Riskli gebelik nedir?

Riskli gebelik, anne ya da bebek açısından sorun gelişme olasılığının olağandan yüksek olduğu gebeliktir.

Bu tanım korkutucu görünür ama yanlış anlaşılır. Riskli gebelik, sorun çıkacağı anlamına gelmez; izlemin daha sık ve daha ayrıntılı yapılması gerektiği anlamına gelir.

Gebeliklerin önemli bir bölümü bu tanıma girer ve büyük çoğunluğu sağlıklı biçimde sonlanır.

Risk üç kaynaktan gelir.

Birincisi anneye ait durumlardır: yaş, kronik hastalıklar, önceki gebelik öyküsü, kilo, sigara ve madde kullanımı.

İkincisi gebeliğe ait durumlardır: çoğul gebelik, eşin yerleşim yeri, sıvı miktarı, gebelik şekeri ve gebelik tansiyonu.

Üçüncüsü bebeğe ait durumlardır: büyüme geriliği, yapısal farklılıklar ve genetik tablolar.

Bazı riskler gebelik öncesinde bellidir ve planlama ile azaltılabilir. Şeker hastalığı, tansiyon, tiroit hastalıkları, bağışıklık hastalıkları ve kullanılan ilaçlar bu gruptadır.

Bu nedenle gebelik öncesi danışmanlık sık atlanan ama çok değerli bir adımdır.

Bazı riskler gebelik sırasında ortaya çıkar ve ancak düzenli izlemle yakalanır. Tansiyon yüksekliği ve gebelik şekeri belirti vermeden ilerleyebilir.

İzlemin amacı korkutmak değil, sorunu erken yakalamaktır. Alarm bulgularının bilinmesi bu izlemin en pratik parçasıdır.

Riskli gebelik bir tanı değil, bir izlem kategorisidir. Belirlenmesi gebeliğin başında yapılır ve gebelik boyunca güncellenir.

İlk değerlendirmede ayrıntılı öykü alınır: kronik hastalıklar, kullanılan ilaçlar, önceki gebelikler, ailede genetik hastalık öyküsü, sigara ve alkol kullanımı.

Kan grubu, kan sayımı, şeker, tiroit testleri, enfeksiyon taramaları ve idrar tahlili istenir.

Ultrasonlar takvime bağlanır. İlk üç aydaki tarama, ikinci üç aydaki ayrıntılı ultrason ve sonraki büyüme takipleri planlanır.

Gerekli görülen gebelerde perinatoloji değerlendirmesi istenir.

Genetik tarama seçenekleri anlatılır ve karar aileyle birlikte verilir.

İzlem sıklığı riske göre belirlenir; bazı gebelerde her hafta kontrol gerekebilir.

Tedavi altta yatan duruma göre yürütülür.

Şeker hastalığında kan şekeri düzeni sağlanır; gebelikte kullanılabilen tedaviler hekim tarafından belirlenir.

Tansiyon yüksekliğinde uygun ilaçlar kullanılır ve gebelik zehirlenmesi açısından yakın izlem yapılır.

Tiroit hastalıklarında ilaç dozu gebelik boyunca yeniden ayarlanır; bu dönemde ihtiyaç değişir.

Pıhtılaşma hastalıklarında koruyucu tedavi planlanır.

Kan grubu uyuşmazlığında koruyucu tedavi uygulanır.

Erken doğum riski olan gebelerde rahim ağzı ölçümü yapılır ve gerekiyorsa önlem alınır.

Erken doğum tehdidinde bebeğin akciğer gelişimini destekleyen tedavi verilir.

Doğum yeri ve zamanı önceden planlanır; yenidoğan birimi bulunan merkez tercih edilir.

Gebelik öncesi danışmanlık ayrıca vurgulanır: kronik hastalıkların kontrol altına alınması ve ilaçların gözden geçirilmesi en etkili adımdır.

Riskli gebelikte asıl mesele riskin varlığı değil, izlenip izlenmediğidir.

En sık ve en sessiz iki tablo gebelik tansiyonu ve gebelik şekeridir. İkisi de belirti vermeden ilerleyebilir ve yalnız düzenli kontrollerle yakalanır.

