Gerilim tipi baş ağrısı nedir?

Gerilim tipi baş ağrısı, dünyada en sık görülen baş ağrısı türüdür. Toplumun büyük bölümü yaşamı boyunca en az bir kez yaşar.

Ağrının niteliği tipiktir: baskı ve sıkışma tarzındadır. Kişiler çoğunlukla başa bir bant ya da kask geçirilmiş gibi tarif eder.

İki taraflıdır ve çoğunlukla alın, şakaklar ve ense bölgesinde hissedilir.

Şiddeti hafif ile orta düzeydedir. Günlük işleri güçleştirir ama çoğu zaman engellemez; kişi çalışmaya devam edebilir.

Migrenden ayrımı bu noktada yapılır. Migren tek taraflı ve zonklayıcıdır, şiddetlidir, hareketle artar ve bulantı, ışık ile ses duyarlılığı eşlik eder. Gerilim tipinde bunlar bulunmaz ya da çok hafiftir.

Bu ayrım tedaviyi değiştirir ve iki tablo aynı kişide birlikte de bulunabilir.

Sıklığa göre iki biçim ayrılır. Seyrek ve ara sıra gelen tip çoğu kişide görülür. Ayda on beş günden fazla ve üç aydan uzun süren tip ise kronik kabul edilir ve farklı yönetilir.

En sık tetikleyiciler stres, uykusuzluk, uzun süre ekran başında kalma, kötü duruş, öğün atlama, susuz kalma ve diş sıkmadır.

Bu sayfanın en kritik uyarısı ağrı kesici kullanımıyla ilgilidir. Ayda on beş günden sık kullanılan basit ağrı kesiciler ve on günden sık kullanılan birleşik ilaçlar, kendi başına baş ağrısı yaratır. İlaç aşırı kullanım baş ağrısı denilen bu tablo, kronikleşmenin en sık ve en gözden kaçan nedenidir.

Tanı öyküyle konur. Ağrının niteliği, yeri, şiddeti, süresi, sıklığı ve eşlik eden bulgular sorgulanır.

Migrenden ayrım için şu sorular kullanılır: ağrı zonklayıcı mı, tek taraflı mı, hareketle artıyor mu, bulantı ile ışık ve ses duyarlılığı var mı. Bu bulgular gerilim tipinde beklenmez.

Ağrı kesici kullanımı ayrıntılı sorulur: ayda kaç gün, hangi ilaçlar. Bu soru bu tabloda en değerli sorudur ve sık atlanır.

Uyku, stres, ekran süresi, duruş, diş sıkma ve görme kusuru sorgulanır.

Muayenede boyun ve omuz kasları, çene eklemi ve saçlı deri hassasiyeti değerlendirilir; nörolojik muayene yapılır.

Tipik öykü ve normal muayenede görüntüleme gerekmez. Gereksiz görüntüleme kaygı yaratır ve rastlantısal bulgularla yeni sorunlar doğurur.

Görüntüleme alarm bulgularında istenir: ani ve şiddetli başlayan ağrı, elli yaşından sonra başlayan yeni ağrı, giderek kötüleşen ağrı, nörolojik bulgular, ateş ve ense sertliği, kanser ya da bağışıklık sorunu öyküsü.

Tedavi iki başlıkta yürütülür.

Atak tedavisinde basit ağrı kesiciler kullanılır. Kullanım sıklığı sınırlanır; bu sınır tedavinin parçasıdır.

Önleyici tedavi, ağrılar sık ve yaşamı etkiliyorsa başlanır. Bu amaçla kullanılan ilaç grupları vardır ve seçim hekime aittir; etki birkaç haftada başlar.

İlaç dışı yöntemler bu tabloda özellikle etkilidir: gevşeme çalışmaları, egzersiz, boyun ve omuz için fizik tedavi, duruş düzeltmesi ve stres yönetimi.

Bilişsel davranışçı yaklaşım kronik tipte işlevselliği artırır.

Diş sıkma varsa gece plağı için diş hekimine yönlendirilir.

İlaç aşırı kullanım baş ağrısı saptanırsa asıl tedavi ilacın bırakılmasıdır; bu süreç hekim eşliğinde yürütülür ve ilk haftalarda ağrı geçici olarak artabilir.

