Halluks valgus (ayak başparmağı eğriliği) nedir?

Halluks valgus, ayak başparmağının diğer parmaklara doğru eğilmesi ve parmağın taban tarafındaki eklem çıkıntısının belirginleşmesidir. Halk arasında ayak başparmağı çıkıntısı ya da bunyon denir.

Eğrilik yalnız parmakla ilgili değildir. Sorun ayak ön bölümündeki dizilimin bozulmasıdır: başparmağın uzun kemiği içe kayar, parmak dışa döner ve eklem üzerindeki çıkıntı büyür. Bu nedenle yalnız çıkıntıyı tıraşlamak kalıcı çözüm sağlamaz.

İlerleyicidir. Zamanla açı artar, başparmak ikinci parmağın altına ya da üstüne binebilir, ikinci parmakta çekiç parmak deformitesi gelişebilir. Ayak tabanında nasır ve basınç ağrısı görülür.

En sık yanlış bilgi, tek nedeninin ayakkabı olduğudur. Kalıtsal yapı belirleyicidir; ailede sık görülür ve genç yaşta bile ortaya çıkabilir. Dar ve önü sivri ayakkabılar ile yüksek topuk süreci hızlandırır ama tek başına neden değildir.

Esnek bağ yapısı, düztabanlık, romatizmal hastalıklar ve bazı nörolojik durumlar diğer nedenlerdir.

Yakınmalar çıkıntı üzerindeki ağrı, kızarıklık, ayakkabı giymekte zorlanma ve yürürken ağrıyla kendini gösterir. Bir bölüm hastada eğrilik belirgindir ama ağrı yoktur; bu durumda cerrahi gerekmez.

Ayakkabı ve tabanlık eğriliği düzeltmez; yakınmayı azaltır ve ilerlemeyi yavaşlatmaya yardımcı olur.

Tanı muayene ve röntgenle konur. Ayak ayakta iken ve yük verirken değerlendirilir; eğriliğin derecesi, eklem hareketi, nasır dağılımı ve diğer parmakların durumu incelenir. Röntgende açı ölçümleri yapılır ve eklemde kireçlenme olup olmadığı görülür.

Basış analizi ve ayak yapısının değerlendirilmesi tedavi planına katkı verir.

Tedavinin ilk basamağı cerrahi değildir ve ağrısı olmayan hastalarda girişim gerekmez.

Ayakkabı düzenlemesi en etkili adımdır: önü geniş, burnu yuvarlak, topuğu alçak ve yumuşak deri modeller seçilir. Dar ve sivri ayakkabılar ile yüksek topuk bırakılır.

Tabanlık ve ayırıcı destekler yakınmayı azaltır. Basıncı dağıtan tabanlıklar, parmak arası ayırıcılar ve çıkıntıyı koruyan pedler kullanılabilir. Bu ürünlerin eğriliği düzeltmediği baştan bilinmelidir; amaç ağrıyı azaltmaktır.

Ağrı için buz uygulaması ve gerektiğinde ağrı kesici kullanılır. Nasırlar uygun biçimde bakılır.

Egzersiz programı ayak içi kaslarını ve baldırı hedefler; hareket açıklığını korumaya yardımcı olur.

Cerrahi, ağrının günlük hayatı kısıtladığı ve destekleyici tedavilerin yetmediği hastalarda gündeme gelir. Yalnız görünüm nedeniyle ameliyat önerilmez.

Cerrahide amaç dizilimi düzeltmektir; kemikte kesi yapılarak açı düzeltilir, yumuşak dokular dengelenir ve gerekirse eklem sabitlenir. Yöntem eğriliğin derecesine, eklemdeki kireçlenmeye ve yaşa göre seçilir.

İyileşme sabır ister: özel ayakkabı ile yürüme dönemi, şişliğin aylarca sürmesi ve tam iyileşmenin altı ayı bulması olağandır.

Bu tablonun yükü ağrı ve ayakkabı sorunuyla sınırlı kalmaz.

