Frengi (sifiliz) nedir?

Frengi, cinsel yolla bulaşan bakteriyel bir enfeksiyondur. Tıpta sifiliz denir.

En belirgin özelliği evreler hâlinde ilerlemesi ve arada uzun sessiz dönemler bulunmasıdır.

İlk evrede bulaş bölgesinde tek bir yara oluşur. Bu yara ağrısızdır, sert tabanlıdır ve kendiliğinden iyileşir.

Ağrısız olması ve kendiliğinden geçmesi en büyük tuzaktır. Kişi iyileştiğini düşünür ve başvurmaz; oysa bakteri vücutta yayılmaya devam eder.

İkinci evre haftalar sonra başlar. Yaygın döküntü görülür; bu döküntünün avuç içi ve ayak tabanını tutması tipiktir ve başka hastalıklarda az görülür.

Döküntüye ateş, halsizlik, boğaz ağrısı, saç dökülmesi ve lenf düğümü büyümesi eşlik eder. Bu evre de kendiliğinden geçer.

Ardından gizli dönem başlar. Yıllarca hiçbir belirti olmaz ama bakteri vücutta kalır.

Geç evrede kalp, damarlar, sinir sistemi, kemikler ve gözler etkilenir. Bu evredeki hasar geri dönmez.

Sinir sistemi tutulumu her evrede olabilir; baş ağrısı, görme ve işitme değişikliği ile denge bozukluğu bu tabloyu düşündürür.

Gebelikte bebeğe geçiş ayrı bir başlıktır. Tedavi edilmezse düşük, ölü doğum ve bebekte kalıcı sorunlara yol açar; bu nedenle gebelikte tarama yapılır.

Hastalık tedavi edilebilir ve tedavi basittir. Asıl sorun tanının gecikmesidir; utanç ve belirtilerin kendiliğinden geçmesi başvuruyu geciktirir.

Tanı kan testleriyle konur.

İki basamaklı bir yaklaşım kullanılır: tarama testi yapılır, pozitif çıkarsa doğrulama testiyle kesinleştirilir. Tek bir pozitif testle tanı konmaz.

Tarama testleri gebelikte, cinsel yolla bulaşan enfeksiyon kuşkusunda ve risk taşıyan kişilerde istenir.

Yaradan alınan örnekle bakteri doğrudan gösterilebilir.

Sinir sistemi tutulumu düşünülüyorsa beyin omurilik sıvısı incelenir.

Tanı konduğunda diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar da taranır: HIV, hepatit, gonore ve klamidya.

Göz ve işitme yakınmaları varsa ilgili bölümler değerlendirir.

Tedavi antibiyotiktir ve etkilidir. Bakteri bu tedaviye duyarlıdır ve direnç sorunu bulunmaz.

Tedavi şeması hastalığın evresine göre belirlenir; erken evrelerde tek doz yeterli olabilirken geç evrelerde süre uzar.

Sinir sistemi tutulumunda tedavi hastanede ve damardan verilir.

Tedaviden sonraki ilk saatlerde ateş, titreme ve döküntüde artış görülebilir. Bu, bakterinin hızla ölmesine bağlı beklenen bir tepkidir; alerji sanılmamalıdır ve hekim bu konuda önceden bilgi verir.

Eş ya da eşler bilgilendirilir, test edilir ve tedavi edilir.

Tedavi tamamlanana kadar cinsel ilişki kurulmaz.

Tedavi sonrası kan testleri belirli aralıklarla tekrarlanır; iyileşme bu testlerdeki düşüşle izlenir.

Gebelerde tedavi gecikmeden yapılır ve izlem sıklaştırılır; bebek doğumdan sonra değerlendirilir.

Geç evrede oluşmuş organ hasarı tedaviyle geri dönmez; tedavi ilerlemeyi durdurur.

Frenginin riski, sessiz ilerlemesi ve geç evrede kalıcı hasar bırakmasıdır.