Gerilim tipi baş ağrısı tehlikeli bir tablo değildir; riski kronikleşmesinden ve ilaç kullanımından doğar.

En önemli risk ilaç aşırı kullanım baş ağrısıdır. Ağrı kesici sık kullanıldıkça etkisi azalır, ağrılar sıklaşır ve kişi daha çok ilaç alır. Bu döngü kronik günlük baş ağrısına dönüşür.

Eşik bilinmelidir: basit ağrı kesiciler ayda on beş günden, birleşik ve güçlü ilaçlar ayda on günden fazla kullanılmamalıdır.

Uzun süreli ağrı kesici kullanımının kendi riskleri de vardır: mide kanaması, böbrek işlevlerinde bozulma ve tansiyon yüksekliği.

Kronikleşen baş ağrısı iş gücü kaybı, uyku bozukluğu ve yaşam kalitesinde düşüşe yol açar.

Depresyon ve kaygı bozukluğu hem neden hem sonuç olarak bu tabloya eşlik eder.

Alarm bulgularının gözden kaçması ayrı bir risktir; her baş ağrısı gerilim tipi değildir.

Korunmada uyku düzeni ilk sıradadır. Sabit yatma ve kalkma saatleri atakları belirgin biçimde seyreltir.

Öğün atlanmaz ve su tüketimi artırılır; açlık ve susuzluk sık tetikleyicilerdir.

Kafein düzenlenir. Hem fazlası hem ani bırakılması baş ağrısı yapar; azaltma kademeli olur.

Ekran ve masa düzeni gözden geçirilir: ekran göz hizasında, sırt destekli, ayaklar yere basar durumda.

Ara verilir. Elli dakika çalışıp on dakika kalkmak ve gerinmek etkili bir alışkanlıktır.

Boyun ve omuz için germe ile güçlendirme çalışmaları düzenli yapılır.

Düzenli egzersiz yapılır; haftanın çoğu gününe yayılan tempolu yürüyüş yeterlidir.

Stres yönetimi ve gevşeme çalışmaları plana alınır.

Diş sıkma varsa gece plağı kullanılır.

Gözlük numarası kontrol ettirilir.

Ağrı günlüğü tutulur ve ilaç kullanılan gün sayısı yazılır.

Bu tabloda günlük düzen, ilaçtan daha kalıcı sonuç verir.

Ağrı günlüğü tutulur. Hangi gün ağrı oldu, ne kadar sürdü, hangi ilaç kaç kez alındı. İlaç alınan gün sayısı ayrıca işaretlenir; bu, aşırı kullanımı erken yakalar.

Ağrı kesici sıklığı sınırlanır. Basit ağrı kesiciler ayda on beş günü, birleşik ilaçlar ayda on günü aşmaz.

Uyku saatleri sabitlenir; her gün aynı saatte kalkılır.

Öğün atlanmaz ve gün boyu su içilir.

Kafein düzenlenir. Aniden bırakılmaz, kademeli azaltılır.

Çalışma düzeni gözden geçirilir: ekran göz hizasında, sırt destekli sandalye, ayaklar yere düz basar, klavye dirsek hizasında.

Elli dakikada bir kalkılır; omuzlar ve boyun gerdirilir.

Boyun ve omuz germe çalışmaları günde birkaç kez yapılır; fizyoterapistin verdiği program düzenli sürdürülür.

Sıcak uygulama boyun ve omuz kaslarında rahatlatır; bazı kişilerde alına soğuk uygulama işe yarar.

Gevşeme ve nefes çalışmaları günde birkaç kez uygulanır.

Düzenli egzersiz yapılır.

Diş sıkma varsa gece plağı kullanılır ve gün içinde çene gevşetme alışkanlığı kazandırılır.

Gözlük numarası kontrol ettirilir; ekran gözlüğü gerekiyorsa değerlendirilir.

Alkol ve sigara azaltılır.

Atak sırasında sessiz ve loş bir ortamda kısa süre dinlenmek yardımcı olur.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: ayda on beş günden sık baş ağrısı, ağrı kesici kullanımının artması, ağrının niteliğinin değişmesi, ani ve şiddetli baş ağrısı, ateş ve ense sertliği, görme değişikliği, güçsüzlük ve konuşma bozukluğu, bilinç değişikliği, uykudan uyandıran ağrı, öksürük ve ıkınmayla artan ağrı.