Diz ağrısı nedir?

Diz ağrısı, her yaşta görülen en sık kas ve iskelet yakınmalarından biridir.

Diz, vücut ağırlığını taşıyan ve geniş hareket açıklığına sahip bir eklemdir. Kemik yüzeyleri, kıkırdak, menisküsler, bağlar ve çevredeki kaslarla birlikte çalışır; bu yapıların her biri ayrı ağrı kaynağı olabilir.

Değerlendirmede en kullanışlı yaklaşım ağrının yerini belirlemektir.

Diz ön yüzünde, diz kapağı çevresinde hissedilen ağrı çoğunlukla diz kapağı ile ilgilidir. Merdiven inerken, çömelirken ve uzun süre oturduktan sonra artar; gençlerde ve sporcularda sıktır.

Diz iç yanındaki ağrı iç menisküs ve iç bağ sorunlarını, dış yandaki ağrı dış yapıları düşündürür.

Diz arkasındaki şişlik ve gerginlik eklem sıvısının arkaya birikmesiyle ilgili olabilir.

Yaygın ve derin ağrı ile sabah kısa süren tutukluk kireçlenmeyi düşündürür.

İkinci ayrım yaştır. Genç ve aktif kişilerde travma, bağ ve menisküs yaralanmaları ile diz kapağı sorunları öndedir; ileri yaşta kireçlenme baskındır.

Üçüncü ayrım şişliktir. Ani gelişen şişlik yaralanmayı ya da eklem içi kanamayı, yavaş gelişen şişlik iltihabı düşündürür.

Ateşle giden şişlik ve kızarıklık acil kabul edilir.

Diz ağrısı yaşlılığın kaçınılmaz parçası değildir; büyük bölümü tedavi edilebilir ve kas gücü ile kilo bu tabloyu doğrudan değiştirir.

Değerlendirme öyküyle başlar: ağrı nerede, ne zaman başladı, travma var mı, neyle artıyor ve azalıyor, şişlik ve kilitlenme oluyor mu.

Bu sorular çoğu olguda tanıyı büyük ölçüde belirler.

Muayenede hassas noktalar, hareket açıklığı, şişlik, bağ sağlamlığı ve diz kapağı hareketi değerlendirilir; kalça ve ayak dizilimi de incelenir.

Röntgen ilk görüntüleme basamağıdır; kireçlenme, kırık ve dizilim değerlendirilir. Ayakta çekilen filmler daha bilgi vericidir.

Manyetik rezonans her diz ağrısında gerekmez. Bu inceleme, muayene bulguları eşlik ettiğinde ve tedavi kararını değiştirecekse istenir.

Bu nokta ayrıca vurgulanmalıdır: kırk yaş üstünde çekilen dizlerin önemli bir bölümünde yakınma yaratmayan menisküs değişiklikleri bulunur. Görüntüdeki bulgu tek başına ameliyat gerekçesi değildir.

Eklemde sıvı varsa boşaltılıp incelenebilir; enfeksiyon ve kristal ayrımı bu yolla yapılır.

Kan tetkikleri iltihabi tablo düşünülüyorsa istenir.

Tedavi nedene göre planlanır ve çoğu olguda cerrahi gerekmez.

Kas güçlendirme programı bu tablonun temel tedavisidir. Uyluk ön ve arka kasları ile kalça kaslarının güçlenmesi diz üzerindeki yükü azaltır.

Kilo kontrolü doğrudan etkilidir; birkaç kilo bile diz yükünü belirgin biçimde düşürür.

Fizik tedavi uygulamaları ve egzersiz programı fizyoterapist tarafından planlanır.

Ağrı kesiciler destek amaçlıdır ve süresi sınırlanır.

Eklem içi uygulamalar seçilmiş hastalarda kullanılır; tekrarlayan kortizon uygulamaları kıkırdağa zarar verebilir.

Cerrahi, belirli tablolarda ve tedaviye yanıt alınamadığında gündeme gelir.

Diz ağrısında riskler hem gecikmiş tanıdan hem gereksiz girişimden doğar.

