El egzeması nedir?
El egzeması, ellerde kuruluk, kızarıklık, çatlama ve kaşıntıyla seyreden yaygın bir cilt durumudur. Sık su ve deterjan teması gibi tahriş edicilerle yakından ilişkilidir.
Bu içerik BulutDoktor Sağlık Editörü tarafından hazırlanmış ve gözden geçirilmiştir. Son güncelleme: 31.07.2026 · Editoryal politikamız
El egzeması, ellerde kaşıntı, kızarıklık, kuruluk, pullanma ve çatlaklarla giden kronik bir deri hastalığıdır. Toplumda sık görülür ve meslek hastalıkları arasında ilk sıralarda yer alır.
Ortak paydası deri bariyerinin bozulmasıdır. Elin derisi gün boyunca suya, deterjana, sürtünmeye ve soğuğa maruz kalır. Koruyucu yağ tabakası inceldiğinde su kaybı artar, tahriş edici maddeler kolay girer ve iltihap başlar.
Birkaç farklı tipi bulunur. Tahriş kaynaklı tip en sıktır ve ıslak çalışanlarda görülür. Alerjik tipte belirli bir maddeye duyarlanma vardır. Atopik zeminde gelişen tipte çocukluktan gelen egzama, astım ya da alerjik nezle öyküsü bulunur. Bir de avuç içinde ve parmak yanlarında kaşıntılı küçük su kabarcıklarıyla seyreden tip vardır; bu tip dönemler hâlinde alevlenir.
Seyri dalgalıdır. İyileşme ve alevlenme dönemleri birbirini izler; alevlenmeyi çoğu zaman maruziyetin artması, stres, mevsim değişimi ve enfeksiyon tetikler.
En çok gözden kaçan taraf sürekliliktir. Yakınma azalınca bakım bırakılır, bariyer yeniden bozulur ve tablo geri döner. Bu nedenle tedavi yalnız alevlenme dönemini değil, arada kalan dönemi de kapsar.
Ortak paydası deri bariyerinin bozulmasıdır. Elin derisi gün boyunca suya, deterjana, sürtünmeye ve soğuğa maruz kalır. Koruyucu yağ tabakası inceldiğinde su kaybı artar, tahriş edici maddeler kolay girer ve iltihap başlar.
Birkaç farklı tipi bulunur. Tahriş kaynaklı tip en sıktır ve ıslak çalışanlarda görülür. Alerjik tipte belirli bir maddeye duyarlanma vardır. Atopik zeminde gelişen tipte çocukluktan gelen egzama, astım ya da alerjik nezle öyküsü bulunur. Bir de avuç içinde ve parmak yanlarında kaşıntılı küçük su kabarcıklarıyla seyreden tip vardır; bu tip dönemler hâlinde alevlenir.
Seyri dalgalıdır. İyileşme ve alevlenme dönemleri birbirini izler; alevlenmeyi çoğu zaman maruziyetin artması, stres, mevsim değişimi ve enfeksiyon tetikler.
En çok gözden kaçan taraf sürekliliktir. Yakınma azalınca bakım bırakılır, bariyer yeniden bozulur ve tablo geri döner. Bu nedenle tedavi yalnız alevlenme dönemini değil, arada kalan dönemi de kapsar.
