MR (manyetik rezonans) nedir?

Manyetik rezonans görüntüleme, güçlü bir manyetik alan ve radyo dalgaları kullanarak vücudun kesitsel görüntülerini üreten bir yöntemdir. Kısaltması MR ya da MRG'dir. Röntgen ışını kullanmaz.

Çalışma ilkesi vücuttaki su moleküllerine dayanır. Güçlü manyetik alan içinde hidrojen çekirdekleri belirli bir düzene girer, radyo dalgası bu düzeni bozar ve çekirdekler eski hâline dönerken sinyal yayar. Cihaz bu sinyalleri toplayıp görüntüye çevirir.

En güçlü olduğu alan yumuşak dokudur. Beyin, omurilik, kaslar, bağlar, kıkırdak, iç organlar ve tümörler manyetik rezonansta tomografiden çok daha ayrıntılı görünür. Bel ve boyun fıtığı, menisküs yırtığı, beyin hastalıkları ve tümör değerlendirmesinde bu yüzden ilk sırada yer alır.

Zayıf yönleri de vardır. İnceleme uzun sürer, cihaz gürültülüdür, kapalı alanda kalmak gerekir ve hareket görüntüyü bozar. Kemikte tomografi daha başarılıdır. Maliyeti yüksektir ve her merkezde bulunmaz. Vücutta bulunan bazı metal cihazlar incelemeyi imkânsız kılabilir.

İnceleme öncesi tüm metal eşyalar çıkarılır ve size bir form doldurtulur. Bu form güvenlik için doldurulur, sorularına eksiksiz cevap vermeniz gerekir.

İşlem sırasında dar ve tünel biçiminde bir yatağa yatırılırsınız. Cihaz çalışırken tekrarlayan yüksek sesler çıkarır; kulaklık ya da kulak tıkacı verilir. Elinize bir çağrı düğmesi konur. En kritik nokta hareketsizliktir: en ufak hareket görüntüyü bozar ve o bölümün tekrar çekilmesi gerekir. Süre incelenen bölgeye göre on beş ile kırk beş dakika arasında değişir, bazı incelemeler daha uzun sürer.

Bazı incelemelerde damardan kontrast madde verilir. Manyetik rezonansta kullanılan kontrast, tomografide kullanılandan farklı bir maddedir. Damara verilirken kolda serinlik ya da ağızda hafif bir tat hissedilebilir.

Sonuç bir rapor olarak verilir ve görüntüler kayıt altına alınır. Rapor bulguları tanımlar; klinik anlamı sizi tetkike gönderen hekim belirler.

Özel bir kullanım biçimi de vardır: kapalı alanda duramayan kişiler için açık cihazlar bulunur, ancak görüntü kalitesi genellikle daha düşüktür. Çok sıkıntı yaşayan kişilerde ya da küçük çocuklarda hafif sakinleştirici ya da anestezi altında çekim yapılabilir; bu karar hekim tarafından verilir.

En önemli hazırlık güvenlik sorgusudur. Vücudunuzda metal ya da elektronik bir cihaz varsa bunu mutlaka bildirmeniz gerekir. Kalp pili, kalp kapağı, koklear implant, beyin anevrizma klipsi, ilaç pompası, nörostimülatör, metal kıymık ve bazı eski protezler manyetik alanla etkileşebilir. Bu cihazların bir bölümü manyetik rezonansa uygun üretilir; hangisinin uygun olduğunu belirlemek için cihazınızın kartını ya da belgesini yanınızda götürün.

Dövme ve kalıcı makyaj bazı boyalarda ısınma yapabilir; bunu belirtmek gerekir. Bandaj biçimindeki ilaç bantları çıkarılır. Peruk, saç tokası, işitme cihazı, takma diş ve piercingler işlem öncesinde alınır.

Beslenme hazırlığı incelenen bölgeye bağlıdır. Çoğu incelemede açlık gerekmez. Karın bölgesi, safra yolları ve bağırsak incelemelerinde açlık istenir. Bazı bağırsak incelemelerinde içirilecek özel bir sıvı verilir.

Kontrast madde verilecekse böbrek işleviniz sorgulanır ve gerekirse kan testi istenir. Böbrek yetmezliği olan kişilerde kontrast seçimi ve kararı dikkatle yapılır. Alerji öykünüz varsa mutlaka söyleyin. Gebelikte manyetik rezonans gerekli görülürse yapılabilir, ancak kontrast madde genellikle kaçınılan bir seçenektir; gebe olma olasılığınızı bildirin.

Kapalı alan korkusu yaşıyorsanız bunu randevu alırken söyleyin. Önceden planlama yapıldığında çekim çok daha rahat geçer.

İşlemden sonra günlük yaşamınıza hemen dönebilirsiniz. Kontrast madde verildiyse gün içinde bol sıvı almanız maddenin atılmasına yardım eder. Sakinleştirici verildiyse o gün araç kullanmamanız ve yanınızda birinin olması gerekir.

Raporu okurken karşılaşacağınız ifadelerin çoğu tanımlayıcıdır. Sinyal artışı, ödem, dejenerasyon, protrüzyon gibi terimler görüntünün özelliğini anlatır. Özellikle omurga incelemelerinde yaşla birlikte görülen bulgular çok yaygındır ve şikayeti olmayan kişilerde de bulunur. Bu yüzden raporda birçok satır olması durumun ciddi olduğu anlamına gelmez.

Burada altı çizilmesi gereken bir nokta var: bel ve boyun görüntülemelerinde bulunan disk bulgularının şikayetle uyumu her zaman birebir değildir. Ameliyat kararı görüntüye değil, görüntü ile muayene bulgularının ve şikayetin birleşimine dayanır. Yalnızca rapora bakarak cerrahi kararı verilmez.

Görüntüleri dijital olarak saklayın ya da CD'nizi kaybetmeyin. Gelecekteki bir incelemeyle karşılaştırma yapılabilmesi tanıya çok şey katar.

Sonucu değerlendirecek bölüm incelenen bölgeye göre değişir. Beyin ve omurilik için nöroloji ya da beyin ve sinir cerrahisi, omurga ve eklemler için ortopedi ya da fizik tedavi, karın organları için gastroenteroloji, kadın organları için kadın hastalıkları ve doğum, kalp için kardiyoloji uygun adrestir. Çocuklarda ilgili çocuk yan dalı değerlendirir. Raporda yeni saptanan bir kitle, kanama, iltihap ya da omurilik basısı geçiyorsa hekiminize aynı gün ulaşmaya çalışın. Bacaklarda hızla artan güç kaybı, idrar ve dışkı tutamama gibi bulgular varsa acil servise başvurun.