Saç biti nedir?

Saç biti, saçlı deride yaşayan ve kan emerek beslenen küçük bir asalağın yol açtığı bulaşıcı tablodur. En sık okul çağı çocuklarında görülür.

Toplumdaki en yaygın yanlış inanış temizlikle ilgilidir. Bit, kirli saçı tercih etmez; temiz saçta da aynı biçimde yaşar. Bu inanış aileleri utandırdığı için tablo gizlenir, tedavi gecikir ve sınıfta yayılım sürer.

Bulaşma çoğunlukla baş başa temasla olur. Ortak tarak, şapka, bere, saç tokası, yastık ve kulaklık da yol açabilir.

Bit zıplamaz ve uçmaz; sürünerek geçer.

Evcil hayvanlar saç bitini taşımaz ve bulaştırmaz.

En belirgin yakınma kaşıntıdır ama kaşıntı bir iki hafta sonra başlar. Bu nedenle ilk bulaşma sessiz geçer.

Tanıda asıl bulgu sirkedir. Sirke, saç teline sıkıca yapışmış yumurtadır; kepekten farkı parmakla kolayca sıyrılmamasıdır. En sık ense ve kulak arkasında bulunur.

Tedavi ancak iki koşulda sonuç verir: aynı evdeki tüm etkilenen kişilerin eş zamanlı tedavisi ve uygulamanın belirli aralıkla tekrarlanması. Tek uygulama yumurtaları tam ortadan kaldırmaz.

Gazyağı, tarım ilacı, veteriner ürünleri ve saçı kesip yakma gibi yöntemler kullanılmaz; zehirlenme ve yanık bildirilmiştir.

Tanı saçlı derinin incelenmesiyle konur. Islak saç üzerinde sık dişli tarakla yapılan tarama en güvenilir yöntemdir; canlı bit bu yolla yakalanır.

Saç ıslatılıp saç kremi sürüldüğünde bit hareket edemez ve tarakla toplanması kolaylaşır.

Sirkelerin yeri de bilgi verir: saç dibine yakın olanlar yeni, uçlara yakın olanlar eski yumurtalardır. Yalnız eski sirke bulunması aktif enfestasyon anlamına gelmeyebilir.

Kepek, saç spreyi kalıntısı ve saç kılıfı sirkeyle karıştırılır; ayırt edici nokta sirkenin tele sıkıca yapışmasıdır.

Tedavide saçlı deriye uygulanan ürünler kullanılır. Ürün kuru ya da nemli saça, saç dibinden başlayarak ve tüm saçlı deriyi kaplayacak biçimde uygulanır; belirtilen süre boyunca bekletilir.

Uygulama tek başına yeterli değildir. Ürün yumurtaların bir bölümünü etkilemediği için yedi on gün sonra ikinci uygulama yapılır; bu adım atlandığında tablo tekrarlar.

Mekanik temizlik tedavinin parçasıdır. Islak saç, sık dişli tarakla her gün ya da gün aşırı, iki hafta boyunca taranır.

Aynı evdeki herkes kontrol edilir ve bit saptananların hepsi aynı anda tedavi edilir. Yalnız çocuğu tedavi etmek en sık başarısızlık nedenidir.

Gebelerde ve küçük bebeklerde ürün seçimi hekim tarafından yapılır.

Saçın kesilmesi ya da kazınması gerekmez.

Gazyağı, benzin, sirke, mayonez, tarım ilacı ve hayvanlar için üretilen ürünler kullanılmaz. Bu yöntemler yarar sağlamaz; yanık, zehirlenme ve alerjik tepki bildirilmiştir.

Saç biti hastalık taşımaz ve ciddi bir sağlık sorunu yaratmaz; asıl sorunlar kaşıma hasarı, tekrarlama ve toplumsal yüktür.

Kaşımaya bağlı yaralar ikincil enfeksiyona yol açar. Kızarıklığın artması, akıntı, ateş ve ensede büyümüş lenf düğümleri bu tabloyu gösterir.

Uyku bölünmesi ve okul başarısında düşme sık görülür.

En büyük sorun tekrarlamadır ve nedenleri bellidir: ikinci uygulamanın atlanması, ev halkının taranmaması ve tedavinin eş zamanlı yapılmaması.

Toplumsal yük ayrıca vurgulanmalıdır. Aileler temizlikle ilişkilendirildiği için tabloyu saklar; okula bildirilmediğinde sınıfta yayılım sürer ve çocuk tekrar tekrar bulaş alır. Utandırma bu tabloda en zararlı tutumdur.

Ev ve çevre için yapılan aşırı temizlik girişimleri gereksizdir. Bit insan başından ayrıldığında bir iki gün içinde ölür; evi ilaçlamak ve tüm eşyayı atmak gerekmez.

Korunmada en somut adım tarama alışkanlığıdır. Okul döneminde haftada bir kez ıslak saç taraması yapılır; erken yakalanan tablo kolay çözülür.

Baş başa temas azaltılır; çocuklara oyun sırasında bu anlatılır.

Tarak, fırça, şapka, bere, toka, havlu ve kulaklık paylaşılmaz.

Uzun saçlar okulda toplanır ya da örülür.

Ailede bir kişide bit saptandığında tüm ev halkı aynı gün taranır.

Okula ya da kreşe bilgi verilir; bu, çocuğu korumanın en etkili yoludur.

Yatak takımı, havlu ve son iki günde kullanılan giysiler sıcak suda yıkanır; yıkanamayanlar birkaç gün kapalı poşette bekletilir.

Önleyici amaçla ilaçlı ürün kullanılmaz; direnç gelişimine yol açar.

Bu tabloda tedaviyi başarılı kılan şey uygulama disiplinidir.

Ürün saç dibine ve tüm saçlı deriye uygulanır; yalnız saç boyuna sürmek etkisizdir. Belirtilen bekleme süresine uyulur.

İkinci uygulama takvime yazılır ve yedi on gün sonra yapılır. Bu adım atlanırsa tablo geri döner.

Islak tarama iki hafta boyunca sürdürülür. Saç ıslatılır, saç kremi sürülür, sık dişli tarakla ense ve kulak arkasından başlayarak bölüm bölüm taranır; tarak her çekişte beyaz bir peçeteye silinir.

Tarama sonrası tarak sıcak suda bekletilir.

Ev halkının tamamı aynı gün taranır ve bit saptananlar aynı anda tedavi edilir.

Okula ya da kreşe haber verilir.

Yatak takımı, havlu, yastık kılıfı ve son iki günün giysileri sıcak suda yıkanır ve yüksek ısıda kurutulur. Yıkanamayan oyuncak ve eşyalar birkaç gün kapalı poşette bekletilir.

Tarak, fırça ve saç aksesuarları sıcak suda temizlenir.

Ev ilaçlanmaz, halılar ve mobilyalar için özel işlem gerekmez.

Saç kesilmez ve kazınmaz.

Gazyağı, benzin, sirke, mayonez, tarım ilacı ve veteriner ürünleri kullanılmaz.

Çocuğa suçluluk hissettirilmez; bu tablo temizlikle ilgili değildir ve gizlemek yayılımı sürdürür.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: iki uygulamaya rağmen canlı bit görülmesi, kaşımaya bağlı yaralarda akıntı ve artan kızarıklık, ateş, ensede ağrılı şişlik, iki yaşından küçük çocukta bit saptanması, gebelik ve emzirme dönemi, ürüne karşı ciltte tahriş gelişmesi.