Dolama (tırnak etrafı iltihabı) nedir?

Dolama, tırnak çevresindeki yumuşak dokunun iltihaplanmasıdır. Tıpta paronişi denir. El parmaklarında ve ayak başparmağında sık görülür.

Tırnak ile deri arasındaki ince bariyer bozulduğunda mikroplar içeri girer. Bu bariyeri bozan şeyler tanıdıktır: tırnak yeme, tırnak eti çekiştirme, çapak koparma, manikür ve pedikür sırasında oluşan küçük yaralanmalar, uzun süre ıslak çalışma.

İki biçimi vardır ve ayrımı tedaviyi belirler.

Ani gelişen biçimde birkaç gün içinde ağrı, kızarıklık ve şişlik ortaya çıkar. Genellikle tek parmakta olur ve etken çoğunlukla bakteridir. İlerlerse tırnak kenarında iltihap toplanır.

Uzun süren biçimde tablo haftalar ve aylar boyunca sürer. Tırnak eti şişer, tırnaktan ayrılır, tırnakta çizgilenme ve şekil bozukluğu gelişir. Bu biçimde suyla sürekli temas ve maya mantarları öne çıkar; bulaşıkçılar, temizlik çalışanları, aşçılar ve sağlık çalışanlarında daha sık görülür.

Ayırt edici bir uyarı gerekir: tırnak kenarında tekrarlayan, tek parmakta ısrar eden ve tedaviye yanıt vermeyen bir tablo varsa başka nedenler araştırılmalıdır.

Şeker hastalarında ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde enfeksiyon daha hızlı derinleşir; bu grupta erken başvuru gerekir.

Tanı muayeneyle konur. Ağrının süresi, tek ya da çok parmak tutulumu, akıntı olup olmadığı ve tırnaktaki değişiklikler değerlendirilir. Uzun süren ve tedaviye yanıt vermeyen olgularda kültür ve mantar incelemesi yapılır; şeker hastalığı araştırılır.

Ani gelişen ve iltihap toplanmamış erken evrede tedavi basittir. Ilık su banyoları günde birkaç kez uygulanır, bölge kuru tutulur ve gerekiyorsa antibiyotikli yüzeysel tedavi verilir. Çoğu olgu bu aşamada düzelir.

İltihap toplanmışsa boşaltılması gerekir. Bu işlem hekim tarafından, uygun koşullarda ve genellikle lokal anestezi ile yapılır. Kızarıklık parmak boyunca yayılıyorsa, ateş varsa ya da hasta şeker hastasıysa ağızdan antibiyotik eklenir.

Uzun süren biçimde yaklaşım farklıdır. Buradaki asıl tedavi ıslaklıktan korunmadır; ilaç tek başına yeterli olmaz. Eldiven düzeni kurulur, tahriş edici maddelerden kaçınılır. Maya saptandığında mantar tedavisi verilir; iltihabı azaltmak için hekimin uygun gördüğü kremler eklenebilir. Tedavi haftalar sürer ve tırnağın düzelmesi aylar alır.

Tekrarlayan ve tek parmakta ısrar eden olgularda başka tanılar düşünülür ve gerekirse biyopsi yapılır.

Evde iğneyle patlatma, keskin aletle açma ve tırnak kenarını kesme girişimleri enfeksiyonu derinleştirir; bu yüzden yapılmamalıdır.

Dolama basit bir tablo gibi görünse de ihmal edildiğinde ilerleyebilir.

En önemli risk enfeksiyonun derine inmesidir. Parmak ucu bölmesine yayılan enfeksiyon şiddetli zonklayıcı ağrı yapar; tendon kılıfına ulaştığında parmak şiş, hafif bükülü ve hareketle çok ağrılı hâle gelir. Bu tablo acil cerrahi değerlendirme gerektirir.

Kemik enfeksiyonu ve kalıcı tırnak bozukluğu ileri olgularda görülebilir.

Şeker hastalarında ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde ilerleme daha hızlıdır; bu grupta erken başvuru kuraldır.

Uzun süren biçimde asıl sorun tekrarlamadır. Islak çalışma sürdüğünde tablo aylarca devam eder ve tırnak kalıcı biçimde bozulabilir.

Korunmanın somut adımları şunlardır: tırnak yeme ve tırnak eti çekiştirme alışkanlığını bırakmak, çapakları koparmak yerine makasla düzeltmek, manikür ve pedikürde tırnak etinin itilmesinden ve kesilmesinden kaçınmak, kişisel alet kullanmak.

Islak çalışanlarda eldiven düzeni kurulur: su geçirmez eldiven ve altında pamuklu eldiven, uzun süre takılı bırakmadan.

El yıkamadan sonra parmak araları ve tırnak çevresi kurulanır, nemlendirici kullanılır.

Şeker hastalarında ayak ve tırnak bakımı sağlık kuruluşunda yapılır; ayaklar her gün kontrol edilir.

Çocuklarda parmak emme ve tırnak yeme alışkanlığı ele alınır.

Erken evrede evde yapılanlar çoğu olguyu çözer.

Ilık su banyosu günde üç dört kez, on beş dakika kadar uygulanır. Ardından bölge iyice kurulanır.

Parmak kuru tutulur. Bulaşık ve temizlik gibi ıslak işler için eldiven kullanılır; eldiven altına pamuklu eldiven giyilir.

Bölge karıştırılmaz. İğne, cımbız ve makasla müdahale enfeksiyonu derinleştirir. Tırnak eti itilmez ve kesilmez.

Tırnaklar kısa ve düz kesilir; çapaklar koparılmaz, temiz bir makasla düzeltilir.

Tırnak yeme ve parmak emme alışkanlığı için önlem alınır; çocuklarda bu alışkanlık en sık tekrarlama nedenidir.

Oje ve takma tırnak uygulaması iyileşene kadar yapılmaz.

Ağrı için parmağı yukarıda tutmak ve gerektiğinde ağrı kesici kullanmak rahatlatır.

Uzun süren biçimde sabır gerekir. Tedaviye yanıt haftalar alır, tırnağın düzgün uzaması aylar sürer; bu süreçte ıslaklıktan korunmak sürdürülür.

Şeker hastaları bölgeyi her gün kontrol eder ve kendi kendine girişim yapmaz.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: iltihap toplanması ve baskıyla akıntı gelmesi, ağrının zonklayıcı hâle gelmesi ve uykuyu bölmesi, kızarıklığın parmak boyunca yayılması, ateş, parmağın şişip hafif bükülü durması ve hareketle çok ağrıması, birkaç gün içinde düzelme olmaması, tırnakta şekil bozukluğu, şeker hastalığı ya da bağışıklık baskılanması bulunması.