Eğrilik ilerledikçe yük dağılımı bozulur. İkinci ve üçüncü parmak başlarına binen basınç artar; nasır, çekiç parmak ve taban ağrısı gelişir.

Çıkıntı üzerindeki deri sürtünmeyle tahriş olur; kızarıklık, yara ve seyrek olarak enfeksiyon görülür. Şeker hastalarında bu yaralar ciddi sonuçlar doğurabilir ve ayak bakımı ayrı bir başlıktır.

Eklem hareketinin kısıtlanması ve kireçlenme uzun vadede görülür.

Denge ve yürüyüş bozulur; ileri yaşta düşme riskini artırabilir.

Cerrahinin de riskleri vardır ve baştan konuşulmalıdır: eğriliğin tekrarlaması, düzeltmenin yetersiz ya da aşırı olması, kemiğin geç kaynaması, eklemde sertleşme, ağrının sürmesi, sinir etkilenmesine bağlı uyuşma, enfeksiyon ve pıhtı. İyileşmenin uzun sürmesi de hastaların en çok zorlandığı taraftır.

Bu nedenle yalnız görünüm nedeniyle yapılan ameliyat önerilmez.

Korunma tarafında kalıtsal yatkınlık değiştirilemez; buna karşılık ilerlemeyi yavaşlatan davranışlar vardır.

Ayakkabı seçimi en somut adımdır: önü geniş, burnu yuvarlak, topuğu alçak modeller. Yüksek topuklu ayakkabı süresi sınırlanır.

Kilo yönetimi ayak ön bölümüne binen yükü azaltır.

Düztabanlık ve basış bozukluğu varsa uygun tabanlık kullanmak yararlıdır.

Ayak kaslarını güçlendiren egzersizler ve yalın ayak yürüyüşün uygun zeminde sürdürülmesi destekleyicidir.

Şeker hastalarında günlük ayak kontrolü ve profesyonel ayak bakımı korunmanın parçasıdır.

Günlük düzenlemeler ağrıyı belirgin biçimde azaltır.

Ayakkabı değiştirilir. Önü geniş, burnu yuvarlak, topuğu alçak ve üstü yumuşak modeller seçilir. Ayakkabı akşam saatlerinde denenir, çünkü ayak gün içinde şişer.

Dar ve sivri ayakkabılar ile yüksek topuk günlük kullanımdan çıkarılır; zorunlu durumlarda süre sınırlanır ve rahat bir yedek bulundurulur.

Tabanlık ve pedler kullanılır. Çıkıntıyı koruyan silikon pedler sürtünmeyi azaltır; parmak arası ayırıcılar rahatlama sağlar. Bu ürünlerin eğriliği düzeltmediği bilinir.

Nasır bakımı düzenli yapılır. Nasır kendi başına kesilmez; şeker hastalarında bu bakım sağlık kuruluşunda yapılır.

Buz uygulaması ağrılı dönemlerde işe yarar.

Egzersiz eklenir: parmakları açma, havlu toplama, baldır esnetme ve ayak içi kaslarını çalıştıran hareketler.

Kilo yönetimi ayak yükünü doğrudan azaltır.

Uzun süre ayakta kalmayı gerektiren işlerde ara verilir, ayaklar yükseltilerek dinlendirilir.

Ameliyat sonrası dönemde hekimin verdiği özel ayakkabı ve yük verme takvimine uyulur. Ayağı yükseltmek şişliği azaltır; şişliğin aylarca sürmesi olağandır. Erken ve izinsiz yüklenmek düzeltmeyi bozar.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: çıkıntı üzerinde açılan yara, kızarıklık ve akıntı, ateş, yürümeyi engelleyen ağrı, parmakta ani ve şiddetli ağrı ile kızarıklık, uyuşma ve his kaybı, şeker hastalığı olanlarda her türlü ayak yarası, ameliyat sonrası artan ağrı ile şişlik.