Cilt lekesi (melasma) nedir?

Melazma, yüzde simetrik yerleşen kahverengi koyu lekelerle giden bir renk artışı tablosudur. Halk arasında gebelik maskesi denir.

En sık tutulan bölgeler alın, elmacık kemikleri, üst dudak ve çene hattıdır. Lekeler çoğunlukla iki tarafta benzer biçimde yerleşir.

Kadınlarda erkeklere göre çok daha sık görülür ve üreme çağında ortaya çıkar.

Üç etken birlikte rol oynar: güneş, hormonlar ve kalıtsal yatkınlık. Gebelik, doğum kontrol hapları ve hormon tedavileri tabloyu başlatabilir ya da ağırlaştırabilir.

Bu üçlünün içinde tek belirleyici olan güneştir. Hormonal etki ortadan kalksa bile korunma yapılmazsa lekeler geri döner; bu nedenle güneş koruması tedavinin kendisi sayılır.

Yalnız görünen ışık ve ısı da tetikler. Bu ayrıntı sık atlanır: sıcak ortamda çalışmak, fırın başı ve ekran ışığı bile katkı verebilir.

Melazma sağlığa zarar vermez, kansere dönüşmez. Sorun görünümdedir ve buna eşlik eden ruhsal yük gerçektir.

Tedavi mümkündür ama yavaş ve süreklidir. Lekeler aylar içinde açılır, bakım bırakıldığında geri döner. Bu beklenti baştan kurulmazsa kişi tedaviyi erken bırakır.

Yüzdeki her koyu leke melazma değildir. Güneş lekeleri, iltihap sonrası koyulaşma ve bazı ilaç etkileri farklı yönetilir.

Tanı muayeneyle konur. Lekelerin simetrik yerleşimi ve tipik bölgeleri tabloyu büyük ölçüde belli eder.

Wood ışığı kullanılabilir. Bu lamba, rengin deride hangi derinlikte olduğunu gösterir ve tedaviye yanıt beklentisini belirlemede yardımcı olur; yüzeydeki renk artışı daha iyi yanıt verir.

Ayırıcı tanıda güneş lekeleri, iltihap sonrası koyulaşma, ilaç kaynaklı renk değişimi ve bazı cilt hastalıkları yer alır.

Tiroit testleri istenebilir; bu hastalıklar melazmaya eşlik edebilir.

Tedavinin birinci basamağı güneş korumasıdır ve bu adım atlanırsa diğer tedaviler sonuç vermez.

Rengi açan kremler kullanılır. Etken maddeler tek başına ya da birleşik olarak verilir; kullanım süresi ve aralığı hekim tarafından belirlenir çünkü sürekli kullanım ters etki yapabilir.

Cilt yenileyici asitler ve kimyasal soyma uygulamaları seçilmiş olgularda eklenir.

Lazer ve ışık tedavileri dikkatle seçilir. Bu tabloda yanlış uygulanan lazer lekeyi daha da koyulaştırabilir; işlem hekim tarafından ve düşük yoğunlukta planlanır.

Ağızdan verilen bazı ilaçlar inatçı olgularda gündeme gelir ve hekim izlemiyle kullanılır.

Gebelikte tedavi sınırlıdır; bu dönemde korunma öne alınır ve ilaç seçimi hekime bırakılır. Lekelerin bir bölümü doğumdan sonraki aylarda kendiliğinden açılır.

Güzellik salonunda yapılan güçlü peeling ve lazer uygulamaları güvenli değildir; kalıcı koyulaşma ve iz bırakabilir.

İnternetten alınan renk açıcı karışımlar kullanılmaz; içerikleri belirsizdir ve cildi kalıcı biçimde bozabilir.

Melazma sağlık açısından tehlikeli değildir; yükü görünüm, süreklilik ve yanlış uygulamalardan gelir.

