Seboreik dermatit (kepek) nedir?

Seboreik dermatit, yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde kızarıklık, yağlı sarımsı pullanma ve kaşıntıyla giden uzun süreli bir cilt hastalığıdır. Saçlı deride görülen hafif biçimine kepek denir.

Tutulan bölgeler bellidir: saçlı deri, kaş arası, burun kenarları, kulak arkası ve içi, göğüs ön yüzü, kaşlar ve sakal bölgesi.

Hastalık temizlik eksikliğinden kaynaklanmaz. Bu, en sık duyulan ve en yanlış açıklamadır; kişiler bu yüzden gereksiz suçluluk yaşar ve saçını aşırı yıkayarak tabloyu büyütür.

Mekanizmada üç etken birlikte rol alır: ciltte yaşayan bir mayanın yoğunluğu, sebum salgısının yapısı ve kişinin cildinin bu mayaya verdiği yanıt.

Bu nedenle mevsimsel dalgalanır. Kışın ve stresli dönemlerde artar, yazın ve güneşle azalır.

Bebeklerde ayrı bir biçimi vardır. Konak denilen sarı yağlı kabuklar ilk aylarda görülür, bebeği rahatsız etmez ve çoğunlukla kendiliğinden geçer.

Erişkinde tablo süreklidir. Tedaviyle kontrol altına alınır, bırakıldığında haftalar içinde geri döner. Bu, tedavi hedefinin baştan doğru kurulması açısından önemsenmelidir.

Yaygın ve inatçı seyreden olgularda bağışıklıkla ilgili durumlar ve Parkinson hastalığı gibi tablolar akla gelir.

Tanı muayeneyle konur; laboratuvar testi gerekmez.

Hekim tutulan bölgelere ve pullanmanın niteliğine bakar. Yağlı sarımsı pullanma ve yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelere yerleşim tipiktir.

Ayırıcı tanıda sedef hastalığı, mantar enfeksiyonu, temas kaynaklı egzama ve bazı bağışıklık hastalıkları yer alır. Sedefte pullanma daha kalın ve gümüş renklidir.

Yaygın, inatçı ya da alışılmadık seyreden olgularda altta yatan durumlar araştırılır.

Tedavi bölgeye ve şiddete göre planlanır.

Saçlı deride tedavi edici şampuanlar kullanılır. Maya yükünü azaltan, pullanmayı çözen ve iltihabı geriletici içerikler bulunur. Şampuan saça değil saçlı deriye uygulanır ve durulanmadan önce birkaç dakika bekletilir; bu ayrıntı etkiyi belirgin biçimde değiştirir.

Değişimli kullanım yararlıdır: iki farklı etken maddeli şampuan dönüşümlü kullanıldığında yanıt daha iyi olur.

Yüz ve gövdede maya karşıtı kremler kullanılır. İltihap belirginse kortizonlu kremler kısa süreyle ve hekimin belirlediği güçte verilir; yüzde uzun süreli kullanım ciltte incelme yapar.

Göz kapağı tutulumunda kapak temizliği yapılır ve göz hekimine danışılır.

Yaygın olgularda ağızdan ilaç tedavisi gündeme gelebilir.

Bebeklerde konak için özel tedavi çoğunlukla gerekmez. Bebek yağıyla yumuşatıp yumuşak fırçayla nazikçe temizlemek yeterlidir; kabuk zorla kaldırılmaz.

Tedavi bırakıldığında tablo geri döner. Bu nedenle sürdürüm tedavisi planlanır: haftada bir iki kez tedavi edici şampuan kullanımı gibi.

Seboreik dermatit tehlikeli bir hastalık değildir; yükü sürekliliğinden ve görünür bölgeleri tutmasından gelir.

Kaşımaya bağlı yaralar ikincil enfeksiyona açılır; kızarıklığın artması, akıntı ve ağrı bu tabloyu düşündürür.

Saç dökülmesi geçici olarak artabilir. Kalıcı kayıp beklenmez ama iltihap kontrol altına alınmazsa dökülme sürer.

Göz kapağı tutulumu sık atlanır ve kronik kapak iltihabına yol açar.

Ruhsal yük gerçektir. Kepek ve yüzdeki kızarıklık sosyal rahatsızlık yaratır; kişiler bunu temizlik sorunu sanıp aşırı yıkama ve sert ürünlerle tabloyu ağırlaştırır.

Yaygın ve tedaviye dirençli seyir ayrıca değerlendirilir; bağışıklıkla ilgili durumlar ve nörolojik hastalıklar bu şekilde ortaya çıkabilir.

Korunmanın temeli düzenli ve doğru bakımdır; tam kurtulmak hedef değildir, atakları seyreltmek hedeftir.

Saç düzenli yıkanır. Ne aşırı sık ne çok seyrek; yağ birikimi de aşırı kurutma da tetikler.

Tedavi edici şampuan yakınma yokken de haftada bir iki kez sürdürülür.

Saçlı deriye alkol içeren ürünler, sert jöleler ve ağır yağlar sürülmez.

Sıcak su yerine ılık su kullanılır.

Stres ve uyku düzeni üzerinde çalışılır; ataklar bu dönemlerde belirginleşir.

Alkol azaltılır.

Güneş çoğu kişide yakınmayı azaltır ama korunmasız güneşlenme önerilmez.

Sakallı erkeklerde sakal bölgesi düzenli temizlenir ve tedavi bu bölgeye de uygulanır.

Kaşımaktan kaçınılır; tırnaklar kısa tutulur.

Bu hastalıkta bakım alışkanlığı tedavinin kendisidir ve yanlış alışkanlıklar tabloyu tek başına sürdürür.

Tedavi edici şampuan saça değil saçlı deriye uygulanır. Parmak uçlarıyla nazikçe yedirilir, üç beş dakika bekletilir, sonra durulanır. Bekletmeden durulamak etkiyi büyük ölçüde yok eder.

İki farklı etken maddeli şampuan dönüşümlü kullanılabilir; hekim hangi ikilinin uygun olduğunu belirler.

Yakınma geçtiğinde şampuan bırakılmaz; haftada bir iki kez sürdürülür.

Saç ılık suyla yıkanır; sıcak su kaşıntıyı ve kuruluğu artırır.

Ovalama ve tırnakla kazıma bırakılır; kabuklar zorla kaldırılmaz.

Saç ürünleri sadeleştirilir. Alkollü toniklerden, ağır yağlardan ve yoğun şekillendiricilerden kaçınılır.

Yüzde kokusuz, yumuşak temizleyiciler ve tahriş etmeyen nemlendiriciler kullanılır.

Kortizonlu krem yüzde yalnız hekimin belirttiği süre boyunca kullanılır.

Sakal bölgesi düzenli yıkanır ve tedavi bu bölgeye de uygulanır.

Göz kapağı kenarında kabuklanma varsa ılık kompres uygulanıp nazikçe temizlenir.

Stres ve uyku düzeni üzerinde çalışılır; ataklarla ilişkisi çoğu kişide belirgindir.

Bebeklerde konak zorla kaldırılmaz. Bebek yağıyla yumuşatılır, yumuşak fırçayla taranır ve yıkanır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: tedaviye rağmen geçmeyen pullanma, yaygınlaşma, kaşımaya bağlı yara ve akıntı, ateş, saç dökülmesinin artması, göz kapağında süren kızarıklık, bebekte yaygın döküntü ve huzursuzluk.