Panik atak nedir?

Panik atak, ani başlayan yoğun korku ya da rahatsızlık nöbetidir. Bedensel belirtiler bu nöbete güçlü biçimde eşlik eder.

Atak dakikalar içinde en yüksek noktasına ulaşır. Çoğu on ile yirmi dakika arasında sürer ve kendiliğinden geriler.

Belirtiler bedeni ilgilendirdiği için kişi ciddi bir hastalık geçirdiğini düşünür. Çarpıntı, göğüste sıkışma, nefes darlığı, terleme, titreme, baş dönmesi ve uyuşma en sık görülenlerdir.

Buna ölüm korkusu, kontrolü kaybetme ya da delirme korkusu eşlik eder.

Gerçeklikten kopma hissi de sık bildirilir; kişi kendini ortama yabancı hisseder.

Atak sırasında vücutta bir tehlike yanıtı devreye girer. Kalp hızlanır, solunum sıklaşır ve kaslar gerilir; bu yanıt gerçek bir tehlike olmadığında da tetiklenebilir.

Hızlı ve yüzeysel solunum kandaki karbondioksiti düşürür; el ve ağız çevresinde uyuşma, baş dönmesi ve göğüste sıkışma bu yüzden artar.

Bir kez panik atak yaşamak panik bozukluk anlamına gelmez.

Panik bozukluk, atakların tekrarlaması ve kişinin yeni atak gelmesinden sürekli korkmasıyla tanımlanır.

Bu korku davranışı değiştirir: kalabalıktan, kapalı alandan, toplu taşımadan ve yalnız kalmaktan kaçınma başlar.

İlk atakta bedensel nedenlerin dışlanması gerekir. Kalp, tiroit ve akciğer hastalıkları benzer tablo yapar.

Değerlendirme yapıldıktan sonra tekrarlayan her atak için acile başvurmak döngüyü besler; bu aşamada tedavi asıl çözümdür.

Değerlendirme atağın ayrıntılı anlatılmasıyla başlar.

Atağın ne kadar sürdüğü, hangi belirtilerle geldiği, nasıl başladığı ve neyle geçtiği sorulur.

Atakların sıklığı, tetikleyicileri ve kişinin ataklar arasında ne hissettiği öğrenilir.

Kaçınma davranışları sorgulanır: kalabalık, kapalı alan, toplu taşıma, yalnız kalma.

Kafein, alkol, madde ve ilaç kullanımı öğrenilir.

Uyku düzeni ve yaşam olayları değerlendirilir.

Eşlik eden depresyon ve diğer kaygı belirtileri araştırılır.

İlk atakta bedensel nedenler dışlanır.

Muayenede nabız, tansiyon ve solunum değerlendirilir; kalp ve akciğer dinlenir; tiroit muayene edilir.

Elektrokardiyografi çekilir.

Kan tetkikleri istenir: kan sayımı, tiroit hormonları, kan şekeri, elektrolitler.

Yakınmalara göre kalp ultrasonu ve ritim izlemi eklenebilir.

Bu incelemeler bir kez yapılıp normal bulunduğunda tekrar tekrar yinelenmez; sürekli tetkik arayışı kaygıyı besler.

Tedavi iki ana başlıkta yürür.

Psikoterapi ilk sıradadır. Bilişsel davranışçı terapi bu tabloda etkili bir yöntemdir.

Terapide kişi bedensel belirtilerin tehlikeli olmadığını öğrenir, felaket yorumlarını fark eder ve kaçındığı durumlara kademeli olarak geri döner.

Solunum ve gevşeme çalışmaları programın parçasıdır.

İlaç tedavisi gerekli olgularda eklenir. Kullanılan ilaçların etkisi birkaç haftada başlar; bu nedenle erken bırakılmaz.

Doz ve süre hekim tarafından belirlenir; ilaçlar kendi kararıyla kesilmez.

Hızlı etkili sakinleştiriciler kısa süreli ve sınırlı kullanılır; uzun kullanımda bağımlılık gelişebilir.

Kafein, alkol ve madde kullanımı azaltılır.

Düzenli egzersiz ve uyku düzeni tedavinin destekleyici parçalarıdır.

Eşlik eden depresyon varsa birlikte tedavi edilir.

Panik atağın kendisi bedene zarar vermez; risk, tablonun yaşamı daraltmasıdır.

