Kızıl nedir?

Kızıl, boğaz enfeksiyonu yapan bir bakterinin ürettiği toksine bağlı olarak gelişen döküntülü hastalıktır. Etkeni A grubu beta hemolitik streptokoktur.

Diğer çocukluk çağı döküntülü hastalıklarından ayrılan en önemli özelliği bakteriyel olmasıdır. Bu nedenle antibiyotik tedavisi gerekir ve bu tedavi seçimlik değildir.

Döküntünün dokunma hissi tipiktir: ince taneli, zımpara kâğıdı gibi pürüzlüdür. Boyun ve gövdeden başlar, kasık ve koltuk altı gibi kıvrımlarda yoğunlaşır.

Yüzde de kızarıklık olur ama ağız çevresi soluk kalır; bu görünüm tanıda yardımcıdır.

Dil önce beyaz bir tabakayla kaplanır, sonra kırmızılaşır ve papillalar belirginleşir. Bu görünüme çilek dili denir.

Boğaz ağrısı, yüksek ateş ve boyunda büyümüş lenf düğümleri eşlik eder.

Döküntü bir hafta içinde solar; ardından el ve ayak parmaklarında soyulma başlar ve bu birkaç hafta sürebilir. Soyulma hastalığın devam ettiğini göstermez.

En kritik nokta antibiyotiğin tam süre kullanılmasıdır. Belirtiler iki üç günde geriler ama tedavi erken bırakılırsa bakteri tam temizlenmez; bu durum kalp kapaklarını ve böbrekleri etkileyen geç sorunlara zemin hazırlar.

Kızılın aşısı yoktur ve birden çok kez geçirilebilir.

Tanıda döküntünün dokunma hissi, kıvrımlardaki koyu çizgiler, ağız çevresinin soluk kalması ve çilek dili birlikte değerlendirilir.

Boğaz kültürü ya da hızlı test yapılır. Bu test bakteriyi gösterir ve gereksiz antibiyotik kullanımını önler; viral boğaz enfeksiyonları çok daha sıktır ve antibiyotik gerektirmez.

Kan tetkikleri gerekirse eklenir.

Tedavi antibiyotiktir ve bu hastalıkta zorunludur.

Antibiyotik hekimin belirlediği süre boyunca, belirtiler geçse bile tamamlanır. Bu, sayfanın en önemli mesajıdır: erken bırakılan tedavi bakteriyi tam temizlemez.

Ateş ve ağrı için parasetamol içeren ilaçlar kullanılır; doz çocuklarda kiloya göre belirlenir.

Bol sıvı verilir. Boğaz ağrısı nedeniyle beslenme azalırsa soğuk, yumuşak ve asitsiz gıdalar tercih edilir.

Çocuk antibiyotiğe başladıktan yirmi dört saat sonra ve ateşi düştüyse okula dönebilir; bu süreden önce bulaştırıcıdır.

Döküntü sonrası görülen soyulma tedavi gerektirmez; nemlendirici yeterlidir.

Ev halkında boğaz ağrısı olanlar değerlendirilir.

Tedavi tamamlandıktan sonra ateşin yeniden yükselmesi, eklem şişliği ve ağrısı, idrar renginde koyulaşma ya da göz kapaklarında şişme gelişirse hekime başvurulmalıdır; bu bulgular geç sorunları düşündürür.

Kızılın asıl riski hastalığın kendisinden çok, tedavi edilmediğinde ya da eksik tedavi edildiğinde ortaya çıkan geç sorunlardır.

Akut romatizmal ateş bunların başında gelir. Bakteriye karşı gelişen yanıt kalp kapaklarını, eklemleri ve sinir sistemini etkileyebilir. Kalp kapağındaki hasar kalıcı olabilir ve yıllar sonra ameliyat gerektirebilir.

Böbrek tutulumu ikinci başlıktır. İdrarda kanama, göz kapaklarında şişme ve tansiyon yüksekliği ile ortaya çıkar.

Bu iki tablo, antibiyotiğin tam süre kullanılmasıyla büyük ölçüde önlenir. Türkiye'de tedaviyi erken bırakma yaygın bir alışkanlıktır ve bu sayfada adıyla karşıya alınmalıdır.

Erken dönem sorunları da vardır: orta kulak iltihabı, sinüzit, boyunda apse gelişimi ve seyrek olarak yaygın enfeksiyon.

Kızılın aşısı yoktur; korunma bulaşı azaltmaya ve erken tedaviye dayanır.

Hasta çocuk antibiyotiğe başladıktan sonraki ilk yirmi dört saat evde tutulur.

El yıkama alışkanlığı kazandırılır; öksürük ve hapşırık dirsek içine yapılır.

Ortak bardak, çatal, kaşık ve havlu kullanılmaz.

Ev halkında boğaz ağrısı olanlar değerlendirilir; tedavi edilmemiş taşıyıcılar bulaş kaynağıdır.

Boğaz ağrısı ve ateşle giden tablolarda kendi kararıyla antibiyotik kullanılmaz; testle doğrulanmadan verilen antibiyotik hem işe yaramaz hem direnç yaratır.

Tedavi sonrası izlem yapılır; ateşin yeniden yükselmesi, eklem şişliği ve idrar değişikliği bildirilir.

Kızıl birden çok kez geçirilebilir; geçirmiş olmak koruma sağlamaz.

Evdeki bakımın iki hedefi vardır: antibiyotiği eksiksiz tamamlamak ve çocuğu rahatlatmak.

Antibiyotik hekimin belirlediği saatlerde ve tam süre boyunca verilir. Belirtiler geçtiğinde bırakılmaz.

İlaç ölçek kaşığı ya da şırıngayla verilir; çay kaşığı kullanılmaz.

Bol sıvı verilir. Su, ayran, çorba ve soğuk süt tercih edilir.

Boğaz ağrısı için soğuk ve yumuşak gıdalar uygundur: yoğurt, dondurma, muhallebi. Asitli, tuzlu, baharatlı ve sert gıdalar ağrıyı artırır.

Ateş için hekimin önerdiği ilaç kullanılır; doz kiloya göre belirlenir ve aspirin verilmez.

Ortam serin ve havadar tutulur; çocuk ince giydirilir.

Dinlenme sağlanır ama yatak istirahati zorunlu değildir.

Çocuk antibiyotiğe başladıktan yirmi dört saat sonra ve ateşi düştüyse okula dönebilir.

Diş fırçası ilk günlerden sonra değiştirilir.

Ortak bardak, çatal ve havlu kullanılmaz; eller sık yıkanır.

El ve ayak parmaklarındaki soyulma için nemlendirici kullanılır; deri zorla çekilmez.

Ev halkında boğaz ağrısı olan varsa hekime gösterilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: ateşin antibiyotiğe rağmen üç günden uzun sürmesi, düşen ateşin yeniden yükselmesi, boyunda büyüyen ve ağrılı şişlik, ağzı açmakta zorlanma, aralıksız kusma, sıvı alamama, eklem şişliği ve ağrısı, idrar renginde koyulaşma, göz kapaklarında şişme, döküntüde kanama.