Diş çürüğü nedir?

Diş çürüğü, ağızdaki bakterilerin şeker ve nişastayı kullanarak ürettiği asitlerin diş dokusunu eritmesidir. Dünyada en yaygın kronik hastalıklardan biridir.

Süreç bir dengeye dayanır. Her öğünden sonra asit üretilir ve mine bir miktar mineral kaybeder; tükürük bu minerali geri kazandırır. Denge asit yönüne kayarsa, yani sık şeker alımı ve yetersiz temizlik varsa, kayıp birikir ve çürük oluşur.

Bu nedenle miktardan çok sıklık belirleyicidir. Günde bir kez tatlı yemek ile gün boyu şekerli içecek yudumlamak aynı şey değildir; ikincisi dişi sürekli asit altında bırakır.

Çürük aşamalı ilerler. Başlangıçta minede beyaz tebeşirimsi leke görülür; bu evre henüz geri döndürülebilir ve florürle durdurulabilir. Mine delindiğinde boşluk oluşur ve geri dönüş biter. Dentine ulaştığında hassasiyet başlar; sinire ulaştığında ise kendiliğinden ağrı ortaya çıkar.

Başlangıç çürüğü ağrı yapmaz. Bu, düzenli kontrolün neden değerli olduğunu açıklar: ağrı beklendiğinde çürük çoğunlukla ilerlemiştir.

Çocuklarda süt dişi çürükleri sık ihmal edilir. Oysa süt dişleri kalıcı dişlerin yer tutucusudur; erken kaybı diş dizilim bozukluğuna yol açar ve alttaki kalıcı diş etkilenebilir.

Tanı muayene ve röntgenle konur. Diş yüzeyleri gözle ve aletle incelenir; diş araları ile dolgu altındaki çürükler ancak röntgenle görülür. Bu nedenle kontrollerde röntgen istenebilir.

Tedavi çürüğün derinliğine göre değişir.

Başlangıç evresinde, mine henüz delinmemişken çürük durdurulabilir. Florür vernikleri, yüksek florürlü macunlar ve şeker sıklığının azaltılması mineyi yeniden mineralize eder. Bu evrede dolgu gerekmez.

Mine delinmişse çürük temizlenir ve dolgu yapılır. Kullanılan malzeme dişin yerine ve boyutuna göre seçilir.

Çürük derinse ve sinire yakınsa, sinir korunmaya çalışılır. Sinire ulaşmışsa kanal tedavisi gerekir; ardından dişin üzerine kaplama yapılması çoğu zaman önerilir.

Doku kaybı çok fazlaysa dolgu yetmez; kaplama ya da parça yapıştırma yöntemleri kullanılır.

Diş kurtarılamayacak durumdaysa çekilir ve boşluk için implant, köprü ya da protez planlanır.

Çocuklarda süt dişi çürükleri de tedavi edilir. Nasıl olsa düşecek yaklaşımı yanlıştır; erken kayıp diş dizilimini bozar ve alttaki kalıcı dişi etkiler.

Koruyucu uygulamalar tedavinin parçasıdır: azı dişlerinin çiğneyici yüzeyindeki derin oluklara yapılan fissür örtücüler ve florür uygulamaları çocuklarda çürük oranını belirgin biçimde düşürür.

Tedavi edilmeyen çürük yalnız dişi kaybettirmez.

Çürük sinire ulaştığında iltihap başlar; ardından kök ucunda apse gelişir. Enfeksiyon yüz dokularına ve boyuna yayılabilir; bu tablo acil kabul edilir.

Çiğneme işlevi bozulur. Ağrılı taraf kullanılmaz, çiğneme tek tarafa yüklenir ve çene eklemi sorunları gelişir.

Çocuklarda çürük beslenmeyi, uykuyu ve okul devamını etkiler; erken diş kaybı ortodontik sorunlara yol açar.

Gebelikte ağız sağlığının bozulması ayrı bir başlıktır ve gebelik izleminde diş kontrolü önerilir.

Korunmanın çekirdeği üç adımdır ve sırası önemsizdir: florürlü macunla fırçalamak, diş arasını temizlemek, şeker sıklığını azaltmak.

Fırçalama günde iki kez, iki dakika ve florürlü macunla yapılır. Gece fırçalama daha belirleyicidir, çünkü uykuda tükürük akışı azalır ve koruma zayıflar. Fırçalamadan sonra macun tükürülür, ağız bol suyla çalkalanmaz; bu, florürün diş yüzeyinde kalmasını sağlar.

Diş arası temizliği fırçanın ulaşamadığı yüzeyleri kapsar ve çürüklerin önemli bölümü buralarda başlar.

Şeker sıklığı azaltılır. Ara öğün sayısını düşürmek, şekerli içecekleri su ile değiştirmek ve tatlıyı ana öğünle birlikte tüketmek asit ataklarını azaltır.

Çocuklarda gece biberonla süt ya da şekerli sıvı verilmesi bırakılır; ilk diş çıktığında fırçalama başlar ve ilk diş hekimi ziyareti ilk yaş civarında yapılır.

Ağız kuruluğu varsa nedeni araştırılır; su tüketimi artırılır ve şekersiz sakız tükürük akışını destekler.

Çürük büyük ölçüde günlük alışkanlıklarla önlenir ve durdurulur.

Fırçalama günde iki kez, florürlü macunla ve iki dakika yapılır. Gece fırçalama atlanmaz.

Fırçalamadan sonra macun tükürülür ve ağız bol suyla çalkalanmaz. Bu küçük değişiklik florürün etkisini belirgin biçimde artırır.

Diş arası temizliği günde bir kez yapılır: diş ipi ya da arayüz fırçası. Çürüklerin önemli bölümü diş aralarında başlar.

Şeker sıklığı düşürülür. Miktardan çok sıklık belirleyicidir; gün boyu şekerli içecek yudumlamak dişi sürekli asit altında bırakır.

Asitli içecekler azaltılır ve tüketildiğinde su ile ağız çalkalanır; hemen fırçalanmaz, yarım saat beklenir.

Su içmek tükürük akışını destekler; ağız kuruluğu olanlarda bu daha da yararlıdır.

Şekersiz sakız, öğün sonrası tükürük akışını artırarak asidi tamponlar.

Çocuklarda fırçalama ilk diş çıktığında başlar. Yedi sekiz yaşına kadar fırçalamayı bir yetişkin tamamlar; macun miktarı yaşa uygun tutulur.

Diş kontrolü altı ayda bir ya da hekimin belirlediği aralıkla yapılır; başlangıç çürüğü ancak bu şekilde ağrı yapmadan yakalanır.

Diş hekimine başvurulması gereken durumlar şunlardır: dişte gözle görülür boşluk ve renk değişikliği, soğuk ile tatlıya artan hassasiyet, yiyeceklerin belirli bir dişe sürekli takılması, kendiliğinden başlayan ağrı, gece uyandıran zonklama, diş etinde şişlik ve akıntı, yüzde şişlik ile ateş, dolgunun düşmesi ya da kırılması.