Terleme (hiperhidroz) nedir?

Aşırı terleme, vücudun ihtiyaç duyduğundan çok daha fazla ter üretmesidir. Tıpta hiperhidroz denir.

Terlemek doğal bir işlevdir; vücut ısısını bu yolla düzenler. Sorun, terlemenin sıcakla ya da eforla açıklanamayacak düzeye çıkması ve günlük yaşamı etkilemesidir.

İki ana biçimi vardır ve ayrımı tedaviyi belirler.

Birincil tip daha sıktır. Belirli bölgelerde toplanır: avuç içi, ayak tabanı, koltuk altı ve yüz. Çoğunlukla ergenlikte başlar, iki tarafta simetriktir, uykuda kesilir ve ailede benzer öykü bulunur.

İkincil tip sonradan başlar, tüm vücudu tutar ve gece de sürer. Bu biçimde altta yatan bir neden aranır: tiroit bezinin fazla çalışması, şeker hastalığı, menopoz, enfeksiyonlar, bazı ilaçlar ve seyrek olarak kan hastalıkları.

Gece terlemesi bu ayrımda özel bir yer tutar. Uykuda süren ve giysiyi ıslatan terleme birincil tipe uymaz ve araştırılır.

Aşırı terleme yaşamsal bir tehlike taşımaz ama yükü büyüktür. El sıkışmaktan kaçınma, kâğıt ve klavye ıslatma, sosyal ortamlarda kaygı ve meslek seçimini etkileyecek düzeyde kısıtlanma sık görülür.

Etkili tedaviler vardır ve bu tablo çaresiz kabul edilmemelidir.

Değerlendirmede terlemenin ne zaman başladığı, hangi bölgeleri tuttuğu, uykuda sürüp sürmediği ve tek mi çift taraflı olduğu sorgulanır. Ailede benzer öykü ve kullanılan ilaçlar öğrenilir.

Bu sorular ayrımı yapar. Ergenlikte başlayan, belirli bölgelerde toplanan, simetrik ve uykuda kesilen terleme birincil tipe uyar; başka test gerekmeyebilir.

Sonradan başlayan, yaygın ve gece süren terlemede kan tetkikleri istenir: tiroit testleri, kan şekeri, kan sayımı, iltihap belirteçleri. Bulgular yönlendiriyorsa görüntüleme eklenir.

Tedavi basamak basamak ilerler.

İlk basamak alüminyum tuzu içeren güçlü ter önleyicilerdir. Ürün gece, kuru ve temiz cilde uygulanır; sabah yıkanır. Gece uygulanması etkiyi belirgin biçimde artırır çünkü ter bezleri o saatte daha az çalışır.

Uygulama başlangıçta her gece, yanıt alındıktan sonra haftada birkaç kez sürdürülür. Tahriş olursa ara verilir ve nemlendirici kullanılır.

İkinci basamakta iyontoforez denilen yöntem gelir. El ve ayak terlemesinde su dolu kapta düşük akım uygulanır; seanslar düzenli sürdürüldüğünde etkilidir ve ev cihazları da vardır.

Botulinum toksini uygulaması koltuk altı, avuç içi ve ayak tabanında kullanılır. Etki birkaç ay sürer ve tekrarlanır; işlem hekim tarafından yapılır.

Ağızdan verilen ilaçlar seçilmiş olgularda kullanılır; ağız kuruluğu gibi etkileri nedeniyle hekim izlemi gerekir.

Mikro dalga ve benzeri cihaz uygulamaları ile cerrahi yöntemler ileri basamaktır. Cerrahi sonrası vücudun başka bölgesinde terlemenin artması görülebilir ve bu, karar öncesinde konuşulur.

İkincil tipte asıl tedavi altta yatan hastalığa yöneliktir.

Aşırı terlemenin riski tıbbi olmaktan çok işlevseldir; yine de bazı sonuçları ele alınmalıdır.