Belirtileri
- Ellerde kuruluk, pullanma ve gerginlik hissi
- Kaşıntı, yanma ve batma
- Kızarıklık, özellikle el sırtı ve parmak aralarında
- Derinleşen ve kanayan çatlaklar
- Avuç içinde ve parmak yanlarında kaşıntılı su kabarcıkları
- Deride kalınlaşma, sertleşme ve çizgilerin belirginleşmesi
- Tırnak çevresinde kızarıklık ve tırnakta çukurlaşma ile şekil bozukluğu
- Sulanma, kabuklanma ve sarı kabuk (enfeksiyon eklendiğinde)
- Ağrı nedeniyle el kullanımının kısıtlanması
Nedenleri
- Islak çalışma ve sık el yıkama
- Deterjan, bulaşık suyu, temizlik ürünleri ve dezenfektanlar
- Eldiven içinde uzun süre kalma ve terleme
- Mesleki maruziyet: temizlik, sağlık, kuaförlük, mutfak, inşaat, oto sanayi
- Alerjik duyarlanma: nikel, koku maddeleri, lastik içerikleri, saç boyaları
- Atopik yapı: çocuklukta egzama, astım ya da alerjik nezle öyküsü
- Soğuk ve kuru hava, kalorifer ortamı
- Stres ve uyku düzensizliği
- Sigara kullanımı
- Mantar ve bakteri enfeksiyonlarının eklenmesi
Tanı ve tedavi
Değerlendirme öykü ile başlar: mesleğin ne olduğu, günde kaç kez el yıkandığı, hangi ürünlerle temas edildiği, yakınmanın iş ve tatil dönemlerinde nasıl değiştiği sorulur. Çocukluk egzaması, astım ve alerjik nezle öyküsü sorgulanır.
Muayenede döküntünün yeri ve deseni değerlendirilir. Tek elde ve tırnak tutulumuyla giden tablolarda mantar enfeksiyonu ayırt edilmelidir; bunun için kazıntı örneği alınıp incelenir. Sedef ve uyuz da ayırıcı tanıda yer alır.
Alerjik tip düşünülüyorsa yama testi yapılır. Sorumlu maddenin adıyla belirlenmesi, kaçınmayı mümkün kılar ve tedavinin en kalıcı ayağıdır.
Tedavinin temeli iki başlıktır: maruziyeti azaltmak ve bariyeri onarmak. Bunlar yapılmadan uygulanan ilaç tedavisi geçici sonuç verir.
İltihap için hekimin belirlediği güçte kortizonlu krem kullanılır. Ellerde orta ve güçlü ürünler tercih edilebilir; süre sınırlıdır ve kontrolle azaltılır. Kortizon dışı iltihap baskılayıcı kremler, özellikle uzun süreli kullanım gereken bölgelerde seçenek olur.
Nemlendirici tedavinin merkezindedir. Günde birçok kez ve her el yıkamadan sonra uygulanır; kalın, yağlı ürünler daha etkilidir.
Dirençli olgularda ışık tedavisi, ağızdan verilen tedaviler ve ileri tedavi seçenekleri gündeme gelir. Enfeksiyon eklendiğinde antibiyotik ya da mantar tedavisi eklenir.
Meslek kaynaklı tablolarda iş yeri düzenlemesi tedavinin parçası sayılır.
Muayenede döküntünün yeri ve deseni değerlendirilir. Tek elde ve tırnak tutulumuyla giden tablolarda mantar enfeksiyonu ayırt edilmelidir; bunun için kazıntı örneği alınıp incelenir. Sedef ve uyuz da ayırıcı tanıda yer alır.
Alerjik tip düşünülüyorsa yama testi yapılır. Sorumlu maddenin adıyla belirlenmesi, kaçınmayı mümkün kılar ve tedavinin en kalıcı ayağıdır.
Tedavinin temeli iki başlıktır: maruziyeti azaltmak ve bariyeri onarmak. Bunlar yapılmadan uygulanan ilaç tedavisi geçici sonuç verir.
İltihap için hekimin belirlediği güçte kortizonlu krem kullanılır. Ellerde orta ve güçlü ürünler tercih edilebilir; süre sınırlıdır ve kontrolle azaltılır. Kortizon dışı iltihap baskılayıcı kremler, özellikle uzun süreli kullanım gereken bölgelerde seçenek olur.
Nemlendirici tedavinin merkezindedir. Günde birçok kez ve her el yıkamadan sonra uygulanır; kalın, yağlı ürünler daha etkilidir.
Dirençli olgularda ışık tedavisi, ağızdan verilen tedaviler ve ileri tedavi seçenekleri gündeme gelir. Enfeksiyon eklendiğinde antibiyotik ya da mantar tedavisi eklenir.
