Aşil tendiniti nedir?

Aşil tendiniti, baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan aşil tendonunun ağrılı hâle gelmesidir. Vücudun en güçlü tendonudur ve yürürken, koşarken, sıçrarken yüksek yük taşır.

Adında iltihap anlamına gelen bir ek bulunsa da bugün bilinen şey farklıdır: uzun süren olgularda klasik bir iltihap yerine tendon dokusunda yıpranma ve yeniden yapılanma bozukluğu görülür. Bu ayrım tedaviyi değiştirir; yalnız dinlenmek ve iltihap önleyici ilaç kullanmak yeterli olmaz, tendonu kademeli yüklemek gerekir.

İki bölgede görülür. Orta bölüm tutulumunda ağrı topuğun birkaç santimetre üzerindedir. Yapışma yeri tutulumunda ise ağrı doğrudan topuk kemiğinin arkasındadır; bu tip daha inatçıdır ve tedavisi farklıdır.

Tipik yakınma sabah ilk adımlarda tutukluk ve ağrıdır. Isınmayla azalır, aktivite sonrası yeniden artar. Tendon üzerinde kalınlaşma ve dokunmakla hassasiyet hissedilir.

En sık neden yüklenmedeki ani değişimdir: koşu mesafesini ya da hızını hızlı artırmak, tempoyu değiştirmek, yokuş çalışması eklemek, uzun aradan sonra spora dönmek.

Bir uyarı gereklidir. Bazı antibiyotik grupları tendon sorunları ve tendon kopmasıyla ilişkilendirilmiştir; bu ilaçları kullanırken başlayan tendon ağrısı bildirilmelidir.

Ani ve şiddetli bir kopma hissi, arkadan vurulmuş gibi bir his ve parmak ucunda yükselememe tendon kopmasını düşündürür ve acildir.

Tanı öykü ve muayeneyle konur. Ağrının yeri, sabah tutukluğu, aktiviteyle ilişkisi sorgulanır. Tendon elle incelenir; kalınlaşma ve hassasiyetin yeri belirlenir. Baldır kası esnekliği ve ayak yapısı değerlendirilir.

Tendon bütünlüğü test edilir. Baldır sıkma testinde ayakta hareket olmaması kopmayı düşündürür; bu tabloda ileri değerlendirme yapılır.

Görüntüleme her hastada gerekmez. Ultrason ve manyetik rezonans, kuşkulu olgularda, kopmanın dışlanmasında ve tedaviye yanıt alınamadığında istenir. Röntgen, yapışma yerindeki kemik çıkıntısını ve kireçlenmeyi gösterir.

Tedavinin çekirdeği yük yönetimidir. Ağrıyı artıran aktivite geçici olarak azaltılır; tam hareketsizlik önerilmez, çünkü tendon yüksüz kaldığında zayıflar.

Egzersiz tedavisi bu tabloda en güçlü kanıta sahip yaklaşımdır. Baldır kaslarını yavaş ve kontrollü biçimde çalıştıran, özellikle kasın uzarken yüklendiği egzersizler haftalar boyunca düzenli uygulanır. Yanıt yavaş gelir; üç ay ve üzeri süre olağandır. Programın erken bırakılması başarısızlığın en sık nedenidir.

Destekleyici yaklaşımlar eklenir: topuk yükseltici, uygun ayakkabı, gerekiyorsa tabanlık, buz uygulaması ve ağrı kesici tedavi.

Dirençli olgularda ses dalgası tedavisi ve seçilmiş hastalarda trombositten zengin plazma uygulaması gündeme gelir; kanıt düzeyi alana göre değişir.

Tendon çevresine kortizon enjeksiyonu bu bölgede tercih edilmez; kopma riskini artırdığı bildirilmiştir.

Cerrahi, uzun süreli ve programlı tedaviye yanıt alınamayan olgularda değerlendirilir.

Bu tablonun en ciddi riski tendon kopmasıdır.

