Diş hassasiyeti nedir?

Diş hassasiyeti, soğuk, sıcak, tatlı ya da ekşi uyaranlarla ortaya çıkan kısa süreli ve keskin ağrıdır. Tıpta dentin hassasiyeti denir. Toplumda çok yaygındır.

Mekanizma nettir. Dişin dış katmanı olan mine ile diş eti altındaki kök yüzeyi, alttaki dentin tabakasını korur. Bu koruma kalktığında dentindeki mikroskobik kanallar açığa çıkar; kanalların içindeki sıvı, dış uyaranla hareket eder ve sinir uyarılır.

Ayırt edici özelliği ağrının süresidir: uyaran kalktığında ağrı hızla geçer. Kendiliğinden başlayan, zonklayıcı ve dakikalarca süren ağrı ise farklı bir tabloyu düşündürür ve değerlendirilmelidir.

En sık iki neden vardır. Birincisi diş eti çekilmesidir; kök yüzeyi açığa çıkar ve mine ile korunmadığı için hassaslaşır. İkincisi mine kaybıdır: asitli gıdalar, reflü, sert fırçalama ve diş sıkma mineyi inceltir.

Sert fırçalama sık atlanan bir nedendir. Kuvvetli ve yatay hareketlerle fırçalamak hem diş etini çekilmeye zorlar hem diş yüzeyinde aşınma yaratır.

Beyazlatma sonrası hassasiyet beklenen bir durumdur ve çoğunlukla birkaç gün içinde geçer.

Çoğu olguda yakınma, doğru fırçalama ve uygun diş macunuyla belirgin biçimde azalır. Yine de nedeni belirlemek gerekir; çürük, çatlak ve diş eti hastalığı gözden kaçmamalıdır.

Tanı diş hekiminin muayenesiyle konur. Hangi dişin hassas olduğu, hangi uyaranla ağrının çıktığı ve ne kadar sürdüğü sorgulanır. Hava ve soğuk uygulamalarla test yapılır. Röntgen ile çürük, kırık ve kök çevresindeki durum değerlendirilir.

Ayırıcı tanı bu tabloda kritiktir. Kendiliğinden başlayan, gece uyandıran ve uyaran kalktıktan sonra da süren ağrı diş sinirinin iltihaplandığını düşündürür; bu durumda kanal tedavisi gündeme gelir. Çatlak diş sendromu, çiğnerken ortaya çıkan keskin ağrıyla kendini gösterir ve ayrıca değerlendirilir.

Tedavi neden üzerinden kurulur.

İlk basamak fırçalama alışkanlığının düzeltilmesidir. Yumuşak kıllı fırça, hafif basınç ve dairesel hareketler; sert ve yatay fırçalama bırakılır. Asitli gıda tüketiminden hemen sonra fırçalamak mineyi daha çok aşındırır, bu nedenle yarım saat beklenir.

Hassasiyet giderici diş macunları kullanılır. Bu macunlar kanalları tıkayan ya da sinir iletimini azaltan maddeler içerir; etkileri birkaç hafta düzenli kullanımla ortaya çıkar. Macunun az miktarı parmakla hassas bölgeye sürülüp gece yıkanmadan bırakılabilir.

Diş hekimi tarafından uygulanan tedaviler eklenir: florür vernikleri, kanalları kapatan koruyucu maddeler, hassas bölgeye yapılan dolgular ve gerekiyorsa diş eti cerrahisiyle kök yüzeyinin örtülmesi.

Çürük, kırık ve sızdıran dolgu varsa tedavi edilir. Diş sıkma tabloya katkı veriyorsa gece plağı önerilir. Reflü varsa tedavisi planlanır.

Beyazlatma sonrası hassasiyette süre kısaltılır ve hekimin önerdiği destek ürünleri kullanılır.

Diş hassasiyeti tek başına tehlikeli değildir; riskler ihmal ve yanlış uygulamalardan doğar.

En sık sorun, hassas bölgenin fırçalanmamasıdır. Ağrı korkusuyla o bölge temizlenmediğinde plak birikir, çürük ve diş eti hastalığı gelişir. Bu döngü tabloyu ağırlaştırır.

İkinci risk yanlış tanıdır. Kendiliğinden başlayan ve süren ağrı, diş sinirinin iltihaplandığını gösterebilir; bunu basit hassasiyet sanıp beklemek apse gelişimine yol açar.

Üçüncüsü mine kaybının ilerlemesidir. Asitli tüketim ve sert fırçalama sürdüğünde aşınma artar; mine geri gelmez.

Dördüncüsü denetimsiz beyazlatma ürünleridir. İnternetten alınan yüksek yoğunluklu ürünler kalıcı hassasiyet ve diş eti yanığı yapabilir.

Ev usulü yöntemler de zarar verir: karbonat, limon, sirke ve kömür tozu mineyi aşındırır ve hassasiyeti artırır.

Korunmanın somut adımları şunlardır: yumuşak kıllı fırça kullanmak, hafif basınçla ve dairesel hareketlerle fırçalamak, günde iki kez fırçalamak, diş arası temizliğini sürdürmek.

Asitli gıda ve içecekler azaltılır; tüketildiğinde su ile ağız çalkalanır ve fırçalamak için yarım saat beklenir. Asitli içecekleri pipetle içmek diş yüzeyiyle teması azaltır.

Diş sıkma varsa gece plağı kullanılır. Reflü tedavi edilir.

Düzenli diş hekimi kontrolü, çürük ve diş eti çekilmesinin erken yakalanmasını sağlar.

Günlük bakım, bu tabloda tedavinin büyük bölümüdür.

Fırça yumuşak kıllı seçilir ve üç ayda bir yenilenir. Basınç azaltılır; fırçayı kalem gibi tutmak baskıyı kendiliğinden düşürür. Yatay ve sert hareketler bırakılır.

Hassasiyet giderici macun düzenli kullanılır. Etkisi birkaç hafta içinde ortaya çıkar; bir iki gün kullanıp bırakmak sonuç vermez. Gece fırçalamadan sonra az miktarını hassas bölgeye parmakla sürüp durulamadan bırakmak etkiyi artırır.

Asitli gıdalardan sonra hemen fırçalanmaz; yarım saat beklenir. Bu arada su ile ağız çalkalanabilir.

Gazlı içecekler, enerji içecekleri ve narenciye suyu azaltılır; tüketilecekse pipetle içilir.

Diş arası temizliği sürdürülür. Hassasiyet nedeniyle bir bölgeyi atlamak çürük ve diş eti hastalığına yol açar.

Ağız kuruluğu varsa su tüketimi artırılır; tükürük dişleri koruyan doğal bir tampondur.

Diş sıkma alışkanlığı fark edilirse bildirilir; gece plağı hem hassasiyeti hem aşınmayı azaltır.

Ev usulü beyazlatma yöntemleri kullanılmaz.

Diş kontrolleri aksatılmaz; hassasiyetin nedeni her zaman basit değildir.

Diş hekimine başvurulması gereken durumlar şunlardır: kendiliğinden başlayan ve süren ağrı, gece uyandıran zonklama, çiğnerken ortaya çıkan keskin ağrı, diş etinde şişlik ve akıntı, yüzde şişlik, ateş, dişte kırık ya da çatlak fark edilmesi, hassasiyetin birkaç hafta içinde azalmaması, diş eti çekilmesinin ilerlemesi.