Meslek kaynaklı tablolarda iş yeri düzenlemesi tedavinin parçası sayılır.
Risk faktörleri ve korunma
El egzemasının asıl bedeli süreklilik kazanmasıdır.
Çatlaklar ağrı yapar ve el kullanımını kısıtlar. Yazı yazmak, klavye kullanmak, sıvı ile temas etmek ve tutmak zorlaşır.
Enfeksiyon eklenmesi sık görülür. Çatlaklardan giren bakteriler sulanma, sarı kabuk ve ağrıya yol açar; bu tablo ayrı bir tedavi gerektirir.
Mesleki sonuçlar ağır olabilir. Islak çalışan gruplarda tablo iş göremezliğe kadar gidebilir. Erken tanı ve koruyucu düzen bu gidişi belirgin biçimde değiştirir; bu nedenle işe bağlı olduğu düşünülen döküntülerde başvurmayı ertelemek doğru olmaz.
Uyku ve ruh sağlığı da etkilenir. Gece artan kaşıntı uykuyu böler; süreklilik kazanan tablo kaygı ve çökkünlüğe zemin hazırlar.
Korunmanın en etkili adımları şunlardır: ıslak işlerde su geçirmez eldiven ve altında pamuklu eldiven kullanmak, elleri ılık suyla ve nazik temizleyiciyle yıkamak, kurulamayı bastırarak yapmak, her yıkamadan sonra nemlendirmek, kokulu ürünlerden kaçınmak.
Alkol bazlı el dezenfektanları, sanılanın aksine sabunla yıkamaya göre deriye daha az zarar verir; yine de nemlendirici ile birlikte kullanılmalıdır.
Soğuk havada eldiven kullanmak, kalorifer ortamında nemlendiriciyi artırmak yararlıdır.
Yüzük parmakta yüzük altında biriken sabun kalıntısı sık atlanan bir tetikleyicidir; el yıkarken yüzüğün çıkarılması önerilir.
Çatlaklar ağrı yapar ve el kullanımını kısıtlar. Yazı yazmak, klavye kullanmak, sıvı ile temas etmek ve tutmak zorlaşır.
Enfeksiyon eklenmesi sık görülür. Çatlaklardan giren bakteriler sulanma, sarı kabuk ve ağrıya yol açar; bu tablo ayrı bir tedavi gerektirir.
Mesleki sonuçlar ağır olabilir. Islak çalışan gruplarda tablo iş göremezliğe kadar gidebilir. Erken tanı ve koruyucu düzen bu gidişi belirgin biçimde değiştirir; bu nedenle işe bağlı olduğu düşünülen döküntülerde başvurmayı ertelemek doğru olmaz.
Uyku ve ruh sağlığı da etkilenir. Gece artan kaşıntı uykuyu böler; süreklilik kazanan tablo kaygı ve çökkünlüğe zemin hazırlar.
Korunmanın en etkili adımları şunlardır: ıslak işlerde su geçirmez eldiven ve altında pamuklu eldiven kullanmak, elleri ılık suyla ve nazik temizleyiciyle yıkamak, kurulamayı bastırarak yapmak, her yıkamadan sonra nemlendirmek, kokulu ürünlerden kaçınmak.
Alkol bazlı el dezenfektanları, sanılanın aksine sabunla yıkamaya göre deriye daha az zarar verir; yine de nemlendirici ile birlikte kullanılmalıdır.
Soğuk havada eldiven kullanmak, kalorifer ortamında nemlendiriciyi artırmak yararlıdır.
Yüzük parmakta yüzük altında biriken sabun kalıntısı sık atlanan bir tetikleyicidir; el yıkarken yüzüğün çıkarılması önerilir.
Günlük yaşamda neler yapılabilir?
Bu tabloda günlük bakım tedavinin yarısıdır ve alevlenme arasında da sürdürülür.
