Diş ağrısı nedir?

Diş ağrısı, diş ve çevresindeki dokulardan kaynaklanan ağrıdır. Acil diş başvurularının en sık nedenidir ve ağrının niteliği çoğu zaman kaynağını ele verir.

Ağrının süresi ve tetikleyicisi tanıda yol gösterir. Soğukla gelen, uyaran kalkınca hızla geçen kısa ağrı çoğunlukla hassasiyet ya da başlangıç çürüğüdür. Kendiliğinden başlayan, dakikalarca süren ve gece uyandıran zonklayıcı ağrı diş sinirinin iltihaplandığını gösterir. Çiğnerken ve dişe dokununca artan ağrı ise kök ucundaki iltihabı düşündürür.

Sıcakla artan ve soğukla geçici olarak azalan ağrı ayrı bir işarettir; ileri sinir iltihabında görülür ve kanal tedavisi gerektirir.

Her diş ağrısı dişten kaynaklanmaz. Sinüzit üst arka dişlerde ağrı yapar; çene eklemi sorunları, kulak enfeksiyonları ve trigeminal nevralji de diş ağrısı gibi hissedilir. Kalp krizi seyrek olarak çene ağrısıyla başlayabilir.

En yaygın yanlış uygulama antibiyotikle idare etmektir. Antibiyotik ağrıyı geçirmez ve çürüğü, iltihaplı siniri ya da apseyi tedavi etmez; yalnız belirli durumlarda, tedaviye ek olarak kullanılır.

Ağrının geçmesi iyileşme anlamına gelmez. Sinir tamamen öldüğünde ağrı kesilir, süreç sessizce ilerler ve apse gelişir.

Tanı diş hekiminin muayenesiyle konur. Hangi dişin ağrıdığı, hangi uyaranla arttığı ve ne kadar sürdüğü sorgulanır. Soğuk ve sıcak testleri, dişe vurma testi ve diş etinin incelenmesi yapılır. Röntgen ile çürüğün derinliği, kök ucundaki iltihap ve gömülü dişler görülür.

Ayırıcı tanı atlanmaz. Ağrının kaynağı dişte bulunamıyorsa sinüzit, çene eklemi, kulak ve sinir kaynaklı nedenler araştırılır; gerekiyorsa ilgili bölüme yönlendirme yapılır.

Tedavi nedene göre planlanır ve ağrı kesici yalnız geçici bir adımdır.

Çürük sinire ulaşmamışsa çürük temizlenir ve dolgu yapılır. Sinir iltihaplanmışsa kanal tedavisi gerekir; bu tedavi ağrının kaynağını ortadan kaldırır.

Apse gelişmişse iltihabın boşaltılması gerekir. Bu, kanal yoluyla ya da diş etinden yapılan küçük bir kesiyle sağlanır. Antibiyotik tek başına apseyi çözmez.

Diş eti kaynaklı ağrıda diş taşı temizliği ve diş eti tedavisi uygulanır.

Antibiyotik kullanımı sınırlıdır: yüzde şişlik, ateş, iltihabın çevre dokuya yayılması ve bağışıklığı baskılanmış hastalarda tedaviye eklenir. Ağrıyı geçirmek için tek başına kullanılması hem işe yaramaz hem direnç gelişimine katkı verir.

Çekim, kurtarılamayacak dişlerde son seçenektir.

Ağrı kesici hekimin belirttiği biçimde kullanılır; ağrıyan dişin üzerine aspirin bastırmak diş etinde yanık yapar ve önerilmez.

Diş ağrısı ertelenirse tablo yalnız dişle sınırlı kalmaz.

En önemli risk enfeksiyonun yayılmasıdır. Diş kökünden başlayan iltihap yüz dokularına, çene altına ve boyuna ilerleyebilir. Yüzde şişlik, ağzı açmakta zorlanma, yutma güçlüğü, nefes almada zorlanma ve yüksek ateş bu yayılımın işaretleridir; bu tablo acil kabul edilir.

İkinci risk sessiz ilerlemedir. Ağrının kendiliğinden geçmesi çoğu zaman sinirin ölmesi anlamına gelir; süreç durmaz, kök ucunda iltihap büyür ve aylar sonra apse olarak ortaya çıkar.

Üçüncüsü diş kaybıdır. Ertelenen çürük ve iltihap, kanal tedavisiyle kurtarılabilecek bir dişin çekilmesine yol açar.

Dördüncüsü gereksiz antibiyotik kullanımıdır. Ağrıyı geçirmek için tekrar tekrar antibiyotik kullanmak tedaviyi geciktirir ve direnç gelişimine katkı verir.

Kalp kapak hastalığı olanlarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde diş enfeksiyonları ayrı bir risk taşır; bu gruplarda başvuru ertelenmez.

Korunmanın somut adımları şunlardır: günde iki kez florürlü macunla fırçalamak, diş arası temizliğini sürdürmek, şekerli ve asitli tüketimi azaltmak, atıştırma sıklığını düşürmek.

Düzenli diş kontrolü çürüğü ağrı yapmadan yakalar; bu, en ucuz ve en etkili korunmadır.

Diş sıkma varsa gece plağı, reflü varsa tedavisi planlanır.

Sert cisim çiğnememek, buz kırmamak ve dişi alet olarak kullanmamak çatlak riskini azaltır.

Hekime ulaşana kadar yapılabilecekler sınırlıdır ve bilinmesi işe yarar.

Ağrı kesici hekimin ya da eczacının belirttiği doz ve aralıkla kullanılır. Ağrıyan dişin üzerine aspirin ya da başka bir tablet bastırılmaz; bu, diş etinde kimyasal yanık yapar.

Soğuk uygulama yanağa dışarıdan yapılır. Buz doğrudan deriye değdirilmez, bez arasında kullanılır. Sıcak uygulama iltihabı artırabileceği için tercih edilmez.

Baş yüksekte yatmak zonklamayı azaltır; yatınca ağrının artması bu tabloda olağandır.

Ağız ılık tuzlu suyla çalkalanabilir; bu, diş eti kaynaklı yakınmalarda rahatlatır.

Ağrıyan taraf zorlanmaz. Çok sıcak, çok soğuk, sert ve şekerli gıdalardan kaçınılır.

Diş fırçalanmaya devam edilir. Ağrı korkusuyla o bölgeyi temizlememek tabloyu ağırlaştırır; yumuşak fırça ve ılık su kullanılır.

Dolgu düştüyse ya da diş kırıldıysa bölge temiz tutulur ve en kısa sürede başvurulur.

Antibiyotik kendi kararınızla ya da elde kalan kutudan kullanılmaz.

Diş hekimine gecikmeden başvurulacak durumlar şunlardır: yüzde şişlik, ateş, ağzı açmakta zorlanma, yutma ya da nefes almada güçlük, gözün altına doğru yayılan şişlik, boyunda şişlik, ağrının kesiciye yanıt vermemesi, dişin sallanması, darbe sonrası kırılma ya da yerinden oynama.

Yutma ve nefes güçlüğü acil kabul edilir; bu tabloda beklenmez.