Anevrizma nedir?

Anevrizma, bir atardamarın duvarının zayıflayarak balon gibi genişlemesidir.

Atardamar duvarı üç katmandan oluşur ve yüksek basınca dayanacak yapıdadır. Duvar bir noktada zayıflarsa kan basıncı orayı dışarı doğru iter ve genişleme başlar.

Genişleme büyüdükçe duvar incelir; bu, kendi kendini besleyen bir süreçtir.

En sık iki bölgede görülür.

Karın aort anevrizması, vücudun ana atardamarının karın bölümündedir. Çoğunlukla belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan ultrason ya da tomografide bulunur.

Beyin anevrizması beyin damarlarında gelişir. Yırtılmadan önce çoğunlukla sessizdir.

Daha seyrek olarak göğüs aortu, bacak ve kol damarlarında da görülür.

Asıl tehlike yırtılmadır. Aort yırtıldığında karın ya da sırtta ani ve şiddetli ağrı, tansiyon düşmesi ve bilinç kaybı olur; bu tablo dakikalar içinde ölümcül olabilir.

Beyin anevrizması yırtıldığında yaşamın en şiddetli baş ağrısı olarak tarif edilen bir ağrı başlar. Ense sertliği, bulantı, ışık rahatsızlığı ve bilinç değişikliği eşlik eder.

Bu ağrı beklenmez.

Her anevrizma ameliyat edilmez. Küçük ve sessiz olanlar düzenli aralıklarla izlenir; karar çapa, büyüme hızına, yere ve kişinin genel durumuna göre verilir.

Sigara ve yüksek tansiyon hem oluşumu hem büyümeyi hızlandırır.

Anevrizmaların çoğu belirti vermediği için tanı sıklıkla tesadüfen konur.

Karın muayenesinde nabız veren bir kitle ele gelebilir; ancak muayene tek başına yeterli değildir.

Karın aortu için ultrason ilk incelemedir. Ucuz, hızlı ve güvenilirdir.

Tomografi çapı, yaygınlığı ve komşu yapılarla ilişkisini ayrıntılı gösterir; cerrahi planlamada kullanılır.

Manyetik rezonans anjiyografi ışın içermeyen bir seçenektir.

Beyin anevrizmaları için tomografi anjiyografi ve manyetik rezonans anjiyografi kullanılır; kesin değerlendirme için kateterle anjiyografi yapılabilir.

Yırtılma düşünülen olgularda beyin tomografisi ilk basamaktır; gerekirse belden sıvı alınarak inceleme yapılır.

Tarama belirli gruplara önerilir. Sigara öyküsü olan ileri yaştaki erkekler ve ailesinde anevrizma bulunan kişiler bu gruptadır; kapsamı hekim belirler.

Tedavi iki başlıkta yürür.

Sessiz ve küçük anevrizmalarda izlem uygulanır. Düzenli aralıklarla görüntüleme yapılır ve büyüme hızı takip edilir.

Bu dönemde risk etkenleri kontrol altına alınır: sigara bırakılır, tansiyon hedef değerlerde tutulur, kolesterol düzenlenir.

İlaçlar anevrizmayı küçültmez ama büyümeyi yavaşlatmaya ve yırtılma riskini azaltmaya katkı verir.

Girişim kararı çapa, büyüme hızına, yere, belirti varlığına ve kişinin genel durumuna göre verilir.

Karın aortunda iki yöntem kullanılır. Açık cerrahide zayıf bölüm çıkarılır ve yapay damar yerleştirilir; kapalı yöntemde kasıktan girilerek damar içine örtü yerleştirilir.

Beyin anevrizmalarında damar içinden sarmal yerleştirme ya da açık cerrahiyle klip uygulaması yapılır.

Yırtılma acil cerrahi gerektirir.

Anevrizmada tek gerçek tehlike yırtılmadır ve bu tablo çoğunlukla habersiz gelir.

