Pamukçuk (ağız pamukçuğu) nedir?

Ağız pamukçuğu, ağız içinde maya mantarının çoğalmasıyla oluşan beyaz plaklarla giden tablodur. En sık bebeklerde görülür.

Beyaz plaklar dilde, yanak içinde, damakta ve dudak iç yüzünde bulunur. Süt artığından ayırt etmenin pratik yolu şudur: süt artığı kolayca silinir, pamukçuk plakları silinmeye çalışıldığında zorlukla kalkar ve altında kırmızı, kolay kanayan bir yüzey bırakır.

Maya mantarı ağızda az miktarda zaten bulunur. Hastalık, koşullar uygun olduğunda çoğalmasıyla ortaya çıkar.

Bebeklerde bağışıklık sistemi henüz olgunlaşmadığı için sıktır. Antibiyotik kullanımı, sürekli emzik kullanımı ve iyi temizlenmemiş biberon uçları katkı verir.

Emziren annede meme başı tutulumu bu tablonun ayrılmaz parçasıdır. Anne memesinde yanma, batma ve emzirme sonrası süren ağrı tarif eder; meme başı parlak ve pembe görünebilir. Bebek ile anne birlikte tedavi edilmezse tablo aylarca gidip gelir.

Erişkinlerde pamukçuk daha az görülür ve çoğunlukla bir zemin vardır: solunum yoluyla kullanılan kortizonlu ilaçlar, protez kullanımı, ağız kuruluğu, şeker hastalığı, antibiyotik tedavisi ve bağışıklığı baskılayan durumlar.

Erişkinde nedensiz ortaya çıkan pamukçuk araştırılmalıdır.

Ağrı nedeniyle beslenmenin azalması bebeklerde asıl sorundur.

Tanı muayeneyle konur. Plakların görünümü ve silinmeye çalışıldığında altında kırmızı yüzey bırakması tipiktir.

Süt artığı ayrımı bu yolla yapılır; süt artığı kolayca silinir ve altta kızarıklık bırakmaz.

Erişkinlerde ve tekrarlayan olgularda zemin araştırılır: kan şekeri bakılır, kullanılan ilaçlar gözden geçirilir, ağız kuruluğu ve protez uyumu değerlendirilir.

Sık tekrarlayan ve tedaviye dirençli olgularda bağışıklıkla ilgili durumlar araştırılır.

Tedavide ağıza uygulanan maya karşıtı ilaçlar kullanılır. Jel ya da damla biçimindeki ürünler plakların bulunduğu yüzeylere temiz bir bezle ya da parmakla sürülür.

Uygulama beslenmeden sonra yapılır; hemen ardından emzirilirse ilaç yıkanır ve etkisi azalır.

Tedavi belirtiler geçtikten sonra da hekimin belirttiği süre boyunca sürdürülür; erken bırakmak tekrarlamanın en sık nedenidir.

Emziren annede meme başı aynı anda tedavi edilir. Bu adım atlandığında bebek ile anne birbirini yeniden bulaştırır ve döngü kırılmaz.

Emzik ve biberon uçları her kullanımdan sonra kaynatılır ya da yüksek ısıda temizlenir; tedavi süresince günlük olarak yenilenmesi önerilebilir.

Emzik kullanımı azaltılır.

Erişkinlerde kortizonlu solunum ilacı kullanılıyorsa her kullanımdan sonra ağız çalkalanır; bu basit adım tabloyu büyük ölçüde önler.

Protez gece çıkarılır ve düzenli temizlenir.

Yaygın, yemek borusuna uzanan ya da bağışıklığı baskılanmış kişilerdeki tablolarda ağızdan sistemik tedavi verilir.

Gentian moru gibi eski yöntemler günümüzde önerilmez.

Ağız pamukçuğu çoğu bebekte birkaç günde düzelir; riskler beslenme ve tekrarlamada toplanır.