Gebelik zehirlenmesi ayrıca vurgulanmalıdır. Şiddetli baş ağrısı, görme değişikliği, ani şişme ve karın üst bölümünde ağrı bu tablonun uyarı bulgularıdır ve beklenmez.

Erken doğum bir başka önemli risktir; sonuçları bebek açısından belirleyicidir.

Bebek hareketlerinde azalma en değerli ev takibidir. Hareketlerin belirgin biçimde azalması aynı gün değerlendirilir.

Kontrol randevularının aksatılması en somut ve en önlenebilir risktir.

Kendi kararıyla ilaç kesme ya da başlama da risklidir; kronik hastalığı olan gebeler gebelik öğrenilir öğrenilmez hekime başvurmalıdır.

Bitkisel ürünler ve takviyeler gebelikte güvenli sanılır; oysa bir bölümü zararlıdır ve hekime danışılmadan kullanılmaz.

Korunmada gebelik öncesi dönem en verimli aşamadır.

Gebelik planlanıyorsa önceden hekime başvurulur; kronik hastalıklar kontrol altına alınır ve ilaçlar gözden geçirilir.

Folik asit gebelikten önce başlanır.

Sigara, alkol ve madde kullanımı bırakılır.

Kilo dengelenir.

Aşı durumu değerlendirilir; kızamıkçık bağışıklığı bu dönemde kontrol edilir.

Gebelik süresince kontroller aksatılmaz ve istenen tetkikler zamanında yaptırılır.

Dengeli beslenilir; demir, folik asit ve D vitamini desteği hekimin belirttiği biçimde kullanılır.

Çiğ ve az pişmiş gıdalardan, pastörize edilmemiş süt ürünlerinden kaçınılır.

Düzenli ve uygun egzersiz sürdürülür.

Alarm bulguları öğrenilir ve evde yazılı bulundurulur.

Diş sağlığı ihmal edilmez; diş eti iltihabı erken doğumla ilişkilendirilmiştir.

Riskli gebelikte günlük düzen, izlemi tamamlayan parçadır.

Kontrol randevuları takvime yazılır; bu gebelikte kontroller daha sıktır ve ertelenmez.

İstenen tetkikler zamanında yaptırılır ve sonuçlar bir dosyada toplanır.

Alarm bulguları listesi yazılıp buzdolabına asılır; eş ve yakınlar da bilir.

Bebek hareketleri günlük izlenir. Günün belirli bir saatinde, hareketlerin sık olduğu dönemde sayım yapılır; belirgin azalma aynı gün bildirilir.

Tansiyon ölçümü öneriliyorsa evde düzenli yapılır ve kaydedilir.

Kan şekeri takibi öneriliyorsa hekimin belirttiği saatlerde ölçülür ve yazılır.

İlaçlar düzenli kullanılır; kendi kararıyla kesilmez ya da başlanmaz.

Bitkisel ürün ve takviye hekime danışılmadan kullanılmaz.

Beslenme dengeli tutulur; öğün atlanmaz.

Çiğ et, az pişmiş yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler tüketilmez.

Sigara, alkol ve madde kullanılmaz; pasif duman ortamından uzak durulur.

Uygun egzersiz sürdürülür; hangi hareketlerin uygun olduğu hekimle belirlenir.

Uzun süre ayakta kalınmaz ve ağır kaldırılmaz.

Sol yana yatarak dinlenilir.

Uzun yolculuklarda saatte bir kalkılır ve su içilir.

Diş kontrolü yaptırılır.

Ruhsal zorlanma paylaşılır; riskli gebelik kaygısı gerçektir ve destek alınabilir.

Doğum planı, doğum yeri ve ulaşım önceden düşünülür.

Beklemeden başvurulması gereken durumlar şunlardır: şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı, ellerde ve yüzde ani şişme, karın üst bölümünde ağrı, vajinal kanama, su gelmesi, düzenli kasılmalar, bebek hareketlerinde azalma, ateş, sürekli kusma, nefes darlığı, bacakta tek taraflı şişlik, havale.