Mide gribi (rotavirüs) nedir?

Rotavirüs, bebeklerde ve küçük çocuklarda ishalin en sık nedenlerinden biridir. Halk arasında mide gribi denen tablonun tipik örneğidir.

Hastalık bol sulu ishal, kusma ve ateşle seyreder. Kusma çoğunlukla önce başlar, ardından ishal gelir.

İshal sulu ve çok sayıdadır; günde on kereye kadar çıkabilir. Kanlı olması beklenmez ve kan görülmesi başka nedenleri düşündürür.

Bulaşma dışkı ağız yoluyladır. Virüs çok az sayıda bile bulaşabilir ve yüzeylerde günlerce canlı kalır; bu nedenle kreşlerde hızla yayılır.

Kış ve ilkbahar aylarında artar.

Asıl tehlike ishalin ya da kusmanın kendisi değil, sıvı kaybıdır. Küçük bebeklerde kayıp saatler içinde ağır düzeye ulaşabilir.

Bu nedenle tedavinin merkezinde sıvı yerine koyma vardır. Bunun için eczaneden alınan hazır oral rehidratasyon sıvısı kullanılır; içeriği su, tuz ve şeker oranları hesaplanarak hazırlanmıştır.

Evde hazırlanan tuzlu şekerli karışımlar, gazlı içecekler, hazır meyve suları ve sporcu içecekleri bu amaçla uygun değildir. Şeker oranı yüksek olduğu için ishali artırırlar.

İshal kesici ilaçlar çocuklarda kullanılmaz.

Aşı ile önlenebilir; ağızdan damla biçiminde uygulanır ve belirli bir yaş aralığında yapılması gerekir.

Tanı çoğunlukla öykü ve muayeneyle konur. Kusmayla başlayan, bol sulu ishalin izlediği ve ateşin eşlik ettiği tablo tipiktir.

Dışkıda virüs testi yapılabilir; tedaviyi çoğunlukla değiştirmez ama kreş ve hastane ortamında bulaş kontrolü için istenir.

Dışkıda kan ya da mukus varsa, ateş yüksek ve uzun sürüyorsa bakteriyel nedenler araştırılır.

Sıvı kaybı derecesi muayeneyle belirlenir: kilo kaybı, cildin esnekliği, ağız kuruluğu, gözyaşı, bıngıldak ve idrar çıkışı değerlendirilir. Bu değerlendirme tedaviyi belirler.

Ağır kayıpta ve sürekli kusmada kan tetkikleri istenir.

Tedavinin temeli sıvı yerine koymadır.

Hafif ve orta kayıpta ağızdan sıvı verilir. Hazır oral rehidratasyon sıvısı kullanılır; azar azar ve sık verilir. Kusan çocukta beş on dakikada bir birkaç mililitre vermek, bir seferde bardak vermekten daha etkilidir.

Ağır kayıpta, hiç sıvı alamayan ve bilinç değişikliği olan çocuklarda damar yoluyla sıvı verilir; bu grup hastaneye alınır.

Beslenme kesilmez. Emen bebeklerde emzirme sürdürülür; mama seyreltilmez. Daha büyük çocuklarda yaşına uygun beslenme erken başlatılır.

Çinko desteği ishal süresini kısaltır ve hekim önerisiyle verilir.

Probiyotikler bazı olgularda süreyi kısaltabilir; seçim hekime bırakılır.

İshal kesici ilaçlar çocuklarda kullanılmaz; bağırsak hareketlerini durdurarak ciddi sorunlara yol açabilir.

Antibiyotik viral ishalde işe yaramaz ve tabloyu uzatabilir.

Bulantı kesici ilaçlar yalnız hekim kararıyla kullanılır.

Rotavirüs enfeksiyonunun tek ve asıl riski sıvı kaybıdır; hastalığın kendisi birkaç günde geriler.

