Yüz felci (Bell felci) nedir?

Yüz felci, yüzü hareket ettiren sinirin işlevini yitirmesi sonucu yüzün bir yarısının hareketsiz kalmasıdır.

Yüz siniri kulak arkasındaki dar bir kemik kanaldan geçer ve yüz kaslarına dağılır. Bu kanalda şişen bir sinir sıkışır ve iletim bozulur.

En sık görülen biçim Bell felcidir. Nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte virüs kaynaklı iltihaplanma ve sinirin şişmesi sorumlu tutulur.

Bell felci ani başlar. Yakınmalar saatler içinde ortaya çıkar ve bir iki gün içinde en belirgin hâlini alır.

Tipik tablo şudur: yüzün bir yarısı hareketsizdir, göz kapanmaz, ağız karşı tarafa kayar, alın kırışmaz.

Eşlik eden bulgular sık görülür: kulak çevresinde ağrı, seslerin rahatsız edici derecede yüksek duyulması, tat almada değişiklik, gözde kuruluk ya da sulanma.

En önemli ayrım inmeden yapılır ve ayrımın anahtarı alındır.

Bell felcinde alın da tutulur; kişi kaşlarını kaldıramaz ve alnını kırıştıramaz.

İnmede alın çoğunlukla korunur; kişi alnını kırıştırabilir ama ağzı kayar.

Başka bulguların eşlik etmesi de inmeyi düşündürür: konuşma bozukluğu, kolda ya da bacakta güçsüzlük, denge kaybı, çift görme, bilinç değişikliği.

Bu bulgular varsa beklenmez.

Bell felcinin büyük bölümü iyileşir. Tedaviye ilk günlerde başlanması sonucu belirgin biçimde etkiler; bu nedenle geçer diye beklenmez.

Tanı öykü ve muayeneyle konur.

Yakınmanın ne kadar sürede geliştiği sorulur; Bell felcinde tablo saatler içinde oturur.

Kulak ağrısı, işitme değişikliği, tat kaybı ve göz yakınmaları sorgulanır.

Son dönemde geçirilen enfeksiyon, kene ısırığı, travma ve kulak ameliyatı öğrenilir.

Şeker hastalığı, tansiyon ve gebelik durumu sorulur.

Muayenede yüz hareketleri değerlendirilir: alın kırıştırma, göz kapama, diş gösterme, dudak büzme.

Alnın tutulup tutulmadığı belirlenir; bu adım inme ayrımının anahtarıdır.

Diğer sinir sistemi bulguları aranır: kol ve bacak gücü, konuşma, denge, göz hareketleri.

Kulak ve kulak zarı incelenir; kulak kepçesinde ve dış kulak yolunda su toplamaları aranır.

Boyun ve tükürük bezleri elle muayene edilir.

Kan tetkikleri istenir: şeker, kan sayımı ve gerekli olgularda enfeksiyon testleri.

Görüntüleme her olguda gerekmez. Tipik Bell felcinde tanı klinik olarak konur.

Görüntüleme şu durumlarda istenir: yavaş ilerleyen tablo, diğer sinir bulgularının eşlik etmesi, kulak akıntısı ve kitle kuşkusu, iyileşmenin gecikmesi, tekrarlayan felç.

Sinir iletim çalışmaları iyileşme öngörüsü için kullanılabilir.

Tedavide en belirleyici adım erken başlanan kortizon tedavisidir. İlk üç gün içinde başlandığında iyileşme oranı yükselir.

Belirli olgularda antiviral ilaç eklenir.

Göz bakımı tedavinin ayrılmaz parçasıdır. Göz kapanmadığı için kornea kurur ve zedelenir.

Gün boyu yapay gözyaşı, gece göz merhemi ve göz kapatma uygulanır.

Yüz egzersizleri ve fizik tedavi iyileşme sürecinde uygulanır.

Elektrik uyarımı rutin olarak önerilmez.

İyileşmeyen olgularda ileri değerlendirme ve cerrahi seçenekler gündeme gelir.

