Pityriasis rosea (gül hastalığı) nedir?

Pityriasis rosea, gövdede pembe renkli, ince pullu ve belirli bir düzende dizilen döküntülerle seyreden geçici bir deri hastalığıdır. Halk arasında gül hastalığı denir. Genellikle on ile otuz beş yaş arasında görülür.

Seyri tipiktir ve tanıyı kolaylaştırır. Önce tek bir büyük leke çıkar: oval, pembe, kenarı hafif kabuklu ve çoğunlukla gövdede. Buna öncü leke denir. Bir ile iki hafta sonra gövdeye yayılan çok sayıda daha küçük leke ortaya çıkar.

Bu küçük lekelerin dizilimi ayırt edicidir. Sırtta kaburgaların seyrini izleyerek yerleşir ve çam ağacı dallarına benzeyen bir desen oluşturur. Yüz, avuç içi ve ayak tabanı genellikle korunur.

Nedeni tam olarak bilinmiyor. En güçlü görüş, bazı virüslerin yeniden etkinleşmesiyle ilişkili olduğudur. Bulaşıcı kabul edilmez; aile içinde ikinci bir kişide görülmesi seyrektir.

Bir bölüm hastada döküntüden önce halsizlik, boğaz ağrısı ve hafif ateş gibi yakınmalar olur.

En iyi haber seyridir: kendiliğinden geçer. Döküntü genellikle altı ile sekiz haftada, bazı hastalarda üç ile dört ayda tamamen kaybolur ve iz bırakmaz. Tedavi çoğunlukla kaşıntıyı azaltmaya yöneliktir.

Gebelikte görülmesi ayrı değerlendirilir; bu durumda hekime bildirilmesi gerekir.

Tanı muayeneyle konur. Öncü lekenin varlığı, döküntünün dizilimi ve pullanmanın biçimi tipiktir. Kan testi ya da biyopsi rutin olarak gerekmez.

Ayırıcı tanı bu tabloda kritik bir adımdır. En önemlisi frengi (sifiliz) ikincil dönem döküntüsüdür; bu tabloda avuç içi ve ayak tabanı da tutulur, bu nedenle kuşkulu olgularda kan testi istenir. Mantar enfeksiyonu, sedef, egzama ve ilaç döküntüsü de ayırt edilir. Gerekirse kazıntı örneği alınır.

İlaç öyküsü sorgulanır; bazı ilaçlar benzer bir döküntüye yol açabilir ve bu durumda ilacın gözden geçirilmesi gerekir.

Tedavi çoğu hastada gerekmez, çünkü tablo kendiliğinden geçer. Kaşıntı varsa nemlendirici ve hekimin uygun gördüğü kaşıntı giderici tedaviler kullanılır. Yaygın ve kaşıntılı olgularda düşük ya da orta güçlü kortizonlu kremler verilebilir.

Yoğun ve rahatsız edici tablolarda ışık tedavisi düşünülebilir; güneş ışığına ölçülü çıkmanın da döküntüyü hafiflettiği bildirilmiştir, ancak yanık oluşturacak düzeyde maruz kalmak zararlıdır.

Gebelikte görülen olgular ayrıca değerlendirilir ve hekim tarafından izlenir.

Döküntü sekiz haftayı belirgin biçimde aştığında tanı yeniden gözden geçirilir; bu durumda başka bir hastalık olasılığı araştırılır.

Bu tablo ciddi bir hastalık değildir ve komplikasyonu seyrektir. Yine de bilinmesi gereken başlıklar var.

En önemli konu tanının doğruluğudur. Frengi ikincil dönem döküntüsü bu tabloya benzeyebilir ve tedavi edilmediğinde ilerleyen sonuçlar doğurur. Avuç içi ve ayak tabanı tutulumu, ağız içinde yara ve lenf düğümlerinde büyüme varsa kan testi istenir.

İkincisi renk değişikliğidir. Özellikle koyu tenli kişilerde iyileşme sonrası açık ya da koyu lekeler kalabilir; bunlar aylar içinde kendiliğinden düzelir ve kalıcı iz değildir.

Üçüncüsü kaşımaya bağlı yaralanma ve enfeksiyondur.

Dördüncüsü gebeliktir. Gebelikte görülen olgularda izlem yapılması ve durumun hekime bildirilmesi gerekir.

Korunma yolu bilinmiyor, çünkü nedeni tam olarak aydınlatılmamıştır ve bulaşıcı kabul edilmez. Bu nedenle okuldan ya da işten uzak kalmak gerekmez.

Tabloyu rahatlatan davranışlar bellidir: sıcak duş yerine ılık duş almak, sert sabun ve keseden kaçınmak, pamuklu ve bol giysi tercih etmek, terletici ortamlardan uzak durmak, nemlendirici kullanmak.

Aşırı güneşe çıkmak ve solaryum önerilmez; yanık, döküntüyü ve renk değişikliğini artırır.

Döküntü tekrarlayabilir ancak bu seyrektir; ikinci kez görülmesi olağan dışıdır ve yeniden değerlendirme gerektirir.

Bakımın amacı kaşıntıyı azaltmak ve deriyi rahat bırakmaktır.

Duş ılık ve kısa olur. Sıcak su kaşıntıyı belirgin biçimde artırır. Sert sabun, kese ve lif kullanılmaz; nazik ve kokusuz temizleyiciler tercih edilir.

Nemlendirici günde iki kez ve duştan hemen sonra uygulanır. Kokusuz ürünler seçilir.

Giysiler pamuklu ve bol seçilir. Yün doğrudan tene giydirilmez, sentetik ve dar kıyafetler sürtünmeyle kaşıntıyı artırır.

Terlemekten kaçınılır. Yoğun spor, sıcak ortam, sauna ve hamam döküntüyü belirginleştirir.

Kaşıntı için soğuk uygulama ve nemlendirici kullanılır; tırnaklar kısa tutulur.

Güneşe ölçülü çıkmak bir bölüm hastada döküntüyü hafifletir; yanık oluşturacak süre ve solaryum ise zarar verir.

Hastalığın seyri bilinerek beklenir. Döküntünün altı ile sekiz haftada, bazen üç ile dört ayda geçtiğini bilmek gereksiz kaygıyı ve gereksiz ilaç kullanımını önler.

Kullanılan ilaçlar hekime bildirilir; bazı ilaçlar benzer döküntü yapabilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: avuç içi ve ayak tabanında döküntü, ağız içinde yara, lenf düğümlerinde büyüme, ateşin sürmesi, döküntünün sekiz haftayı belirgin biçimde aşması, yoğun ve uykuyu bölen kaşıntı, döküntü üzerinde sulanma ve sarı kabuk, gebelik döneminde ortaya çıkması.