Sıvı kaybı bebeklerde hızlı gelişir. Vücut ağırlığına göre sıvı ihtiyacı yüksektir ve kayıp saatler içinde ağır düzeye ulaşabilir.

Ağır kayıpta bilinç bulanıklığı, hızlı solunum, nabız artışı ve dolaşım bozukluğu gelişir; bu tablo acildir.

Tuz dengesizlikleri havaleye yol açabilir.

Uzun süren ishalde geçici laktoz sindirim güçlüğü gelişebilir; ishal beslenmeyle yeniden artıyorsa bu akla gelir.

Beslenmenin kesilmesi ayrı bir sorundur. İshalde aç bırakmak yaygın bir alışkanlıktır ve iyileşmeyi geciktirir; bağırsak hücreleri beslenmeyle onarılır.

Evde hazırlanan karışımlar da risk oluşturur: yanlış oranda tuz ciddi dengesizliğe, yüksek şeker ise ishalin artmasına yol açar.

İshal kesici kullanımı çocuklarda tehlikelidir.

Korunmanın en etkili yolu aşıdır. Ağızdan damla biçiminde uygulanır ve belirli bir yaş aralığında yapılması gerekir; bu aralık kaçırıldığında uygulanamaz, bu nedenle takvim atlanmamalıdır.

El yıkama alışkanlığı yerleştirilir. Tuvalet sonrası, bez değiştirdikten sonra ve yemek öncesi eller sabunla yıkanır.

Bez değiştirme alanı her kullanımdan sonra temizlenir.

Oyuncaklar ve sık dokunulan yüzeyler düzenli silinir.

Hasta çocuk ishal geçene kadar kreşe gönderilmez.

Ortak bardak, kaşık ve havlu kullanılmaz.

Emzirme koruyucudur ve sürdürülmelidir.

Hastalığı geçirmek tam koruma sağlamaz; yeniden geçirilebilir ama sonraki tablolar daha hafiftir.

Evdeki bakımın tek hedefi vardır: kaybedilen sıvıyı yerine koymak.

Hazır oral rehidratasyon sıvısı kullanılır. Eczaneden alınır, tarifine uygun hazırlanır ve azar azar verilir.

Kusan çocukta yöntem şudur: beş on dakikada bir, bir iki kaşık. Bir seferde bardak vermek kusmayı tetikler.

Kustuktan sonra on dakika beklenip yeniden başlanır; vazgeçilmez.

Evde tuzlu şekerli karışım hazırlanmaz. Gazlı içecek, hazır meyve suyu ve sporcu içeceği verilmez; şeker oranı yüksek olduğu için ishali artırır.

Emzirme sürdürülür ve sıklaştırılır. Mama seyreltilmez.

Beslenme kesilmez. Çocuk yaşına uygun beslenmeye erken döner; pirinç, patates, muz, yoğurt, ekmek ve haşlanmış et gibi seçenekler uygundur.

Yağlı, çok şekerli ve baharatlı gıdalar azaltılır.

İdrar takip edilir. Bebeklerde bezin ıslanma sıklığı en güvenilir göstergedir.

Çocuk her gün aynı koşullarda tartılır; kilo kaybı sıvı kaybının en nesnel ölçüsüdür.

İshal kesici ilaç verilmez.

Bez bölgesi sık değiştirilir ve koruyucu krem kullanılır; sulu ishal ciltte hızla tahriş yapar.

Eller sık yıkanır; yüzeyler ve oyuncaklar temizlenir.

Çocuk ishal geçene kadar kreşe gönderilmez.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: hiç sıvı alamama, altı sekiz saat idrar yapmama, gözyaşsız ağlama ve ağız kuruluğu, gözlerde ve bıngıldakta çökme, aşırı uyku hâli ve uyandırmada güçlük, aralıksız kusma, dışkıda kan, karında şiddetli ağrı ve şişkinlik, havale, hızlı solunum, üç aydan küçük bebekte ishal.