Bebek koliği nedir?

Bebek koliği, sağlıklı bir bebekte nedeni açıklanamayan, uzun süren ve yatıştırılması güç ağlama dönemleridir. Halk arasında gaz sancısı denir; oysa gazın tek başına neden olduğu gösterilmemiştir.

Tanımı sayılarla yapılır: günde üç saatten uzun, haftada üç günden fazla ve üç haftadan uzun süren ağlama. Bu tanım kesin bir sınır değil, tabloyu ayırt etmeye yarayan bir çerçevedir.

Seyri tanıdıktır ve aileyi rahatlatır. İkinci haftadan sonra başlar, altıncı hafta civarında tepe yapar ve üçüncü ile dördüncü ay arasında kendiliğinden geçer. Ağlama çoğunlukla akşam saatlerinde yoğunlaşır.

Ağlama sırasında bebek bacaklarını karnına çeker, yüzü kızarır, yumruklarını sıkar ve gaz çıkarır. Aileler bunu ağrı işareti olarak yorumlar; oysa bu davranışlar yoğun ağlamanın sonucu da olabilir.

Nedeni tam olarak bilinmiyor. Bağırsak olgunlaşmasındaki farklılıklar, bağırsak florası, süt proteinine duyarlılık, beslenme sırasında yutulan hava, uyaran fazlalığı ve bebeğin kendini yatıştırma becerisinin henüz gelişmemiş olması üzerinde duruluyor.

En önemli nokta şudur: bebek koliği bir dışlama tanısıdır. Bebeğin kilo alımı normalse, muayenesi olağansa ve alarm bulgusu yoksa konur. Kilo alamama, kusma, kanlı dışkı ve ateş varsa başka nedenler araştırılır.

Ailenin yıpranması tablonun bir parçasıdır ve ele alınması gerekir.

Tanı öykü ve muayeneyle konur; bu bir dışlama tanısıdır. Bebeğin kilo alımı, beslenme düzeni, kusma olup olmadığı, dışkı özellikleri ve ağlamanın günlük dağılımı değerlendirilir. Tam bir fizik muayene yapılır.

Alarm bulguları özellikle aranır: kilo alamama, fışkırır tarzda kusma, safralı kusma, kanlı ya da mukuslu dışkı, ateş, karında şişkinlik ve sertlik, huzursuzluğun gün boyu sürmesi, uykuya meyil. Bunlar varsa tablo bebek koliği sayılmaz ve ileri inceleme yapılır.

Ayırıcı tanıda inek sütü protein alerjisi, reflü, idrar yolu enfeksiyonu, fıtık, göz ile deri sorunları ve giysi içinde parmağa dolanan saç teli gibi basit ama gözden kaçan nedenler bulunur.

Tedavinin ilk basamağı aileyi bilgilendirmektir. Tablonun geçici olduğunu, ailenin bir hatası olmadığını ve üçüncü ile dördüncü ay arasında kendiliğinden gerileyeceğini bilmek yükü belirgin biçimde azaltır.

Beslenme düzeni gözden geçirilir. Emzirme tekniği kontrol edilir; bebeğin memeyi doğru kavraması yutulan havayı azaltır. Biberonla besleniyorsa uygun akışlı biberon ve dik konumda besleme önerilir. Beslenme sonrası gaz çıkarılır.

İnek sütü protein alerjisi düşünülen bebeklerde deneme amaçlı bir düzenleme yapılır: emziren annede süt ürünlerinin iki hafta kesilmesi ya da mama alan bebeklerde uygun formüle geçiş. Bu karar hekimle verilir ve yanıt alınmazsa eski düzene dönülür.

Probiyotik kullanımı bazı bebeklerde denenmektedir; yararı sınırlıdır ve hekim kararıyla kullanılır.

Gaz damlaları ve bitkisel karışımların etkinliği gösterilmemiştir; bazı bitkisel ürünler bu yaş grubunda sakıncalıdır.

Yatıştırma yöntemleri öğretilir ve bu, en işe yarayan bölümdür.

