Kene ısırığı (KKKA) nedir?

Kene, hayvanların ve insanların kanıyla beslenen bir asalaktır. Isırdığında deriye tutunur ve saatler ile günler boyunca kan emer.

Isırığın kendisi çoğunlukla ağrısızdır. Kene tükürüğündeki maddeler bölgeyi uyuşturur; bu nedenle kişi ısırıldığını fark etmez ve keneyi sonradan görür.

Asıl önemi taşıdığı hastalıklardır. Ülkemiz için en kritik olanı Kırım Kongo kanamalı ateşidir.

Bu hastalık İç Anadolu ve Karadeniz'in iç kesimlerinde, özellikle Tokat, Sivas, Çorum, Amasya, Yozgat ve çevresinde yoğunlaşır. Bahar ve yaz aylarında görülür.

Hayvancılıkla uğraşanlar, tarlada ve merada çalışanlar, piknik ve doğa yürüyüşü yapanlar risk altındadır.

Hastalık kene ısırığı dışında da bulaşır. Enfekte hayvanın kanı ve dokusuyla temas ve hasta kişinin kan ile vücut sıvılarıyla temas bulaş yollarıdır; bu nedenle hayvan kesimi ve hasta bakımı sırasında koruyucu önlem gerekir.

Belirtiler ısırıktan birkaç gün sonra başlar: ani ateş, şiddetli baş ağrısı, kas ağrısı, halsizlik, bulantı ve kusma.

İlerleyen dönemde kanama bulguları ortaya çıkar: ciltte morarma, burun ve diş eti kanaması, kusmuk ile dışkıda kan.

En kritik uygulama hatası kenenin elle çekilmesi ve üzerine madde dökülmesidir. Bu davranışlar keneyi tahriş eder ve bulaş riskini artırır.

Her kene ısırığı hastalık anlamına gelmez; ancak her ısırıkta kene doğru çıkarılmalı ve izlem yapılmalıdır.

Kene ısırığında ilk adım kenenin doğru çıkarılmasıdır ve bu, mümkünse sağlık kuruluşunda yapılır.

Kene ince uçlu bir pense ile deriye en yakın noktadan tutulur ve düz bir hareketle, çevirmeden ve ezmeden yukarı doğru çekilir.

Kene ezilmez, patlatılmaz ve üzerine hiçbir madde dökülmez.

Çıkarma sonrası bölge sabunlu suyla yıkanır ve antiseptik uygulanır.

Kenenin ağız kısmı deride kalırsa bu, hastalık riskini artırmaz; bölge temiz tutulur ve kendiliğinden atılması beklenir.

Isırık sonrası kişi on gün boyunca izlenir. Ateş ölçülür ve kanama bulguları takip edilir.

Ateş, halsizlik ve kas ağrısı gelişirse beklenmeden başvurulur; kenenin çıkarıldığı bilgisi hekime verilir.

Tanıda kan sayımı ve karaciğer testleri istenir. Beyaz küre ve trombosit sayısında düşüş ile karaciğer enzimlerinde yükselme tipik bulgulardır.

Kesin tanı için özel laboratuvarlarda yapılan testler kullanılır; hastalık bildirimi zorunludur.

Tedavi destek tedavisidir. Sıvı desteği, kan ürünleri ve yakın izlem uygulanır; hastalar ayrı odada ve koruyucu önlemlerle bakılır.

Hastalığa özgü kesin bir ilaç bulunmadığı için erken başvuru ve destek tedavisi belirleyicidir.

Ateş ve ağrı için aspirin ve iltihap giderici ağrı kesiciler kullanılmaz; kanama riskini artırır. Parasetamol içeren ilaçlar tercih edilir.

Kas içine iğne yapılmaz.

Isırık bölgesinde halka biçiminde büyüyen kızarıklık gelişirse farklı bir hastalık düşünülür ve antibiyotik tedavisi gündeme gelir.

Kene ısırığının riski taşınan hastalıklardan gelir; ısırığın kendisi çoğunlukla zararsızdır.