Yüz felcinde en acil risk gözle ilgilidir.

Göz kapanmadığı için kornea kurur. Tedavi edilmezse yüzeyde yara açılır, enfeksiyon gelişir ve kalıcı görme kaybı olabilir.

Göz bakımının ilk günden başlaması bu nedenle zorunludur.

İkinci risk tanı gecikmesidir. Kortizon tedavisinin ilk günlerde başlaması iyileşme oranını belirgin biçimde artırır; beklemek bu pencereyi kaçırır.

Üçüncü risk inmenin atlanmasıdır. Alnın korunması, konuşma bozukluğu, kol ya da bacakta güçsüzlük varsa tablo Bell felci değildir.

Bu bulgularda saatler sonucu belirler.

Eksik iyileşme bir bölüm hastada görülür. Yüzde asimetri kalabilir.

Sinir lifleri iyileşirken yanlış yönlenirse istem dışı hareketler ortaya çıkar; gülerken gözün kapanması ya da yemek yerken gözün sulanması bu gruptadır.

Yüz kaslarında kasılma ve gerginlik gelişebilir.

Konuşma ve yeme güçlüğü beslenmeyi etkileyebilir.

Görünüm değişikliği ruhsal olarak zorlar; bu yön ihmal edilmez.

Tekrarlayan felç ayrı bir başlıktır ve altta yatan neden araştırılır.

Korunmada şeker hastalığı ve tansiyonun kontrolü ilk sıradadır.

Soğuk ve rüzgârlı havada yüz korunur.

Kulak enfeksiyonları ihmal edilmez ve tedavi edilir.

Kene ısırığı sonrası bulgular izlenir.

Uyku düzeni korunur ve aşırı yorgunluktan kaçınılır.

Gebelikte tansiyon takibi aksatılmaz.

Bağışıklığı baskılayan hastalıklar yönetilir.

Yüzde ani hareket kaybı fark edildiğinde aynı gün başvurulur.

Yüz felcinde günlük bakımın merkezinde göz vardır.

Gün boyu yapay gözyaşı damlatılır; kuruluk hissedilmese bile düzenli uygulanır.

Gece göz merhemi kullanılır ve göz kapağı bantla kapatılır ya da göz kapama bandı takılır.

Dışarıda gözlük kullanılır; rüzgâr ve tozdan korunur.

Gözde kızarıklık, ağrı ya da bulanık görme olursa beklenmez.

Yüz kasları için hekimin ya da fizyoterapistin verdiği egzersizler düzenli yapılır.

Egzersizler ayna karşısında ve zorlamadan uygulanır.

Yüze ılık kompres uygulanabilir; rahatlama sağlar.

Yüz masajı yumuşak hareketlerle yapılır.

Yemek yerken küçük lokmalar alınır ve sağlam taraf kullanılır.

Sıvılar pipetle içilebilir.

Sert, kuru ve dağılan gıdalar azaltılır.

Ağız bakımı titizlikle yapılır; tutulan tarafta yemek artığı birikir.

Çiğneme sırasında yanak ısırma olabilir; dikkatli olunur.

Soğuk ve rüzgârdan korunulur.

Uyku düzeni korunur ve dinlenmeye zaman ayrılır.

İlaçlar hekimin belirttiği süre ve dozda kullanılır; kortizon kendi kararıyla kesilmez.

Şeker hastalığı olanlar kortizon döneminde kan şekerini daha sık ölçer.

İyileşme sürecinin fotoğrafla kaydedilmesi gidişi izlemeyi kolaylaştırır.

Görünüm değişikliği ruhsal olarak zorlayabilir; bu dönemde destek almaktan çekinilmez.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: konuşma bozukluğu, kolda ya da bacakta güçsüzlük, denge kaybı, çift görme, bilinç değişikliği, gözde ağrı ve görme azalması, şiddetli baş ağrısı, kulakta akıntı ve ateş, yakınmaların birkaç gün içinde ağırlaşarak sürmesi.