Bağırsak paraziti nedir?

Bağırsak paraziti, sindirim sisteminde yaşayan asalak canlıların yol açtığı enfeksiyonlardır. Ülkemizde çocuklarda en sık görüleni kıl kurdudur.

Kıl kurdunun en tipik bulgusu gece artan makat kaşıntısıdır. Dişi asalak gece makat çevresine çıkıp yumurta bıraktığı için kaşıntı bu saatlerde belirginleşir ve uykuyu böler.

Bulaşma yolu döngüseldir. Çocuk kaşınır, yumurtalar tırnak altına geçer, ağza götürülür ve yeniden yutulur. Aynı yumurtalar çarşaf, havlu, oyuncak ve tozla başkalarına da geçer.

Bu döngü nedeniyle kıl kurdu ev halkında hızla yayılır ve tedavi tek kişiye uygulandığında tekrarlar.

Başka parazit türleri de görülür: giardia ince bağırsakta yerleşir ve uzun süren ishal, şişkinlik ile kilo kaybı yapar; amip kanlı ishale yol açabilir; toprakla temas eden bölgelerde farklı türler bulunur.

Toplumda yaygın bir inanış vardır: her karın ağrısı, diş gıcırdatma ve iştahsızlık parazite bağlanır. Bu ilişki gösterilmemiştir ve bu inanış gereksiz ilaç kullanımına yol açar.

Tedavi tanı konduktan sonra ve hekim kararıyla uygulanır. İlaçlar reçetesiz kullanıldığında hem gereksiz olur hem gerçek nedeni gizler.

Sarımsak, soğan ve benzeri ev yöntemleri parazit tedavisi değildir.

Tanı için dışkı incelemesi yapılır. Bazı parazitler aralıklı olarak yumurta bıraktığı için farklı günlerde alınan üç örnek istenir; tek örnek yeterli olmayabilir.

Kıl kurdu için dışkı incelemesi çoğunlukla yetersizdir. Bu asalağın yumurtaları makat çevresinde bulunur; bu nedenle sabah, tuvalete gitmeden ve yıkanmadan önce makat çevresine yapıştırılan bant ile örnek alınır ve mikroskopta incelenir.

Bu ayrıntı sık atlanır ve çocuk yıkandıktan sonra alınan örnek yanlış negatif sonuç verir.

Gece makat çevresine bakmak da yol gösterir; küçük beyaz kurtçuklar gözle görülebilir.

Kan tetkikleri istenebilir: kan sayımı, demir düzeyi ve bazı hücrelerin artışı ipucu verir.

Uzun süren ishal, kilo kaybı ve emilim bozukluğu düşünülüyorsa ileri testler yapılır.

Tedavi saptanan türe göre seçilir ve hekim tarafından verilir.

Kıl kurdunda tedavi tek dozdur ve iki hafta sonra tekrarlanır; bu ikinci doz yumurtadan çıkan yeni asalakları hedefler ve atlandığında tablo tekrarlar.

En kritik adım ev halkının tamamının aynı anda tedavi edilmesidir. Yakınması olmayanlar da dâhildir; tek kişiyi tedavi etmek döngüyü kırmaz.

Giardia ve amip tedavisi farklı ilaçlarla ve farklı sürelerle yürütülür.

Tedaviyle birlikte hijyen düzenlemeleri uygulanır; ilaç tek başına yeterli olmaz.

Tanı konmadan ve hekim önerisi olmadan parazit ilacı kullanılmaz.

Bağırsak parazitleri çoğunlukla hafif seyreder; riskler ihmal edilen ve uzun süren tablolarda ortaya çıkar.

Kıl kurdunda asıl sorun uyku bölünmesi ve kaşımaya bağlı yaralardır. Kız çocuklarında genital bölgeye ulaşan asalaklar akıntı ve iltihaba yol açabilir.

Seyrek olarak apandisit benzeri tablolara katkı verdiği bildirilmiştir.

Giardia uzun süren ishal ve emilim bozukluğuna yol açar. Çocuklarda kilo alamama ve büyümede yavaşlama görülebilir; bu tablo gecikirse gelişimi etkiler.

Amip kanlı ishale ve seyrek olarak karaciğerde apseye yol açabilir.

Kan emen türler demir eksikliğine ve kansızlığa neden olur; halsizlik ve solukluk bu yolla ortaya çıkabilir.

Gereksiz ilaç kullanımı ayrı bir risktir. Her karın ağrısını parazite bağlayıp reçetesiz ilaç vermek gerçek nedeni gizler ve gecikmeye yol açar.

Korunmanın merkezinde el yıkama vardır ve bu, tek başına en etkili adımdır.

Eller tuvalet sonrası, yemek öncesi ve dışarıdan gelince sabunla yıkanır.

Tırnaklar kısa kesilir ve fırçayla temizlenir; tırnak yeme ile parmak emme alışkanlığı üzerinde çalışılır.

Sabah duş alınır; gece bırakılan yumurtalar bu yolla temizlenir.

Çamaşır, çarşaf ve havlular sık ve sıcak suda yıkanır; tedavi günü tüm yatak takımı değiştirilir.

Pijama ve iç çamaşırı her gün değiştirilir; dar iç çamaşırı gece kaşımayı azaltır.

Sebze ve meyveler iyice yıkanır; güvenilir su kullanılır.

Et ve balık iyi pişirilir.

Evcil hayvanların düzenli bakımı yapılır.

Oyuncaklar ve yüzeyler temizlenir; ev sık havalandırılır ve gündüz perdeler açılır.

Parazit tedavisinde ilaç kadar hijyen düzeni belirleyicidir; ikisi birlikte yürütülmezse tablo tekrarlar.

İlaç ev halkının tamamına aynı gün verilir; yakınması olmayanlar da dâhildir.

Kıl kurdunda ikinci doz takvime yazılır ve iki hafta sonra alınır.

Tedavi günü tüm yatak takımları, havlular, pijamalar ve iç çamaşırları sıcak suda yıkanır ve yüksek ısıda kurutulur.

Çamaşırlar silkelenmeden makineye konur; silkelemek yumurtaları havaya yayar.

Eller sabunla ve iyice yıkanır: tuvalet sonrası, yemek öncesi ve dışarıdan gelince.

Tırnaklar kısa kesilir ve fırçayla temizlenir.

Sabah duş alınır ve makat çevresi yıkanır; bu, gece bırakılan yumurtaları temizler.

Çocuğa dar iç çamaşırı giydirilir; gece kaşımayı azaltır.

Pijama ve iç çamaşırı her gün değiştirilir.

Oyuncaklar yıkanır, sık dokunulan yüzeyler silinir, halılar süpürülür.

Ev sık havalandırılır ve gündüz aydınlık tutulur.

Sebze ve meyveler bol suyla yıkanır; su güvenilir kaynaktan alınır.

Tırnak yeme ve parmak emme alışkanlığı üzerinde sabırla çalışılır; ceza ve utandırma işe yaramaz.

Sarımsak, soğan ve benzeri ev yöntemleri tedavi yerine geçmez.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: tedaviye rağmen süren kaşıntı, iki haftadan uzun süren ishal, kanlı ya da mukuslu dışkı, kilo kaybı ve büyümede yavaşlama, karın ağrısının sürmesi, halsizlik ve solukluk, kız çocuklarında genital akıntı, kaşıma yaralarında iltihap, ateş.