Kırım Kongo kanamalı ateşi ülkemiz için en ciddi olanıdır. Kanama bulguları, karaciğer etkilenmesi ve çoklu organ tutulumuyla ilerleyebilir; ölüm oranı azımsanmayacak düzeydedir.

Erken başvuru sonucu belirgin biçimde değiştirir.

Yanlış çıkarma yöntemi ayrı bir risktir. Kenenin elle çekilmesi, ezilmesi ve üzerine kolonya, alkol, sigara, yağ ya da benzeri madde dökülmesi keneyi tahriş eder; içeriğini deriye boşaltmasına ve bulaş riskinin artmasına yol açar.

Bu davranış ülkemizde çok yaygındır ve adıyla reddedilmelidir.

Hasta kişinin kanı ve vücut sıvılarıyla temas da bulaştırır; bu nedenle hasta yakınları ve sağlık çalışanları koruyucu önlem alır.

Hayvan kesimi ve kasaplık işleri sırasında kanla temas bir başka bulaş yoludur.

Aspirin ve iltihap giderici ağrı kesici kullanımı kanama riskini artırır; bu bilgi kritiktir.

Korunmada giysi düzeni ilk sıradadır. Kırsal alana çıkarken uzun kollu giysi, uzun pantolon ve kapalı ayakkabı giyilir.

Pantolon paçaları çorabın içine sokulur; bu basit adım kenenin deriye ulaşmasını belirgin biçimde zorlaştırır.

Açık renkli giysi tercih edilir; kene üzerinde kolay görülür.

Uzun otlu ve çalılık alanlardan uzak durulur; patikanın ortasından yürünür.

Kene kovucu ürünler kullanılabilir; uygunluk hekime danışılarak belirlenir.

Doğadan dönüşte tüm vücut kontrol edilir. Koltuk altı, saç dibi, kulak arkası, göbek, bel, kasık ve diz arkası ayrıca bakılır; çocuklarda bu kontrol aile tarafından yapılır.

Giysiler silkelenir ve mümkünse yüksek ısıda yıkanır.

Evcil hayvanlar kene açısından kontrol edilir; hayvandan kene elle koparılmaz.

Hayvan kesimi sırasında eldiven kullanılır.

Hasta bakımında koruyucu ekipman kullanılır.

Kene ısırığında yapılacaklar bellidir ve doğru sırayla uygulanmalıdır.

Kene fark edildiğinde panik yapılmaz; hızlı ama doğru davranmak gerekir.

Mümkünse en yakın sağlık kuruluşuna gidilir ve kene orada çıkarılır.

Ulaşım güçse kene ince uçlu bir pense ile deriye en yakın noktadan tutulur ve düz bir hareketle yukarı çekilir. Çevirme ve ezme yapılmaz.

Kene çıplak elle tutulmaz; eldiven ya da temiz bir bez kullanılır.

Üzerine kolonya, alkol, sigara, yağ, sabun ve benzeri hiçbir madde dökülmez. Bu uygulamalar keneyi tahriş eder ve riski artırır.

Kene patlatılmaz ve ezilerek atılmaz.

Çıkarma sonrası eller ve bölge sabunlu suyla yıkanır; antiseptik uygulanır.

Çıkarılan kene bir kapta saklanabilir; hekim isterse değerlendirilir.

Isırık tarihi ve bölgesi not edilir.

On gün boyunca ateş ölçülür ve kaydedilir; kanama bulguları izlenir.

Bu dönemde aspirin ve iltihap giderici ağrı kesiciler kullanılmaz.

Kas içine iğne yaptırılmaz.

Halsizlik, ateş ve kas ağrısı gelişirse beklenmeden başvurulur ve kene öyküsü mutlaka söylenir.

Aile bireyleri de kene açısından kontrol edilir.

Giysiler yıkanır, evcil hayvanlar gözden geçirilir.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: ateş, şiddetli baş ağrısı ve kas ağrısı, halsizlik ve bitkinlik, bulantı ve kusma, ciltte morarma ve küçük kanama noktaları, burun ve diş eti kanaması, kusmuk ile dışkıda kan, idrarda kan, bilinç bulanıklığı, ısırık bölgesinde halka biçiminde büyüyen kızarıklık.