Pamukçuk (cilt maya enfeksiyonu) nedir?

Cilt maya enfeksiyonu, normalde deride ve vücutta az miktarda bulunan maya mantarlarının aşırı çoğalmasıyla ortaya çıkan bir enfeksiyondur. Etken çoğunlukla kandida grubundan bir mayadır.

Bu maya herkeste bulunur ve normal koşullarda sorun yaratmaz. Denge bozulduğunda çoğalır. Dengeyi bozan iki ana koşul vardır: nem ile sıcaklık, ve bağışıklığın ya da normal bakteri florasının zayıflaması.

Bu nedenle yerleşim yerleri bellidir: deri kıvrımları. Koltuk altı, meme altı, kasık, göbek çukuru, kalça arası, parmak araları ve bebeklerde bez bölgesi en sık tutulan alanlardır. Ortak özellikleri sürekli nemli ve sıcak kalmalarıdır.

Görünüm tipiktir. Parlak kırmızı, keskin sınırlı bir alan oluşur; kenarında ince beyaz bir sıyrık bulunur. En ayırt edici bulgu ana lekenin çevresindeki uydu lezyonlardır: ana alandan ayrı duran küçük kırmızı noktalar ve kabarcıklar.

Bebeklerde bez bölgesinde görülen tablo, sıradan pişikten farklıdır. Pişikte kıvrım içleri korunur; maya enfeksiyonunda ise kıvrım içleri de tutulur ve uydu lezyonlar bulunur. Bu ayrım tedaviyi değiştirir.

Tekrarlayan olgularda altta yatan bir neden aranır. Kontrolsüz şeker hastalığı, uzun süreli antibiyotik kullanımı, kortizon tedavileri ve bağışıklığı baskılayan durumlar en sık nedenlerdir.

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur; uydu lezyonlar ve keskin sınırlı kızarıklık tipiktir. Kuşkulu olgularda kazıntı örneği alınıp mikroskopta incelenir, gerekiyorsa kültür yapılır.

Ayırıcı tanıda kıvrım bölgesinde sedef, temas dermatiti, bakteriyel enfeksiyon ve mantar türlerinin diğer biçimleri düşünülür. Bebeklerde pişik ile ayrımı yapılır.

Tekrarlayan ve yaygın olgularda altta yatan neden araştırılır: kan şekeri bakılır, kullanılan ilaçlar gözden geçirilir, bağışıklığı etkileyen durumlar sorgulanır.

Tedavinin iki ayağı vardır ve ikisi birlikte uygulanmadan sonuç alınmaz.

Birinci ayak nemin ortadan kaldırılmasıdır. Bölgenin kuru tutulması, kıvrımların ayrılması ve havalandırılması, sürtünmenin azaltılması tedavinin yarısıdır.

İkinci ayak ilaçtır. Yüzeye uygulanan mantar kremleri çoğu olguda yeterlidir; hekimin belirttiği süre boyunca ve yakınma geçtikten sonra bir süre daha kullanılır. Yaygın, dirençli ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde ağızdan mantar tedavisi verilir.

Kortizonlu kremler tek başına kullanılmaz; yakınmayı geçici olarak azaltır ama enfeksiyonu yaygınlaştırabilir. Hekim gerektiğinde birleşik ürünleri kısa süreli seçer.

Bebeklerde bez bölgesinde uygun mantar kremi kullanılır ve bez değişim sıklığı artırılır. Emziren annede meme başı tutulumu varsa anne ve bebek birlikte tedavi edilir.

Ağız içi tutulumda kullanılan tedaviler farklıdır ve protez kullananlarda protez temizliği plana eklenir.

Bu enfeksiyon çoğu kişide yüzeyseldir ve tedaviyle hızla geriler. Riskler daha çok altta yatan nedenlerle ilgilidir.

En sık sorun tekrarlamadır. Nem ortadan kaldırılmazsa ilaç bittikten kısa süre sonra tablo geri döner.

İkincisi bakteriyel enfeksiyonun eklenmesidir. Çatlaklardan giren bakteriler ağrı, ısı artışı, sarı kabuk ve ateşe yol açar.

Üçüncüsü gözden kaçan bir tanıdır: tekrarlayan maya enfeksiyonları, tanı konmamış şeker hastalığının ilk işareti olabilir. Bu nedenle sık tekrarlayan olgularda kan şekeri bakılması gerekir.

Bağışıklığı baskılanmış kişilerde enfeksiyon derinleşebilir ve yaygın hâle gelebilir; bu grupta yakınmalar erken bildirilmelidir.

Korunmada en etkili adım bölgeyi kuru tutmaktır. Duştan sonra kıvrımların iyice kurulanması, kurutma için havlu ile bastırma, gerekiyorsa saç kurutma makinesinin soğuk ayarında kullanılması işe yarar.

Giysi seçimi belirleyicidir: pamuklu ve bol giysiler, nefes alan iç çamaşırı, ıslak mayo ve terli spor kıyafetinin hemen çıkarılması.

Aşırı kiloda kıvrım sayısı ve derinliği arttığı için kilo yönetimi korunmanın parçasıdır.

Bebeklerde bez sık değiştirilir, bez bölgesi her değişimde açık bırakılıp havalandırılır, ıslak mendil yerine su tercih edilir.

Gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınmak, normal bakteri florasını koruyarak riski azaltır.

Bakımın merkezinde tek bir ilke var: bölgeyi kuru ve havadar tutmak.

Duştan sonra kıvrımlar iyice kurulanır. Ovalamak yerine bastırarak kurutulur; nemli kalan her nokta enfeksiyonu sürdürür.

Kıvrımlar ayrılır. Meme altına ve karın kıvrımlarına pamuklu bir bez yerleştirmek, kıvrımların birbirine yapışmasını önler ve havalanmayı sağlar.

Giysiler pamuklu ve bol seçilir. Sentetik ve dar kıyafetler nemi tutar. Islak mayo ve terli spor kıyafeti hemen çıkarılır.

Pudra kullanımı hekimin önerisine göre yapılır; nemi çeken ürünler yararlı olabilir ama ıslak deriye uygulanan pudra topaklanarak tahriş yaratır.

Mantar kremi ince bir tabaka hâlinde ve hekimin belirttiği süre boyunca sürülür. Yakınma geçince hemen kesmek tekrarlamaya yol açar.

Kortizonlu krem tek başına kullanılmaz.

Şeker hastalığı olanlarda kan şekeri düzeni gözden geçirilir; bu, tekrarlamayı azaltan en somut adımdır.

Bebeklerde bez sık değiştirilir, her değişimde bölge suyla temizlenip kurutulur ve mümkün olduğunca açık bırakılır.

Emziren annede meme başında kızarıklık ve yanma varsa hem anne hem bebek değerlendirilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: kızarıklığın çevreye yayılması, ağrı ve ısı artışı, sarı kabuk ile akıntı, ateş, tedaviye rağmen geçmeyen tablo, sık tekrarlama, tırnak çevresinde şişlik ve ağrı, ağız içinde yaygın beyaz plaklar, yutarken ağrı.