Bebek koliğinin kendisi bebeğe zarar vermez; asıl riskler ailede ve yanlış uygulamalardadır.

En ciddi risk sarsılmış bebek tablosudur. Uzun süren ağlama karşısında yorulan bir yetişkinin bebeği sarsması, beyin kanamasına ve kalıcı hasara yol açar. Bu nedenle bakım verenin sınırını bilmesi ve dayanamadığı anda bebeği güvenli bir yere bırakıp odadan çıkması öğretilmelidir.

İkinci risk gereksiz ve zararlı uygulamalardır. Bitkisel karışımlar, şekerli su, bal, ıhlamur ve benzeri ürünler bu yaş grubunda sakıncalıdır; bal bir yaş altında kesinlikle verilmez. Karına sıcak uygulama ve sert masaj da zarar verebilir.

Üçüncüsü tanının atlanmasıdır. Sürekli huzursuzluk her zaman kolik değildir; idrar yolu enfeksiyonu, fıtık, göz yaralanması, kırık ve giysi içindeki bir saç telinin parmağa dolanması gibi nedenler gözden kaçabilir.

Dördüncüsü ailenin ruh sağlığıdır. Uykusuzluk ve çaresizlik doğum sonrası depresyonu tetikleyebilir ya da derinleştirebilir; annenin kendini kötü hissetmesi sorulmalı ve destek alınmalıdır.

Gereksiz beslenme değişiklikleri de risk taşır. Emzirmeyi kesmek ya da sık sık mama değiştirmek çoğu bebekte fayda sağlamaz ve beslenmeyi bozar.

Korunma için kesin bir yöntem yoktur. Yine de emzirme tekniğinin doğru olması, beslenme sonrası gaz çıkarılması, aşırı uyarandan kaçınılması ve ev içinde sigara içilmemesi yardımcı olur.

Bakım verenin dinlenebilmesi için nöbetleşe destek, bu tabloda tıbbi bir öneri kadar değerlidir.

Ağlama nöbetlerinde işe yarayan yöntemler denenerek bulunur; her bebekte aynı şey işe yaramaz.

Kucakta taşımak ve hareket etmek en sık işe yarayanlardandır. Yürümek, hafifçe sallamak, bebeği göğse yakın taşımak.

Ten tene temas sakinleştirir. Bebeği çıplak göğse almak hem bebeği hem ebeveyni rahatlatır.

Ses ortamı düzenlenir. Tekdüze ve alçak sesler, örneğin aspiratör ya da çamaşır makinesi sesi, bir grup bebekte etkilidir.

Kundak ve yan tutuş denenebilir; uyurken sırtüstü yatırma kuralı korunur.

Emzik verilebilir. Emme refleksi yatıştırıcıdır.

Beslenme düzeni gözden geçirilir. Bebek açlıktan çok ağlıyor mu, çok hızlı mı besleniyor, beslenme sonrası gazı çıkarılıyor mu. Emzirme tekniği için destek alınabilir.

Uyaran azaltılır. Kalabalık, gürültü ve fazla ışık ağlamayı artırabilir; sakin ve loş bir odaya geçmek işe yarar.

Karına nazik masaj ve bacakların bisiklet hareketi denenebilir; sert bastırmaktan kaçınılır.

Sıcak uygulama, bitkisel karışım, şekerli su ve bal verilmez.

Bakım veren için plan yapılır. Nöbetleşe destek, gündüz kısa uyku ve yardım istemek bu dönemin gerçek ihtiyacıdır. Dayanamadığınız bir anda bebeği güvenli bir yere yatırıp birkaç dakika odadan çıkmak, sarsmaktan çok daha güvenlidir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: kilo alamama, fışkırır tarzda ya da safralı kusma, kanlı ya da mukuslu dışkı, ateş, karında şişlik ve sertlik, huzursuzluğun gün boyu sürmesi, uykuya meyil ve tepkisizlik, ağlamanın üç aydan sonra da sürmesi, annede çökkün ruh hâli.