İlk evredeki yaranın ağrısız olması ve kendiliğinden geçmesi en büyük tuzaktır; kişi iyileştiğini sanır.

Gizli dönem yıllarca sürebilir. Bu süre içinde kişi kendini sağlıklı hisseder ama hastalık ilerler.

Geç evrede kalp ve büyük damarlar etkilenir; damar duvarında balonlaşma gelişebilir.

Sinir sistemi tutulumu felç, bunama benzeri tablolar, denge bozukluğu ve görme kaybına yol açabilir. Bu hasar geri dönmez.

Göz tutulumu görme kaybıyla sonuçlanabilir ve acil tedavi gerektirir.

HIV bulaş riskini artırdığı bilinir; iki enfeksiyon sık birlikte bulunur.

Gebelikte bebeğe geçiş ayrıca vurgulanmalıdır: düşük, ölü doğum, erken doğum ve bebekte kalıcı sorunlar görülebilir. Bu sonuçların tamamı zamanında tedaviyle önlenebilir.

Utanç nedeniyle gecikmiş başvuru en büyük engeldir.

Korunmada prezervatif kullanımı ilk sıradadır; her ilişkide ve baştan sona kullanılır.

Ancak prezervatif tam koruma sağlamaz; yara kapsanan alanın dışındaysa temasla bulaş olabilir.

Eş sayısı azaldıkça risk düşer.

Düzenli tarama önerilir: risk taşıyan kişilerde belirti olmasa bile test yaptırılır.

Gebelikte tarama yapılır ve bu, bebeği koruyan en etkili adımdır.

Tanı konduğunda eş ya da eşler bilgilendirilir ve test edilir.

Tedavi tamamlanana kadar ilişki kurulmaz.

Geçirmiş olmak koruma sağlamaz; yeniden bulaşabilir ve testler bu nedenle yeniden değerlendirilir.

Alkol ve madde etkisinde korunmasız ilişkiden kaçınılır.

Cinsel sağlıkla ilgili yakınmalar utanç konusu yapılmadan anlatılır.

Bu tabloda yapılacaklar tedaviyi tamamlamak ve bulaşı kesmekle ilgilidir.

Hekimin verdiği tedavi tam olarak uygulanır; dozlar atlanmaz.

Tedaviden sonraki ilk saatlerde ateş, titreme ve döküntüde artış olabileceği bilinir. Bu beklenen bir tepkidir; yine de hekime bildirilir.

Eş ya da eşler bilgilendirilir, test edilir ve tedavi edilir. Bu görüşme zordur ama gereklidir.

Tedavi tamamlanana ve hekimin belirttiği süre geçene kadar cinsel ilişki kurulmaz.

Sonrasında her ilişkide prezervatif kullanılır.

Diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için testler yaptırılır; HIV ve hepatit taraması bu kapsamdadır.

Tedavi sonrası kontrol kan testleri belirli aralıklarla tekrarlanır ve aksatılmaz; iyileşme bu testlerle izlenir.

Görme, işitme ve denge ile ilgili yakınmalar bildirilir.

Gebeler durumu hekimlerine bildirir; izlem sıklaştırılır ve bebek doğumdan sonra değerlendirilir.

Ağız ve genital bölgedeki yaralara dokunulmaz; el yıkama alışkanlığı sürdürülür.

Döküntülü dönemde yakın temas sınırlanır.

Alkol ve madde kullanımı azaltılır.

Ruhsal olarak zorlanma paylaşılır; tanı sonrası utanç ve kaygı sıktır ve destek alınabilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: yeni ortaya çıkan yara ya da döküntü, ateşin sürmesi, baş ağrısı ve ense sertliği, görmede bulanıklık ve ışıktan rahatsızlık, işitme kaybı ve kulak çınlaması, denge bozukluğu ve yürüme güçlüğü, kontrol testlerinde beklenen düşüşün olmaması, gebelik.