Ağrı nedeniyle emmeyi reddetme en somut sorundur. Beslenme azalır, kilo alımı yavaşlar ve bebek huzursuz olur.

Emziren annede meme başı tutulumu ayrı bir yüktür: ağrı nedeniyle emzirme erken kesilebilir. Bu, önlenebilir bir sonuçtur ve birlikte tedaviyle çözülür.

Tekrarlama sık görülür ve nedenleri bellidir: tedavinin erken bırakılması, annenin tedavi edilmemesi ve emzik ile biberon uçlarının temizlenmemesi.

Erişkinlerde nedensiz ortaya çıkan ya da tekrarlayan pamukçuk ayrıca vurgulanmalıdır. Şeker hastalığı, bağışıklığı baskılayan durumlar ve bazı ilaçlar bu yolla ortaya çıkabilir.

Yutkunurken ağrı ve göğüs arkasında yanma varsa tablonun yemek borusuna uzandığı düşünülür; bu, ileri değerlendirme gerektirir.

Bağışıklığı baskılanmış kişilerde enfeksiyon yayılabilir.

Korunmada temizlik ve zemin düzeltmek öne çıkar.

Emzik ve biberon uçları her kullanımdan sonra kaynatılır; çatlamış olanlar atılır.

Emzik kullanımı sınırlanır; bal ya da tatlı bir maddeye batırılmaz.

Emzirme sonrası meme başı temiz ve kuru tutulur; göğüs pedleri sık değiştirilir.

Antibiyotik gereksiz kullanılmaz.

Kortizonlu solunum ilacı kullananlar her kullanımdan sonra ağzını çalkalar; ara parça kullanımı da yardımcı olur.

Protez kullananlar protezini gece çıkarır ve düzenli temizler; uyumsuz protez düzeltilir.

Şeker hastalığı kontrol altında tutulur.

Ağız kuruluğu varsa nedeni araştırılır; su tüketimi artırılır.

Diş ve ağız bakımı düzenli sürdürülür.

Bu tabloda tedaviyi başarılı kılan şey uygulama düzeni ve döngüyü kırmaktır.

İlaç beslenmeden sonra uygulanır. Hemen ardından emzirilirse ilaç yıkanır.

Uygulama sırasında plakların bulunduğu tüm yüzeyler kapsanır: dil, yanak içi, damak ve dudak iç yüzü.

Tedavi belirtiler geçtikten sonra da hekimin belirttiği süre boyunca sürdürülür.

Emziren anne aynı anda tedavi edilir; bebek düzelse bile bu adım atlanmaz.

Emzik ve biberon uçları her kullanımdan sonra kaynatılır ya da yüksek ısıda temizlenir. Çatlamış ve eskimiş olanlar atılır.

Emzik kullanımı azaltılır.

Emzirme sonrası meme başı yıkanır ve havayla kurumaya bırakılır; göğüs pedleri sık değiştirilir.

Sütün saklandığı kaplar ve pompa parçaları düzenli temizlenir.

Bebeğin ağzı temiz ve nemli bir bezle nazikçe silinebilir; plaklar zorla kazınmaz.

Beslenme sürdürülür. Emmekte zorlanan bebekte kaşıkla ya da şırıngayla anne sütü verilebilir ve durum hekime bildirilir.

Erişkinlerde kortizonlu solunum ilacından sonra ağız çalkalanır.

Protez gece çıkarılır, fırçalanır ve uygun çözeltide bekletilir.

Sigara bırakılır.

Şeker hastalığı olanlarda kan şekeri düzeni gözden geçirilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: bir haftalık tedaviye rağmen geçmeyen plaklar, beslenmenin belirgin azalması ve kilo alamama, yutkunurken ağrı ve göğüs arkasında yanma, ateş, ağızda kanamalı yaralar, sık tekrarlayan tablo, erişkinde nedensiz ortaya çıkan pamukçuk, bağışıklığı baskılanmış kişide her pamukçuk.