Kopma çoğunlukla ani bir hareketle olur: sıçrama, ani hızlanma, merdivende yanlış basma. Kişi arkadan vurulmuş gibi bir his tanımlar, çıt sesi duyabilir, parmak ucunda yükselemez. Bu tablo acil değerlendirme gerektirir.

Kopma riskini artıran etkenler bellidir: ileri yaş, uzun süren ve tedavi edilmemiş tendinit, tendon çevresine yapılan kortizon enjeksiyonları, bazı antibiyotik grupları, kortizon tedavileri, romatizmal hastalıklar ve şeker hastalığı.

İkinci risk kronikleşmedir. Yakınma altı ayı aştığında tedaviye yanıt zayıflar ve süreç uzar. Erken ve programlı tedavi bu gidişi değiştirir.

Üçüncüsü yanlış tedavi beklentisidir. Yalnız dinlenmek ve ağrı kesici kullanmak kalıcı sonuç vermez; tendonun kademeli yüklenmesi gerekir.

Korunmanın somut adımları şunlardır: antrenman yükünü kademeli artırmak, haftalık artışı ölçülü tutmak, koşu öncesi ısınmak ve sonrasında baldır esnetmesi yapmak, baldır kaslarını düzenli güçlendirmek.

Ayakkabı düzeni de belirleyicidir: ayak yapısına uygun, tabanı aşınmamış ve topuk desteği bulunan modeller seçilir. Ayakkabı belirli bir kullanım sonrası yenilenir.

Zemin ve eğim değişiklikleri kademeli yapılır; sert zeminde uzun koşulardan kaçınılır.

Kilo yönetimi tendon üzerindeki yükü doğrudan azaltır.

Belirtilen antibiyotik gruplarını kullanırken yoğun spordan kaçınmak ve tendon ağrısını bildirmek gerekir.

İyileşme sabır ve düzen ister; bu tabloda acele etmek geriye götürür.

Egzersiz programı düzenli uygulanır. Baldır kaslarını yavaş ve kontrollü çalıştıran hareketler, hekim ya da fizyoterapistin gösterdiği biçimde, her gün ya da gün aşırı yapılır. Hafif ağrı eşliğinde çalışmak bu programda kabul edilebilir; keskin ve artan ağrı ise durdurma işaretidir.

Yükleme kademeli artırılır. Ağrı ertesi güne taşıyorsa yük fazla demektir; bir basamak geri dönülür.

Buz uygulaması aktivite sonrası ağrıyı azaltır. Günde birkaç kez, yirmi dakikayı geçmeyecek biçimde ve deriye doğrudan temas ettirmeden kullanılır.

Ayakkabı gözden geçirilir. Topuk desteği bulunan, tabanı aşınmamış modeller seçilir; geçici olarak topuk yükseltici kullanmak ağrıyı azaltır. Arkası sert ve tendona bastıran ayakkabılar, özellikle yapışma yeri tutulumunda bırakılır.

Esneme günlük düzene girer. Baldır esnetmesi ısınmadan sonra yapılır; soğuk kasta zorlamalı esneme yararlı değildir.

Alternatif aktivite sürdürülür. Yüzme ve bisiklet, tendona yük bindirmeden kondisyonu korur.

Kilo yönetimi uzun vadede en belirleyici etkenlerdendir.

Spora dönüş kademeli olur: önce yürüyüş, sonra hafif tempo, ardından mesafe artışı. Ani dönüş yeniden yaralanmanın en sık nedenidir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: ani ve şiddetli ağrı ile birlikte parmak ucunda yükselememe, arkadan vurulmuş gibi his ve çıt sesi duyulması, tendon üzerinde çökme hissedilmesi, yürüyememe, bölgede kızarıklık ile ısı artışı, ateş, üç aydır süren ve programa rağmen geçmeyen ağrı, antibiyotik kullanırken başlayan tendon ağrısı.