Nemlendirme günde beş ile on kez yapılır. Her el yıkamadan sonra, işten çıkarken ve yatmadan önce. Kalın ve yağlı ürünler ellerde daha uzun kalır.
Gece bakımı belirgin fark yaratır: bol nemlendirici sürüp pamuklu eldivenle uyumak çatlakları hızla iyileştirir.
Eldiven düzeni kurulur. Bulaşık, temizlik ve ıslak işlerde su geçirmez eldiven kullanılır; altına pamuklu eldiven giyilir ve eldiven uzun süre takılı bırakılmaz.
Su ılık tutulur, sabun nazik ve kokusuz seçilir. Antibakteriyel ve güçlü temizleyiciler bariyeri daha çok bozar.
Eller ovalanarak değil, bastırarak kurulanır. Parmak araları kurutulur.
Yüzükler el yıkarken çıkarılır.
Tetikleyiciler not edilir. Hangi gün alevlendiği, o gün ne yapıldığı ve hangi ürünle temas edildiği yazılırsa örüntü birkaç haftada görünür hâle gelir.
Kortizonlu krem hekimin belirttiği süre boyunca ve doğru miktarda kullanılır; yakınma geçince aniden kesmek yerine kontrolle azaltılır.
Tırnaklar kısa tutulur, kaşımak yerine soğuk uygulama tercih edilir.
Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: sulanma, sarı kabuk ve akıntı, ağrı ile ısı artışı, ateş, çatlakların kanaması, tırnaklarda şekil bozukluğu, tedaviye yanıt alınamaması, işe bağlı alevlenmenin sürmesi, uykuyu bölen kaşıntı.
Nemlendirme günde beş ile on kez yapılır. Her el yıkamadan sonra, işten çıkarken ve yatmadan önce. Kalın ve yağlı ürünler ellerde daha uzun kalır.
Gece bakımı belirgin fark yaratır: bol nemlendirici sürüp pamuklu eldivenle uyumak çatlakları hızla iyileştirir.
Eldiven düzeni kurulur. Bulaşık, temizlik ve ıslak işlerde su geçirmez eldiven kullanılır; altına pamuklu eldiven giyilir ve eldiven uzun süre takılı bırakılmaz.
Su ılık tutulur, sabun nazik ve kokusuz seçilir. Antibakteriyel ve güçlü temizleyiciler bariyeri daha çok bozar.
Eller ovalanarak değil, bastırarak kurulanır. Parmak araları kurutulur.
Yüzükler el yıkarken çıkarılır.
Tetikleyiciler not edilir. Hangi gün alevlendiği, o gün ne yapıldığı ve hangi ürünle temas edildiği yazılırsa örüntü birkaç haftada görünür hâle gelir.
Kortizonlu krem hekimin belirttiği süre boyunca ve doğru miktarda kullanılır; yakınma geçince aniden kesmek yerine kontrolle azaltılır.
Tırnaklar kısa tutulur, kaşımak yerine soğuk uygulama tercih edilir.
Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: sulanma, sarı kabuk ve akıntı, ağrı ile ısı artışı, ateş, çatlakların kanaması, tırnaklarda şekil bozukluğu, tedaviye yanıt alınamaması, işe bağlı alevlenmenin sürmesi, uykuyu bölen kaşıntı.
Ne zaman doktora gidilmeli?
Ellerdeki kuruluk, kaşıntı ve çatlaklar birkaç haftadan uzun sürüyorsa ya da tekrarlıyorsa cildiye bölümüne başvurulmalıdır.
Değerlendirme gerektiren durumlar şunlardır: çatlakların derinleşip kanaması, el kullanımını kısıtlayan ağrı, tırnaklarda şekil bozukluğu, tek elde ve tırnak tutulumuyla giden tablo, işte alevlenip izinde düzelen seyir, uykuyu bölen kaşıntı.
Tek elde başlayan ve tırnağı da tutan tablolarda mantar enfeksiyonu ayrımı için kazıntı örneği alınır; bu ayrım tedaviyi tamamen değiştirir.