Cilt sorunları ilk sıradadır. Sürekli nemli kalan bölgelerde mantar enfeksiyonları, bakteri kaynaklı iltihaplar ve ciltte yumuşayıp soyulma görülür. Ayak parmak aralarındaki çatlaklar bu yolla gelişir.

Ayakta koku ve tekrarlayan tırnak mantarı sık eşlik eder.

Ruhsal ve toplumsal yük ayrıca vurgulanmalıdır. El sıkışmaktan kaçınma, meslek ve sosyal ortam kısıtlaması, kaygı ve öz güven kaybı bu tablonun asıl ağırlığıdır ve muayenede konuşulmalıdır.

İkincil tipte asıl risk altta yatan hastalığın gecikmesidir. Gece süren yaygın terleme, kilo kaybı, ateş ve halsizlik varsa araştırma beklemez.

Sıvı kaybı yoğun terlemede gelişebilir; sıcak ortamda çalışanlarda bu risk artar.

Korunma yerine burada asıl konu tetikleyicileri azaltmak ve cildi korumaktır.

Baharatlı yemek, kafein ve alkol azaltılır; bu üçü terlemeyi belirgin biçimde artırır.

Pamuklu ve nefes alan giysiler tercih edilir; sentetik kumaşlar ısıyı ve nemi hapseder.

Ayakkabılar dönüşümlü kullanılır ve her gün aynısı giyilmez; deri ve nefes alan modeller seçilir.

Pamuklu çorap günde birkaç kez değiştirilir.

Ortam serin tutulur; sıcak ve nemli mekânlardan kaçınılır.

Kilo kontrolü sağlanır.

Stres ve kaygı üzerinde çalışılır; bu tabloda terleme ile kaygı birbirini besler.

Cilt kuru tutulur ve nemlendirici ile bakım sürdürülür; tahriş olan cilt hem enfeksiyona hem tedaviye engel olur.

Kullanılan ilaçlar gözden geçirilir; ilaç kaynaklı terleme sık ve kolay çözülen bir nedendir.

Günlük düzenlemeler bu tabloda hem yakınmayı hem cilt sorunlarını azaltır.

Ter önleyici ürün gece uygulanır. Cilt kuru ve temiz olmalıdır; sabah yıkanır. Bu zamanlama etkiyi belirgin biçimde değiştirir ve çoğu kişi yanlış saatte uyguladığı için ürünü işe yaramaz sanır.

Tahriş olursa ara verilir, nemlendirici kullanılır ve sıklık azaltılır.

Tıraş sonrası hemen uygulanmaz.

Pamuklu, nefes alan ve gevşek giysiler seçilir. Koyu ve desenli kumaşlar ıslaklığı daha az gösterir.

Koltuk altı pedleri ve emici astarlar günlük yaşamı kolaylaştırır.

Ayakkabılar dönüşümlü kullanılır; her gün aynı ayakkabı giyilmez ve içi kuruması için havalandırılır.

Pamuklu çorap günde bir iki kez değiştirilir; nem çeken tabanlıklar kullanılabilir.

Ayaklar her gün yıkanır ve özellikle parmak araları iyice kurulanır.

Ellerde ıslaklık için yanında küçük havlu ya da mendil taşımak günlük yaşamı rahatlatır.

Baharatlı yemek, kafein ve alkol azaltılır.

Ortam serin tutulur; sıcak duş yerine ılık duş tercih edilir.

Stres yönetimi ve nefes çalışmaları eklenir; kaygı terlemeyi artırır, terleme kaygıyı besler.

İyontoforez cihazı kullanılıyorsa seanslar düzenli sürdürülür; aksatıldığında etki kaybolur.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: sonradan başlayan ve tüm vücudu tutan terleme, gece terlemesi, kilo kaybı, ateş, çarpıntı ve titreme, tek taraflı terleme, ciltte tekrarlayan mantar ve iltihap, ürünlere rağmen günlük yaşamın etkilenmesi, yeni bir ilaca başladıktan sonra ortaya çıkan terleme.