Kabakulak nedir?
Kabakulak, tükürük bezlerinin şişmesiyle seyreden bulaşıcı bir virüs hastalığıdır. Aşıyla önlenebilir.
Hastalık genellikle ateş, halsizlik, baş ağrısı ve iştahsızlıkla başlar; şişlik bir iki gün sonra ortaya çıkar ve birkaç gün içinde en büyük halini alır. Bulaş, hasta kişinin tükürük damlacıklarıyla olur. Bulaştırıcılık şişlik başlamadan önce başlar ve sonrasında birkaç gün sürer, bu da yayılmayı kolaylaştırır.
Çocuklarda çoğunlukla hafif seyreder. Asıl endişe, ergenlik sonrası dönemde ortaya çıkan komplikasyonlardır. Ergen ve erişkin erkeklerde testis iltihabı görülebilir; tek taraflı olduğunda kısırlığa yol açması beklenmez ama ağrılı ve rahatsız edici bir tablodur. Kadınlarda yumurtalık iltihabı gelişebilir. Beyin zarı iltihabı görece sık görülen bir komplikasyondur ve genellikle iyi seyreder. Pankreas iltihabı ve kalıcı olabilen işitme kaybı daha nadirdir.
Kabakulak aşıyla önlenebilir bir hastalıktır ve aşı programlarının yaygınlaşmasından sonra sıklığı büyük ölçüde azalmıştır.
Belirtileri
- Kulak önünde ve çene açısında ağrılı şişlik
- Çiğnerken ve yutkunurken artan ağrı
- Ateş ve halsizlik
- İştahsızlık ve baş ağrısı
- Şişliğin bir ya da iki tarafta olabilmesi
Nedenleri
- Kabakulak virüsü
- Damlacık ve temas yoluyla bulaşma
- Aşısız ya da eksik aşılı olmak
Tanı ve tedavi
Virüse özgü bir ilaç yoktur; tedavi belirtileri hafifletmeye yöneliktir. Ateş ve ağrı için hekimin önerdiği ilaçlar, bol sıvı, dinlenme ve yumuşak gıdalar temel yaklaşımdır. Ekşi ve asitli gıdalar tükürük salgısını artırıp ağrıyı şiddetlendirdiği için bu dönemde kaçınılır. Şişliğe soğuk ya da ılık uygulama, kişinin rahat ettiği hangisiyse, ağrıyı azaltabilir.
Testis iltihabı gelişen ergen ve erişkinlerde yatak istirahati, skrotumun desteklenmesi ve soğuk uygulama önerilir; ağrı kontrolü hekim tarafından planlanır. Bu tablo şiddetli ağrı yaptığı için hekime başvurmayı gerektirir.
Hasta, şişliğin başlamasından sonraki yaklaşık beş gün boyunca izole edilmeli, okula ve işe gönderilmemelidir. Temaslılarda aşı, hastalık zaten kuluçkadaysa onu önlemeyebilir ama sonraki temaslarda koruma sağlar ve bu nedenle eksik dozların tamamlanması önerilir.
Risk faktörleri ve korunma
Korunma karma aşıyla sağlanır; kızamık ve kızamıkçıkla birlikte uygulanan bu aşı ulusal takvimde iki doz olarak yer alır. Kabakulak bileşeninin koruyuculuğu, kızamık bileşenine göre biraz daha düşüktür; bu nedenle aşılı kişilerde de hastalık görülebilir ama seyri belirgin hafiftir ve komplikasyon riski azalır.
Salgın dönemlerinde ve riskli topluluklarda ek doz uygulaması gündeme gelebilir; bu karar sağlık otoritesi tarafından verilir. Aşı durumu belirsiz olan ergen ve genç erişkinlerin, özellikle yurtta kalacak ya da toplu yaşam alanına girecek kişilerin aşı kayıtlarını kontrol ettirmesi yerinde olur. Kişisel hijyen, mendil kullanımı ve hasta kişiyle bardak, çatal kaşık gibi eşyaların paylaşılmaması bulaşı azaltan basit önlemlerdir.
Günlük yaşamda neler yapılabilir?
Ağız bakımı bu dönemde ihmal edilmemeli; düzenli diş fırçalama ve ağzı ılık suyla çalkalamak, bezdeki tıkanıklığın enfeksiyona dönüşmesini önlemeye yardımcı olur.
Hasta kişinin havlusu, bardağı ve çatal kaşığı ayrılmalı, öksürük ve hapşırık sırasında mendil kullanılmalıdır. İzolasyon süresi, şişliğin başlamasından itibaren yaklaşık beş gündür.
Şu bulgularda hekime başvurun: testislerde ağrı ve şişme, şiddetli baş ağrısı ve ense sertliği, sürekli kusma, şiddetli karın ağrısı, bilinç değişikliği, işitmede azalma. Bunlar komplikasyon gelişimini düşündürür ve değerlendirme gerektirir. Erkek çocuğun ya da ergenin testis şikayetini utandığı için söylememesi sık karşılaşılan bir durumdur; ailelerin bunu doğrudan sorması yerinde olur.
Ne zaman doktora gidilmeli?
Sık sorulan sorular
Kabakulak için hangi bölüme gidilir?
Kabakulak şikayetinde ilk başvurulacak bölüm Çocuk Doktoru bölümüdür. Belirtileriniz şiddetliyse ya da uzun sürdüyse randevu almayı geciktirmeyin.
Kabakulak kısırlık yapar mı?
Bu, en yaygın korkudur ama tablo sanıldığı kadar sık değildir. Testis iltihabı özellikle ergenlik sonrası erkeklerde görülür ve genellikle tek taraflıdır; tek taraflı tutulumda kısırlık beklenmez. İki taraflı ve ağır tutulum nadirdir, sperm üretiminde azalma yapabilir.
Kabakulak geçiren tekrar olur mu?
Hastalık genellikle kalıcı bağışıklık bırakır ve ikinci kez geçirilmesi nadirdir. Ancak kulak önündeki şişliğin başka nedenleri de vardır; tekrarlayan şişliklerde tükürük bezi taşı ya da farklı enfeksiyonlar araştırılmalıdır.
Aşı olduğu halde kabakulak olur mu?
Olabilir. Aşının kabakulak bileşeninin koruyuculuğu diğer bileşenlere göre biraz daha düşüktür ve zamanla azalabilir. Aşılı kişilerde hastalık daha hafif seyreder ve komplikasyon riski belirgin düşüktür.
Çocuğum ne zaman okula dönebilir?
Şişliğin başlamasından itibaren yaklaşık beş gün evde kalması önerilir. Bu süre bulaştırıcılığın en yoğun olduğu dönemi kapsar. Kesin süre için okulunuzun ve hekiminizin yönlendirmesini esas alın.
Şişliğe ne uygulamalıyım, sıcak mı soğuk mu?
Kişinin rahat ettiği seçenek uygundur; bazı hastalar soğuktan, bazıları ılık uygulamadan fayda görür. Asıl önemli olan ağrı kontrolü, sıvı alımı ve yumuşak beslenmedir. Bezin üzerine basınç uygulamaktan kaçının.
İlgili durumlar
İçerik hakkında
Bu içerik, BulutDoktor Sağlık Editörü tarafından güncel tıbbi bilgiler doğrultusunda hazırlanmış ve gözden geçirilmiştir. Son güncelleme: 29.07.2026.
Kaynaklar: T.C. Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı
⚠ Bu sayfa yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Şikayetleriniz için bir hekime başvurun, acil durumlarda 112'yi arayın.