En sık sorun tekrarlamadır. Tedaviyle açılan lekeler, güneş koruması bırakıldığında birkaç ay içinde geri döner.

Yanlış girişim ikinci başlıktır. Güçlü peeling, kontrolsüz lazer ve bilinmeyen içerikli karışımlar cilt tahrişine yol açar; tahriş sonrası koyulaşma melazmadan daha inatçı olabilir.

Kortizon içeren renk açıcı karışımlar ayrıca uyarı gerektirir. Yüzde uzun süre kullanıldığında ciltte incelme, damar belirginleşmesi ve kalıcı hasar yapar.

Ruhsal yük gerçektir. Yüzde görünen bir tablo olduğu için kaygı, kaçınma ve öz güven kaybı görülür.

Korunmanın tamamı ışıktan korunmaya dayanır ve bu tabloda korunma tedavinin kendisidir.

Yüksek koruma faktörlü ürün her gün kullanılır; iki üç saatte bir yenilenir.

Renkli güneş koruyucular bu tabloda ayrıca yararlıdır; içerdikleri demir oksit görünen ışığı da süzer ve yalnız mor ötesi filtreyle sağlanamayan koruma sağlanır.

Güneşin dik geldiği saatlerde dışarıda kalınmaz; geniş kenarlı şapka kullanılır.

Solaryuma girilmez.

Sıcak ortamlardan uzak durulur; fırın başı ve yoğun ısı kaynağı tetikleyicidir.

Doğum kontrol yöntemi gözden geçirilir; hormonal yöntem tabloyu sürdürüyorsa hekimle alternatifler konuşulur.

Cilt bakımı sadeleştirilir. Tahriş eden ürünler, sert peelingler ve kokulu kozmetikler bırakılır; tahriş her seferinde koyulaşmayı besler.

Ağda ve tüy alma yöntemleri yüzde dikkatli seçilir; tahriş leke yapar.

Tedavi bırakılmaz; sürdürüm bakımı hekimin belirlediği aralıkla devam eder.

Melazmada günlük alışkanlıklar sonucu belirler; ilaç tek başına yeterli olmaz.

Güneş koruyucu her sabah uygulanır ve gün içinde iki üç saatte bir yenilenir. Kapalı havada, kışın ve gölgede de kullanılır.

Renkli güneş koruyucu tercih edilir; görünen ışığa karşı da koruma sağladığı için bu tabloda fark yaratır.

Geniş kenarlı şapka ve gözlük kullanılır; güneşin dik geldiği saatlerde gölgede kalınır.

Solaryuma girilmez.

Cilt bakımı sadeleşir: kokusuz, alkolsüz ve tahriş etmeyen ürünler seçilir. Sert peeling, fırçalı temizleyici ve alkollü tonik bırakılır.

Renk açıcı ürünler hekimin belirlediği süre ve aralıkla kullanılır; sürekli kullanım ters etki yapar.

İnternetten alınan karışımlar ve içeriği belirsiz kremler kullanılmaz.

Yüzde ağda ve sert tüy alma yöntemlerinden kaçınılır; tahriş koyulaşmayı besler.

Sıcak ortam ve ısı kaynaklarından uzak durulur.

Makyaj kullanılabilir. Kapatıcı ürünler görünümü hızlıca dengeler ve tedaviyi engellemez.

Doğum kontrol yöntemi hekimle gözden geçirilir.

Gebelikte tedavi beklenir; korunma sürdürülür ve lekelerin bir bölümü doğumdan sonraki aylarda açılır.

Sonuç sabır ister. İlk açılma çoğunlukla iki üç ay sonra fark edilir; erken bırakmak en sık başarısızlık nedenidir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: hızla koyulaşan ya da yayılan lekeler, tek taraflı ve sınırları düzensiz leke, kabarıklık ve kabuklanma, kaşıntı ve kanama, kullanılan üründen sonra kızarıklık ve tahriş, tedaviye rağmen kötüleşme.