Diş apsesi nedir?

Diş apsesi, diş ya da çevresindeki dokularda iltihap toplanmasıdır. Şiddetli ağrı, şişlik ve ateşle seyreder; ihmal edildiğinde ciddi sonuçlar doğurur.

İki ana tipi vardır ve kaynakları farklıdır.

Kök ucu apsesi, çürüğün ilerleyip diş sinirini öldürmesiyle başlar. Ölü doku kök ucundan çevre kemiğe iltihap salar ve orada birikir. Bu tipte ağrı çiğnerken ve dişe dokununca belirgin biçimde artar; diş uzamış gibi hissedilir.

Diş eti apsesi ise diş ile diş eti arasındaki cepte gelişir. İleri diş eti hastalığı olanlarda ve cepte yiyecek sıkışmasında görülür.

Apse kendiliğinden gerilemez. İltihap bir yol bulup diş etinden boşalabilir; bu durumda ağrı ani biçimde azalır ve hasta iyileştiğini sanır. Oysa kaynak yerinde durur ve tablo tekrarlar.

En tehlikeli yönü yayılmasıdır. İltihap yüz dokularına, çene altına, boyuna ve nadiren göz çevresine ilerleyebilir. Ağzı açamamak, yutma güçlüğü, nefes almada zorlanma ve gözün kapanması bu yayılımın işaretleridir ve acil kabul edilir.

Antibiyotik tek başına apseyi çözmez. Tedavi iltihabın boşaltılması ve kaynağın ortadan kaldırılmasıdır.

Tanı muayene ve röntgenle konur. Ağrının niteliği, dişe vurma testine yanıt, diş etindeki şişlik ve yüzdeki ödem değerlendirilir. Röntgende kök ucundaki iltihap alanı görülür. Yaygın tablolarda tomografi istenebilir.

Tedavi iki adımdan oluşur ve ikisi de gereklidir: iltihabın boşaltılması ve kaynağın ortadan kaldırılması.

Boşaltma, kanal yoluyla ya da diş etinden yapılan küçük bir kesiyle sağlanır. Bu işlem lokal anestezi altında yapılır ve ağrıda hızlı bir rahatlama getirir.

Kaynağın ortadan kaldırılması kanal tedavisiyle olur. Diş kurtarılamayacak durumdaysa çekilir. Diş eti kaynaklı apselerde cep temizlenir ve diş eti tedavisi uygulanır.

Antibiyotik tek başına yeterli değildir. Çevre dokuya yayılan iltihap, yüzde şişlik, ateş, ağzı açmakta zorlanma, bağışıklık baskılanması ve kalp kapak hastalığı gibi durumlarda tedaviye eklenir.

Ağrı kesici destek olarak kullanılır ve tedavinin yerine geçmez.

Yaygın ve derin dokulara ilerlemiş enfeksiyonlarda hastaneye yatış, damardan antibiyotik ve cerrahi boşaltma gerekebilir. Bu tabloda ağız, diş ve çene cerrahisi devreye girer.

İşlem sonrası izlem yapılır. Kanal tedavisi tamamlanmalı ve dişin üzeri uygun biçimde kapatılmalıdır; yarım bırakılan tedavi apsenin tekrarlamasına yol açar.

Diş apsesi, ihmal edildiğinde hayati tehlike oluşturabilen az sayıdaki diş tablosundan biridir.

En ciddi risk enfeksiyonun ağız tabanına ve boyuna yayılmasıdır. Bu tabloda dil yükselir, ağız tabanı sertleşir, yutma ve nefes alma zorlaşır; solunum yolu tıkanabilir. Acil cerrahi ve hastane bakımı gerektirir.

Göz çevresine ilerleyen enfeksiyonlarda göz kapağında şişlik, gözün kapanması, çift görme ve görme azalması görülür; bu da acildir.

Kan dolaşımına yayılan enfeksiyon ateş, titreme ve genel durum bozukluğuyla seyreder.

Çene kemiğinde iltihap ve komşu boşluklara yayılım diğer sonuçlardır.

Kalp kapak hastalığı olanlarda diş enfeksiyonları kalp iç zarını ilgilendiren ciddi bir tabloya zemin hazırlayabilir; bu grupta diş bakımı ve erken tedavi ayrı bir başlıktır.

Şeker hastalarında ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde enfeksiyon daha hızlı ilerler.

Apsenin kendiliğinden boşalması iyileşme sayılmaz; kaynak yerinde durduğu için tablo tekrarlar.

Korunma diş çürüğünü ve diş eti hastalığını önlemekle aynıdır: düzenli fırçalama, diş arası temizliği, şeker sıklığının azaltılması ve altı ayda bir kontrol.

Başlayan çürüğün ve diş ağrısının ertelenmemesi en somut adımdır; apselerin büyük bölümü tedavisi geciktirilen çürüklerden gelişir.

Kanal tedavisi başlanan dişin tedavisi yarıda bırakılmaz.

Hekime ulaşana kadar yapılacaklar sınırlıdır ve doğru bilinmesi gerekir.

Ağrı kesici belirtilen doz ve aralıkla kullanılır. Diş üzerine tablet bastırılmaz.

Soğuk uygulama yanağa dışarıdan, bez arasında yapılır. Sıcak uygulama ve sıcak gargara iltihabı çevreye yayabileceği için tercih edilmez.

Baş yüksekte yatılır; yatar konumda zonklama artar.

Apse kendi kendine patlatılmaya çalışılmaz. İğne, kürdan ve benzeri aletlerle müdahale enfeksiyonu derinleştirir.

Ağız ılık tuzlu suyla nazikçe çalkalanabilir; bu, diş eti kaynaklı tablolarda rahatlatır.

Çiğneme o taraftan yapılmaz; yumuşak ve ılık gıdalar tercih edilir.

Diş fırçalanmaya devam edilir, şiş bölge nazikçe temizlenir.

Antibiyotik kendi kararınızla ya da elde kalan kutudan kullanılmaz; yanlış kullanım tabloyu maskeler ve tedaviyi geciktirir.

Boşaltma işlemi yapıldıysa hekimin verdiği pansuman ve gargara düzenine uyulur, kontrol randevusuna gidilir.

Kanal tedavisi başlandıysa tamamlanır; yarım bırakılan tedavi apsenin tekrarlamasına yol açar.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: yüzde ve göz çevresinde şişlik, ateş ile titreme, ağzı açmakta zorlanma, yutma güçlüğü, nefes almada zorlanma, dilin yükselmesi ve ağız tabanında sertlik, boyunda şişlik, konuşmada bozulma, hızla kötüleşen genel durum.