Karın aort anevrizmasının yırtılması dakikalar içinde ölümcül olabilir. Ani ve şiddetli karın ya da sırt ağrısı, tansiyon düşmesi ve bayılma bu tabloyu düşündürür.

Beyin anevrizması yırtıldığında beyin çevresine kanama olur. Yaşamın en şiddetli baş ağrısı olarak tarif edilen ağrı tipiktir; bu tabloda erken başvuru sonucu belirler.

Yırtılma öncesinde bazı olgularda uyarıcı bulgular görülür: kısa süreli şiddetli baş ağrısı, çift görme, göz kapağı düşmesi.

Anevrizma içinde pıhtı oluşabilir; kopan parçalar bacak damarlarını tıkayabilir.

Büyüyen anevrizmalar komşu yapılara baskı yapar; ses kısıklığı, yutma güçlüğü ve bacak ağrısı bu yolla ortaya çıkar.

Çap arttıkça yırtılma olasılığı belirgin biçimde yükselir; bu nedenle izlem aralıkları hekim tarafından belirlenir.

İzlem randevularının aksatılması önlenebilir bir risktir.

Sigaranın sürdürülmesi büyümeyi hızlandırır.

Kontrolsüz tansiyon en güçlü tetikleyicidir.

Korunmada sigaranın bırakılması ilk sıradadır; bu adım hem oluşumu hem büyümeyi doğrudan etkiler.

Tansiyon düzenli ölçülür ve hedef değerlerde tutulur.

Tansiyon ilaçları aksatılmaz.

Kolesterol kontrol altına alınır.

Dengeli beslenilir; tuz ve doymuş yağ azaltılır.

Düzenli ve orta şiddetli fiziksel etkinlik yapılır; ağır kaldırma ve ıkınma hekimle konuşulur.

Kilo kontrolü sağlanır.

Şeker hastalığı yönetilir.

Ailesinde anevrizma bulunan kişiler tarama için başvurur.

İzlem görüntülemeleri belirlenen aralıkla yaptırılır.

Anevrizma saptanan kişide günlük düzen, büyümeyi yavaşlatmaya ve izlemi sürdürmeye odaklanır.

Sigara bırakılır; bu tek adım en belirgin katkıyı sağlar.

Tansiyon evde düzenli ölçülür ve kaydedilir.

Tansiyon ilaçları hekimin belirttiği saatte ve dozda kullanılır; kendi kararıyla değiştirilmez.

Kolesterol ilaçları aksatılmaz.

Tuz alımı azaltılır; hazır ve işlenmiş gıdalar sınırlanır.

Sebze, meyve, tam tahıl ve balık ağırlıklı beslenme sürdürülür.

Kilo kontrol altında tutulur.

Düzenli yürüyüş yapılır; egzersiz programı hekimle belirlenir.

Ağır kaldırma, ıkınma ve ani zorlanma gerektiren hareketler hekime danışılarak sınırlanır.

Kabızlık önlenir; tuvalette ıkınılmaz.

Alkol azaltılır.

Stres yönetimi desteklenir ve uyku düzeni korunur.

Soğuk havada ani zorlanmalardan kaçınılır.

İzlem görüntülemeleri takvime işlenir ve aksatılmaz.

Anevrizmanın yeri, çapı ve son ölçüm tarihi yazılı olarak saklanır; başka bir hekime başvuruda bu bilgi verilir.

Girişim yapıldıysa kontrol takvimi sürdürülür; kapalı yöntemle tedavi edilenlerde düzenli görüntüleme ayrıca gereklidir.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: ani ve şiddetli karın ya da sırt ağrısı, ani başlayan ve daha önce yaşanmamış şiddette baş ağrısı, ense sertliği, bilinç bulanıklığı, bayılma, soğuk terleme ve tansiyon düşmesi, ani çift görme ve göz kapağı düşmesi, bacakta ani soğukluk ve renk değişikliği.