Diş taşı nedir?

Diş taşı, diş yüzeyinde biriken bakteri plağının tükürükteki minerallerle sertleşmiş hâlidir. Tıpta kalkulus denir. Bir kez sertleştiğinde fırçalamayla çıkmaz.

Oluşum süreci hızlıdır. Plak, temizlenmediğinde birkaç gün içinde mineralleşmeye başlar. Bu nedenle diş taşı bir ihmalin değil, düzenli ihmalin sonucudur.

En çok biriktiği bölgeler bellidir: alt ön dişlerin iç yüzü ve üst azı dişlerin yanak tarafı. Bu bölgelerde tükürük bezlerinin kanal ağızları bulunur ve mineral yoğunluğu yüksektir.

Diş taşının kendisi doğrudan hastalık yapmaz; asıl sorun yüzeyinin pürüzlü olmasıdır. Bu pürüzlü yüzey yeni plak için mükemmel bir zemin oluşturur ve bakteri birikimini hızlandırır. Böylece diş eti iltihabı ve ilerleyen evrede kemik kaybı gelişir.

İki tipi vardır. Diş eti üstündeki taş sarımsı beyaz renktedir ve gözle görülür. Diş eti altındaki taş ise koyu renklidir, gözle görülmez ve daha zararlıdır; kemik kaybına doğrudan katkı verir.

Toplumda en yaygın yanlış inanış, temizliğin dişleri aşındırdığı ve sallandırdığıdır. Kullanılan cihaz titreşimle taşı kırar, dişi kesmez. Temizlik sonrası oluşan boşluk hissi, iltihaplı diş etinin gerilemesinden kaynaklanır.

Tanı muayeneyle konur. Diş eti üstündeki taş gözle görülür; diş eti altındaki taş ise sonda ile hissedilir ve röntgende görülebilir. Diş eti cebi ölçülerek kemik kaybının başlayıp başlamadığı belirlenir.

Tedavi diş taşı temizliğidir ve fırçalamayla ya da evde uygulanan yöntemlerle yapılamaz.

İşlemde titreşimli cihazlar ve el aletleri kullanılır. Cihaz taşı titreşimle kırar; dişi kesmez ya da aşındırmaz. Diş eti üstündeki taş bir seansta temizlenir.

Diş eti altındaki taş varsa işlem farklıdır. Kök yüzeyi temizliği denilen daha ayrıntılı bir uygulama yapılır; bölgelere ayrılarak ve gerekiyorsa uyuşturularak birkaç seansta tamamlanır.

Temizlik sonrası cilalama yapılır. Pürüzsüz yüzey, yeni plak birikimini yavaşlatır.

İşlem sonrası birkaç gün hassasiyet olağandır; hassasiyet giderici macun bu dönemde yardımcı olur. Diş aralarının açılmış görünmesi de beklenen bir durumdur ve şişliğin gerilemesiyle ilgilidir.

Asıl belirleyici, temizlik sonrası günlük bakımın sürdürülmesidir. Bakım düzelmezse taş birkaç ay içinde yeniden birikir; bu, temizliğin işe yaramadığı anlamına gelmez.

Temizlik sıklığı kişiye göre belirlenir. Çoğu kişide altı ayda bir yeterlidir; hızlı biriktiren ve diş eti hastalığı olanlarda aralık kısaltılır.

Evde diş taşı sökücü aletler kullanılmamalıdır; diş yüzeyini çizer ve diş etini yaralar.

Diş taşı, diş eti hastalığının en somut ve en kolay önlenebilir nedenidir.

Birikim sürdükçe diş eti iltihabı yerleşir. Tedavi edilmezse bir bölüm kişide kemik kaybına ilerler; cepler derinleşir, dişler sallanır ve kaybedilir. Kemik kaybı geri dönmez.

Ağız kokusu sık görülen ve sosyal yük yaratan bir sonuçtur.

Diş eti çekilmesi ve buna bağlı hassasiyet ile kök çürüğü diğer sonuçlardır.

Sigara içenlerde tablo daha sessiz ilerler; kanama baskılandığı için hastalık geç fark edilir.

Şeker hastalarında diş eti hastalığı hem daha sık görülür hem kan şekeri kontrolünü zorlaştırır.

Evde yapılan girişimler ayrı bir risktir. İnternetten alınan diş taşı sökücü aletler diş yüzeyini çizer, diş etini yaralar ve enfeksiyona yol açar. Çizilen yüzey daha hızlı plak tutar.

Korunma tamamen günlük bakıma dayanır ve diş taşı oluşmadan plak aşamasında engellenir.

Günde iki kez, iki dakika ve yumuşak kıllı fırçayla fırçalamak; diş eti kenarını ihmal etmemek.

Günde bir kez diş arası temizliği yapmak.

Alt ön dişlerin iç yüzü ve üst azıların yanak tarafı gibi taş biriken bölgelere ayrıca dikkat etmek.

Su tüketimini artırmak ve ağız kuruluğunu azaltmak; şekersiz sakız tükürük akışını destekler.

Sigarayı bırakmak birikimi ve renklenmeyi azaltır.

Altı ayda bir ya da hekimin belirlediği aralıkla kontrol ve temizlik yaptırmak.

Diş taşının yeniden birikmesini yavaşlatan şey, temizlik sonrası kurulan düzendir.

Fırçalama günde iki kez ve iki dakika yapılır. Yumuşak kıllı fırça, diş eti kenarına açıyla yerleştirilir ve küçük dairesel hareketlerle çalışılır.

Taşın en çok biriktiği bölgelere ayrıca zaman ayrılır: alt ön dişlerin iç yüzü ve üst azıların yanak tarafı. Bu bölgeler çoğu kişide en az temizlenen yerlerdir.

Diş arası temizliği günde bir kez yapılır ve atlanmaz.

Dil temizliği ağız kokusunu azaltır.

Su tüketimi artırılır; ağız kuruluğu birikimi hızlandırır. Şekersiz sakız tükürük akışını destekler.

Çay, kahve ve sigara birikintiyi koyulaştırır; azaltılması hem görünümü hem birikimi olumlu etkiler.

Temizlik sonrası birkaç gün hassasiyet olabilir; hassasiyet giderici macun kullanılır ve çok sıcak ile çok soğuk gıdalardan kaçınılır.

Diş aralarının açılmış görünmesi beklenen bir durumdur; bu, şişliğin gerilemesiyle ilgilidir ve zamanla diş eti toparlanır.

Evde diş taşı sökücü alet kullanılmaz.

Kontrol ve temizlik takvimi hekimin belirlediği aralıkla sürdürülür; hızlı biriktirenlerde aralık kısaltılır.

Diş hekimine başvurulması gereken durumlar şunlardır: diş etinde kanama ve şişlik, ağız kokusunun sürmesi, diş eti çekilmesi, dişlerde sallanma, çiğnerken rahatsızlık, diş etinde ağrılı şişlik ile akıntı, ateş.