Migren nedir?

Migren sıradan bir baş ağrısı değildir. Beynin uyaranlara verdiği tepkinin geçici olarak değiştiği, çoğu kez saatler süren nörolojik bir atak tablosudur. Ağrı tipik olarak başın tek yanında zonklar, merdiven çıkmak gibi basit bir efor bile şiddetini artırır. Yanında bulantı olur. Işık batar, ses batar, bazen kokular bile dayanılmaz gelir.

Her on kişiden birinden fazlası hayatının bir döneminde migren atağı geçirir. Kadınlarda erkeklere göre yaklaşık üç kat sık görülür ve bu fark büyük ölçüde hormonlarla ilgilidir. Ataklar en çok 20 ile 45 yaş arasında yoğunlaşır, menopozdan sonra çoğu kadında seyrekleşir.

Bazı kişilerde ağrıdan 20-60 dakika önce aura denen bir haberci dönem yaşanır: görme alanında zikzaklı ışıklar, parlayan noktalar ya da elde ve yüzde uyuşma. Aura korkutucu görünse de genellikle kendiliğinden geçer. Asıl yorucu olan, atağın ertesi gününe sarkan halsizlik ve zihin bulanıklığıdır. Hastalar bu dönemi sıkça "migren akşamdan kalması" diye tarif eder.

Migreni gerilim tipi baş ağrısından ayıran en pratik ipucu şudur: gerilim ağrısı başı bant gibi sarar ve günlük işleri aksatmaz, migren ise insanı karanlık bir odaya çekilmek zorunda bırakır.

Migrenin kan tahlili ya da filmi yoktur. Tanı, hekimin ayrıntılı sorularıyla konur: ağrı nerede, ne kadar sürüyor, ayda kaç gün geliyor, yanında bulantı var mı. Nöroloji uzmanı yalnızca tablo tipik olmadığında, ani başlayan şiddetli ağrıda ya da nörolojik muayenede beklenmedik bir bulgu olduğunda MR gibi görüntüleme ister.

Tedavi iki koldan yürür. Atak tedavisinde amaç ağrıyı ilk saat içinde durdurmaktır; ağrı kesiciler ve migrene özgü ilaç grupları kullanılır, geciktikçe etki azalır. Ayda dört günden fazla atak yaşayanlarda ise koruyucu tedavi gündeme gelir. Bu alanda seçenekler son yıllarda belirgin genişledi: günlük kullanılan koruyucu ilaçların yanına iğne formunda aylık uygulanan yeni nesil tedaviler ve uygun hastalarda botulinum toksini eklendi. Hangisinin uygun olduğuna atak sıklığına ve eşlik eden hastalıklara göre hekim karar verir.

Sık ağrı kesici kullanmak ayrı bir tuzaktır. Haftada iki üç günden fazla ağrı kesici alınan dönemler uzarsa ilacın kendisi baş ağrısını kronikleştirebilir.

Ailesinde migren olanlarda görülme olasılığı belirgin yüksektir; anne veya babada varsa çocukta risk kabaca iki katına çıkar. Hormonal dalgalanmalar, özellikle adet dönemi, birçok kadında atakları tetikler. Uykusuz geçen gece kadar fazla uyunan hafta sonu sabahı da atak başlatabilir. Açlık, yoğun stresin çözüldüğü an, keskin kokular, parlak ışık ve bazı kişilerde eskimiş peynir ya da şarap gibi besinler bilinen tetikleyicilerdendir.

Korunmanın ilk adımı kendi tetikleyicilerinizi tanımaktır ve bu kişiden kişiye gerçekten değişir: birinde çikolata atak başlatırken diğerinde hiçbir etkisi olmaz. İki üç ay tutulan basit bir baş ağrısı günlüğü, çoğu hastada deseni ortaya çıkarır. Öğün atlamamak, her gün yaklaşık aynı saatte yatıp kalkmak ve haftada birkaç gün tempolu yürüyüş, ilaçsız korunmanın en iyi kanıtlanmış üçlüsüdür.

Atak kapıyı çaldığında erken davranın. İlk yarım saat içinde alınan atak ilacı, saatler sonra alınandan çok daha iyi çalışır. Karanlık ve sessiz bir odada uzanmak, alna soğuk kompres koymak çoğu kişiye nefes aldırır. Kafein ilginç bir kalemdir: ara sıra içilen bir fincan kahve atağı hafifletebilir, ama günlük yüksek kafein alışkanlığı tam tersine ağrıları sıklaştırır.

Ataklar dışındaki dönemde düzen her şeydir. Telefonunuza baş ağrısı günlüğü uygulaması kurup atak günlerini, uyku sürenizi ve o gün ne yediğinizi not etmek beş dakikanızı alır; nöroloji kontrolünde bu kayıt, muayenenin en değerli parçası olur. İşyerinde uzun ekran mesaisi yapıyorsanız saatte bir kez gözünüzü uzağa dinlendirin ve su içmeyi unutmayacağınız bir düzen kurun. Susuzluk, en çok atlanan tetikleyicilerden biridir.