En acil tablo eklem enfeksiyonudur. Ani şişlik, kızarıklık, sıcaklık artışı ve ateş varsa saatler içinde kıkırdak hasarı gelişebilir.

İltihabi romatizmal hastalıkların gecikmesi kalıcı eklem hasarına yol açar.

Travma sonrası bağ yaralanmalarının atlanması diz dengesini bozar ve ileride kireçlenmeyi hızlandırır.

Gereksiz cerrahi ayrı bir risktir. Dejeneratif menisküs yırtıklarında yapılan girişimlerin, düzenli fizyoterapiye üstünlük sağlamadığı gösterilmiştir; bu bilgi karar öncesinde konuşulmalıdır.

Hareketsizlik döngüsü de gerçektir: ağrı nedeniyle hareket azalır, kas zayıflar, diz daha çok zorlanır.

Uzun süreli ağrı kesici kullanımı mide ve böbrek açısından risk taşır.

Tekrarlayan kortizon iğneleri kıkırdağı yıpratabilir.

Düşme ve yaralanma riski, diz boşalma hissi verdiğinde artar.

Korunmada kilo kontrolü ilk sıradadır ve en somut etkiyi yaratır.

Kas gücü korunur. Uyluk ön ve arka kasları ile kalça kasları düzenli çalıştırılır; güçlü kas dizi korur.

Egzersiz kademeli artırılır; ani ve aşırı yüklenme yaralanmanın en sık nedenidir.

Isınma ve soğuma yapılır.

Ayakkabı destekli ve tabanı yastıklı seçilir; ayak dizilim sorunları varsa değerlendirilir.

Düz ve dengeli zeminde yürünür; uzun süreli merdiven ve yokuş inişi sınırlanır.

Çömelme ve diz çökme gerektiren işlerde diz koruyucu kullanılır ve pozisyon değiştirilir.

Spor dallarına özgü koruyucu programlar uygulanır; sıçrama ve dönüş içeren sporlarda bağ yaralanmasını azaltan çalışmalar vardır.

Sigara bırakılır.

Çocuklarda büyüme dönemi ağrıları izlenir; topallama ve şişlik varsa değerlendirilir.

Diz ağrısında günlük düzenlemeler hem ağrıyı azaltır hem ilerlemeyi yavaşlatır.

Hareket sürdürülür. Tam istirahat kası zayıflatır ve tabloyu ağırlaştırır.

Düşük etkili egzersizler tercih edilir: yürüyüş, yüzme, su içi egzersiz ve sabit bisiklet.

Kas güçlendirme programı düzenli yapılır; fizyoterapistin verdiği çalışmalar günlük rutine yazılır.

Ağrılı dönemde soğuk uygulama, tutukluk ve kas gerginliğinde ılık uygulama kullanılır.

Kilo kontrolü sağlanır.

Ayakkabı destekli ve yastıklı seçilir; eskiyen ayakkabı değiştirilir.

Uzun süre aynı pozisyonda oturulmaz; saat başı kalkılır ve diz açılıp kapatılır.

Çömelme, diz çökme ve bağdaş kurma sınırlanır.

Merdiven inerken korkuluk kullanılır; inişte yük daha fazladır.

Diz çökerek çalışmak gerekiyorsa diz koruyucu kullanılır.

Ağır kaldırılmaz; kaldırmak gerekiyorsa yük gövdeye yakın taşınır.

Oturarak çalışırken ayaklar yere düz basar ve diz kalça hizasında olur.

Gece ağrısı varsa dizlerin arasına yastık konarak yan yatılır.

Ağrı kesici hekimin belirttiği biçimde ve süreyle kullanılır.

İnternetten alınan eklem takviyeleri hekime danışmadan kullanılmaz.

Ağrı günlüğü tutulur: hangi hareketle arttığı ve ne kadar yürüyebildiği yazılır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: dizde ani şişlik, kızarıklık ve ateş, üzerine basamama, dizin kilitlenmesi ve tam açılamaması, boşalma hissi, travma sonrası şekil bozukluğu, gece ağrıyla uyanma, altı haftayı aşan ağrı, bacakta uyuşma ve güçsüzlük, istemsiz kilo kaybı.