Yama testi, tekrarlayan ve alerjik kuşku taşıyan olgularda istenir.
Beklemeden başvurulması gereken bulgular şunlardır: yaygın sulanma ve sarı kabuk, kızarıklığın el sırtından kola doğru yayılması, ağrı ve ısı artışı, ateş, halsizlik. Bu tablo enfeksiyon eklendiğini gösterir.
Mesleki maruziyet düşünülüyorsa başvuru ertelenmemelidir; erken dönemde alınan koruyucu önlemler iş göremezliğe giden gidişi değiştirir.
Değerlendirme gerektiren durumlar şunlardır: çatlakların derinleşip kanaması, el kullanımını kısıtlayan ağrı, tırnaklarda şekil bozukluğu, tek elde ve tırnak tutulumuyla giden tablo, işte alevlenip izinde düzelen seyir, uykuyu bölen kaşıntı.
Tek elde başlayan ve tırnağı da tutan tablolarda mantar enfeksiyonu ayrımı için kazıntı örneği alınır; bu ayrım tedaviyi tamamen değiştirir.
Yama testi, tekrarlayan ve alerjik kuşku taşıyan olgularda istenir.
Beklemeden başvurulması gereken bulgular şunlardır: yaygın sulanma ve sarı kabuk, kızarıklığın el sırtından kola doğru yayılması, ağrı ve ısı artışı, ateş, halsizlik. Bu tablo enfeksiyon eklendiğini gösterir.
Mesleki maruziyet düşünülüyorsa başvuru ertelenmemelidir; erken dönemde alınan koruyucu önlemler iş göremezliğe giden gidişi değiştirir.
Sık sorulan sorular
El egzeması için hangi bölüme gidilir?
El egzeması şikayetinde ilk başvurulacak bölüm Cildiye Doktoru bölümüdür. Belirtileriniz şiddetliyse ya da uzun sürdüyse randevu almayı geciktirmeyin.
El egzeması bulaşıcı mı?
Bulaşıcı değildir. Ancak çatlaklardan giren bakteri ya da mantar enfeksiyonu eklenebilir; bu durumda sulanma, sarı kabuk ve ağrı görülür ve ayrı bir tedavi gerekir.
Sürekli krem sürmek zorunda mıyım?
Nemlendirici bu tabloda tedavinin parçasıdır ve alevlenme arasında da sürdürülür. Yakınma azalınca bakımı bırakmak, bariyerin yeniden bozulmasına ve tablonun geri dönmesine yol açar.
El dezenfektanı mı sabun mu daha zararlı?
Alkol bazlı dezenfektanlar, sanılanın aksine sabunla sık yıkamaya göre deriye daha az zarar verir. Yine de her iki durumda da ardından nemlendirici kullanılması gerekir.
Tek elimde çıktı, egzama mı mantar mı?
Tek elde başlayan ve tırnağı da tutan tablolarda mantar enfeksiyonu düşünülür. Ayrım kazıntı örneğinin incelenmesiyle yapılır ve tedaviyi tamamen değiştirir.
İşimi değiştirmem gerekir mi?
Çoğu hastada gerekmez. Eldiven düzeni, ürün değişikliği, iş yerinde koruyucu önlemler ve düzenli bakım ile tablo kontrol altına alınabilir. Erken başvuru bu açıdan belirleyicidir.
İlgili durumlar
İçerik hakkında
Bu içerik, BulutDoktor Sağlık Editörü tarafından güncel tıbbi bilgiler doğrultusunda hazırlanmış ve gözden geçirilmiştir. Son güncelleme: 31.07.2026.
Kaynaklar: T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü yayınları, ilgili tıp uzmanlık dernekleri ve güncel tıbbi rehberler doğrultusunda derlenmiştir.
⚠ Bu sayfa yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Şikayetleriniz için bir hekime başvurun, acil durumlarda 112'yi arayın.