çökülür, yük gövdeye yakın tutulur ve nefes tutulmaz.

Uzun süre ayakta kalınmaz; mümkünse gün içinde uzanarak dinlenilir.

Öksürük ve hapşırık öncesinde pelvik taban kasılarak destek verilir; bu, öğrenilebilen bir tekniktir.

Vajinal destek halkası kullanılıyorsa temizlik ve kontrol aksatılmaz.

Bölgesel tahriş varsa hekimin önerdiği bakım uygulanır; vajinal duş yapılmaz.

Cinsel yaşamla ilgili sorunlar hekimle konuşulur; bu konu utanç kaynağı yapılmamalıdır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: vajinada ele gelen ya da dışarı çıkan doku, idrarı tam boşaltamama, idrar kaçırma, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, dışkılamak için vajinaya bastırma gereği, vajinada kanama ve yara, ilişkide ağrı, yakınmaların günlük yaşamı bozması, ameliyat sonrası yakınmaların geri dönmesi.