Böbrek iltihabı (piyelonefrit) nedir?

Böbrek iltihabı, idrar yolu enfeksiyonunun böbreklere ulaşmasıyla gelişen tablodur. Tıpta piyelonefrit denir.

Bu tablo alt idrar yolu enfeksiyonundan ayrılır. Mesane enfeksiyonunda yanma ve sık idrara çıkma vardır ama ateş bulunmaz; böbrek tutulumunda ateş, titreme ve yan ağrısı ortaya çıkar.

Bu ayrım tedaviyi tamamen değiştirir. Mesane enfeksiyonu kısa tedaviyle çözülürken böbrek enfeksiyonu daha uzun sürer ve bir bölüm hastada hastane yatışı gerektirir.

Bakteri çoğunlukla aşağıdan yukarı doğru ilerler: idrar yolundan mesaneye, oradan da böbreğe.

Kadınlarda daha sık görülür; idrar yolunun kısa olması bunu açıklar.

Tablo hızlı gelişir. Birkaç gün önce başlayan idrar yakınmalarına ateş ve yan ağrısı eklenir; bulantı ve kusma sık eşlik eder.

Yan ağrısı kaburga altında, sırta yakın bölgededir ve elle vurulduğunda belirgin biçimde artar.

Bazı gruplarda tablo daha ağır seyreder ve daha yakın izlenir: gebeler, şeker hastaları, böbrek taşı olanlar, bağışıklığı baskılanmış kişiler, sonda kullananlar ve tek böbreği olanlar.

Yaşlılarda belirtiler tipik olmayabilir. Ateş yerine bilinç bulanıklığı, halsizlik ve düşme görülebilir; bu, sık atlanan bir durumdur.

Gecikmiş tedavi böbrekte kalıcı iz bırakabilir ve enfeksiyon kana yayılabilir. Bu nedenle ateş ve yan ağrısı birlikteliği beklenmez.

Tanı öykü, muayene ve idrar tetkikleriyle konur.

Muayenede kaburga altına vurulduğunda alınan ağrı yanıtı değerlendirilir; bu bulgu tabloyu büyük ölçüde belli eder.

İdrar tahlili yapılır ve idrar kültürü alınır. Kültür bu tabloda atlanmaz; etken bakteri ve duyarlılığı belirlenir.

Kan tetkikleri istenir: kan sayımı, iltihap belirteçleri, böbrek testleri. Ağır tablolarda kan kültürü alınır.

Ultrason yapılır; taş, tıkanıklık ve apse aranır. Tıkanıklık varsa tedavi değişir ve girişim gerekir.

Tedaviye yanıt alınamıyorsa tomografi çekilir.

Gebelerde ve çocuklarda görüntüleme farklı planlanır.

Tedavi antibiyotiktir ve tedaviye kültür beklenmeden başlanır; sonuç geldiğinde ilaç gerekirse değiştirilir.

Tedavi süresi mesane enfeksiyonundan uzundur; hekimin belirttiği süre tamamlanır.

Ayakta tedavi, genel durumu iyi olan ve sıvı alabilen hastalarda uygulanır.

Hastane yatışı şu durumlarda gerekir: sürekli kusma ve ilaç alamama, yüksek ateş ve genel durum bozukluğu, tansiyon düşüklüğü, gebelik, tek böbrek, taşa bağlı tıkanıklık, bağışıklığı baskılanmış olmak ve ayakta tedaviye yanıtsızlık.

Tıkanıklık varsa idrarın boşaltılması sağlanır; bu, antibiyotikten önce gelir çünkü tıkalı sistemde enfeksiyon tedavi edilemez.

Bol sıvı alınır; kusma varsa damardan verilir.

Ateş ve ağrı için hekimin önerdiği ilaçlar kullanılır.

Tedavi sonrası kontrol yapılır; gebelerde ve çocuklarda kültür tekrarlanır.

Tekrarlayan olgularda altta yatan neden araştırılır: taş, darlık, boşaltma sorunu ve çocuklarda idrarın geri kaçması.