En sık sonuç kaçınma davranışıdır. Kişi atak yaşadığı ortamlardan uzak durmaya başlar ve alan giderek daralır.

Bu daralma iş, okul ve sosyal yaşamı etkiler; bir bölüm kişide evden çıkamama noktasına ulaşır.

Sürekli beden takibi ayrı bir sorundur. Kalp atışını sayma ve her belirtiyi hastalık olarak yorumlama kaygıyı sürdürür.

Tekrarlayan acil başvuruları ve tetkikler bu döngüyü besler.

Tedavi edilmeyen panik bozukluğa depresyon sık eşlik eder.

Alkol ve sakinleştiricilerle kendi kendine baş etme girişimi bağımlılığa yol açar.

Hızlı etkili sakinleştiricilerin sürekli kullanımı hem bağımlılık hem tedavi yanıtında azalma yaratır.

İlk atakta bedensel nedenlerin dışlanmaması ayrı bir risktir; kalp ve tiroit hastalıkları benzer tablo yapar.

İlaçların kendi kararıyla ani kesilmesi yakınmaların geri dönmesine yol açar.

Korunmada uyku düzeni ilk sıradadır; uykusuzluk atak eşiğini düşürür.

Kafein azaltılır; kahve, enerji içeceği ve çay tüketimi gözden geçirilir.

Alkol ve madde kullanımından uzak durulur.

Sigara bırakılır.

Düzenli fiziksel etkinlik yapılır; haftada birkaç kez tempolu yürüyüş kaygı düzeyini düşürür.

Öğün atlanmaz; kan şekeri dalgalanmaları belirtileri tetikleyebilir.

Nefes çalışmaları öğrenilir ve atak dışında da düzenli uygulanır.

Stres kaynakları belirlenir ve yönetilebilir hâle getirilir.

Sosyal destek sürdürülür; yalnızlaşmaya izin verilmez.

Tedaviye başlandıysa terapi ve kontrol randevuları aksatılmaz.

Atakların sıklığı ve tetikleyicileri kaydedilir.

Panik atakta günlük düzen hem atak sıklığını hem atak sırasında yaşananları değiştirir.

Atak sırasında yapılacaklar önceden öğrenilir; hazırlık atağın şiddetini azaltır.

Atak başladığında güvenli bir yere oturulur ve kaçmak yerine kalınmaya çalışılır.

Solunum yavaşlatılır: burundan dört saniye alınır, kısa tutulur ve ağızdan altı saniyede verilir.

Hızlı ve derin solunumdan kaçınılır; bu solunum uyuşma ve baş dönmesini artırır.

Ayaklar yere basılır ve çevredeki nesnelere odaklanılır; görülen, duyulan ve dokunulan şeyler sayılır.

Belirtilerin tehlikeli olmadığı ve dakikalar içinde geçeceği kendine hatırlatılır.

Atak geçtikten sonra yaşananlar yazılır: nerede, ne zaman, hangi düşünce ve ne kadar sürdüğü.

Bu kayıt terapide doğrudan kullanılır.

Kaçınılan ortamlara kademeli olarak geri dönülür; adımlar küçük tutulur ve hekimle planlanır.

Uyku saatleri düzenlenir; yatış ve kalkış saatleri sabitlenir.

Kafein azaltılır ve öğleden sonra alınmaz.

Alkol kullanılmaz.

Öğünler düzenli tutulur.

Haftada birkaç kez tempolu yürüyüş yapılır; egzersiz sırasında kalbin hızlanması alışılan bir duyuma dönüşür.

Gevşeme ve nefes çalışmaları günlük rutine eklenir.

Ekran ve haber tüketimi sınırlanır.

Yakın çevre bilgilendirilir; atak sırasında sakin kalmaları ve panik yaratmamaları anlatılır.

İlaçlar hekimin belirttiği düzende kullanılır; etkisi haftalar içinde başlar ve kendi kararıyla kesilmez.

Hekime başvuru gerektiren durumlar şunlardır: ilk kez yaşanan atak, atakların sıklaşması, evden çıkamama, kendine zarar verme düşünceleri, alkol ve ilaçla baş etme girişimi, göğüs ağrısının egzersizle gelmesi, bayılma, atağın olağandan çok uzun sürmesi.