Böbrek iltihabı, idrar yolu enfeksiyonlarının en ciddi biçimidir ve gecikme kalıcı sonuç doğurabilir.

En önemli risk enfeksiyonun kana yayılmasıdır. Yüksek ateş, titreme, hızlı nabız, tansiyon düşüklüğü ve bilinç bulanıklığı bu tabloyu gösterir ve acildir.

Böbrekte kalıcı iz gelişebilir. Tekrarlayan enfeksiyonlarda bu izler birikir ve böbrek işlevini azaltır.

Böbrek apsesi gelişebilir; tedaviye yanıt alınamayan olgularda araştırılır.

Tıkanıklıkla birlikte gelişen enfeksiyon ayrı bir aciliyet taşır. Taşın tıkadığı bir sistemde antibiyotik tek başına yetmez; idrarın boşaltılması gerekir.

Gebelikte böbrek enfeksiyonu erken doğuma ve düşük doğum ağırlığına yol açabilir; bu grupta eşik düşük tutulur.

Çocuklarda tekrarlayan enfeksiyonlar böbrek gelişimini etkiler ve ileride tansiyon yüksekliği ile böbrek yetmezliğine zemin hazırlar.

Şeker hastalarında tablo daha ağır seyreder.

Antibiyotiğin erken bırakılması tekrarın ve direncin en sık nedenidir.

Korunmada sıvı alımı ilk sıradadır; yeterli su bakterinin atılmasını kolaylaştırır.

İdrar tutulmaz ve mesane tam boşaltılır.

Cinsel ilişki sonrası idrara çıkılır.

Tuvalet temizliği önden arkaya doğru yapılır; vajinal duş yapılmaz.

Kabızlık önlenir.

İdrar yolu enfeksiyonu yakınmaları erken tedavi edilir; mesane enfeksiyonunun ilerlemesi bu yolla önlenir.

Taş öyküsü olanlarda izlem sürdürülür ve sıvı alımı artırılır.

Prostat büyümesi ve boşaltma sorunu tedavi edilir.

Şeker hastalığı kontrol altında tutulur.

Gebelikte istenen idrar tahlilleri aksatılmaz; belirti vermeyen enfeksiyonlar bile tedavi edilir.

Çocuklarda tekrarlayan enfeksiyonlar araştırılır.

Böbrek iltihabında evdeki bakım tedaviyi destekler; tedavinin yerine geçmez.

Antibiyotik hekimin belirttiği süre boyunca ve saatinde kullanılır. İyi hissedince kesilmez; bu, tekrarın ve direncin en sık nedenidir.

Bol sıvı alınır. Su, ayran ve çorba tercih edilir; kusma varsa azar azar ve sık verilir.

Dinlenilir. İlk günlerde yorgunluk belirgindir ve işe dönüş için acele edilmez.

Ateş ve ağrı için hekimin önerdiği ilaçlar kullanılır.

Sıcak uygulama yan ağrısını rahatlatabilir.

İdrar tutulmaz; mesane sık ve tam boşaltılır.

Kafein, alkol ve asitli içecekler bu dönemde azaltılır.

Ateş takip edilir ve kaydedilir; kırk sekiz saatte düşmüyorsa hekime bildirilir.

İdrarın rengi ve kokusu izlenir.

Bulantı nedeniyle ilaç alınamıyorsa beklenmez; damardan tedavi gerekebilir.

Tedavi sonrası kontrol randevusuna gidilir; gebelerde ve çocuklarda kültür tekrarlanır.

Tekrarlayan enfeksiyonlarda koruyucu önlemler hekimle planlanır.

Şeker hastalığı olanlarda kan şekeri bu dönemde daha yakın izlenir; enfeksiyon şekeri yükseltir.

Gebeler yakınmalarını beklemeden bildirir.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: kırk sekiz saatte düşmeyen ateş, sürekli kusma ve ilaç alamama, tansiyon düşüklüğü ve baş dönmesi, bilinç bulanıklığı, hiç idrar yapamama ya da idrarın belirgin azalması, şiddetlenen yan ağrısı, idrarda pıhtı, nefes darlığı, gebelikte kasılmalar ve kanama.