Ganglion kisti nedir?

Ganglion kisti, eklem ya da tendon kılıfından kaynaklanan, içi jel kıvamında sıvı dolu iyi huylu bir kisttir. En sık el bileğinin sırt yüzünde görülür; avuç tarafında, parmaklarda ve ayak bileğinde de bulunur.

İçindeki sıvı eklem sıvısına benzer ama daha koyudur. Kist, eklem kapsülünde ya da tendon kılıfında oluşan küçük bir zayıflıktan sıvının dışarı sızması ve bir kese oluşturmasıyla gelişir.

Görünüm tipiktir: deri altında yuvarlak, düzgün sınırlı, hareketli bir şişlik. Boyutu değişkendir ve bu değişkenlik hastaları en çok şaşırtan özelliktir; kist bazı dönemlerde büyür, bazen küçülür, bir bölümü kendiliğinden kaybolur. El kullanımının arttığı dönemlerde belirginleşir.

Çoğunlukla ağrısızdır ve tek yakınma görünümdür. Ağrı, kist bir sinire ya da eklem hareketine bası yaptığında ortaya çıkar; el bileği hareketleriyle artan künt ağrı ve güçsüzlük hissi görülebilir.

Bir tipi parmak boğumunda, tırnak dibine yakın yerleşir. Bu tip eklem kireçlenmesiyle ilişkilidir ve tırnakta oluk ile şekil bozukluğu yapabilir.

İyi huyludur; kansere dönüşmez. Buna karşılık her yumuşak doku şişliği ganglion kisti değildir ve muayene edilmeden karar verilmemelidir.

En bilinen halk uygulaması kitapla vurarak patlatmaktır. Bu yöntem önerilmez; çevre dokuya zarar verir ve tekrarlama oranı yüksektir.

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Şişliğin yeri, kıvamı, hareketliliği ve deriye yapışıklığı değerlendirilir. Işık kaynağıyla yapılan basit bir muayenede kistin ışığı geçirmesi tanıyı destekler.

Kuşkulu olgularda ultrason istenir; kistin sıvı içerdiğini gösterir ve damar kaynaklı şişliklerden ayırır. Manyetik rezonans, derin yerleşimli ve atipik olgularda kullanılır.

Ayırıcı tanı yapılır: yağ dokusundan kaynaklanan iyi huylu kitleler, tendon kılıfı tümörleri, damar genişlemeleri, romatizmal nodüller. Sert, hareketsiz, hızla büyüyen ve deriye yapışık kitleler ayrıca araştırılır.

Tedavide ilk seçenek çoğu zaman izlemdir. Kist ağrısızsa ve işlevi kısıtlamıyorsa girişim gerekmez; bir bölümü kendiliğinden kaybolur. Bu bilgi, hastaların gereksiz kaygısını azaltır.

Ağrı ve işlev kaybı varsa seçenekler devreye girer.

İğne ile sıvının boşaltılması ayaktan yapılabilen bir işlemdir. Hızlı rahatlama sağlar ancak kistin duvarı yerinde kaldığı için tekrarlama oranı yüksektir. İşlem sırasında kortizon eklenebilir.

Cerrahi çıkarma, kistin sapıyla birlikte alınmasını sağlar ve tekrarlama oranı daha düşüktür. Açık ya da kapalı yöntemle yapılır. Yine de tekrarlama tamamen ortadan kalkmaz.

Cerrahi kararı, ağrının düzeyi, işlevin ne kadar kısıtlandığı ve kistin yerleşimine göre verilir. Yalnız görünüm nedeniyle yapılan girişimlerde beklenti baştan konuşulmalıdır.

Evde vurarak patlatma girişimi yapılmamalıdır.

Ganglion kisti iyi huyludur ve kansere dönüşmez; riskler daha çok girişimlerle ilgilidir.

En sık sorun tekrarlamadır. İğneyle boşaltmada kist duvarı yerinde kaldığı için tekrarlama sıktır; cerrahi sonrası oran daha düşüktür ama sıfır değildir.

Bası bulguları ikinci başlıktır. Kist bir sinire bastığında uyuşma, karıncalanma ve güçsüzlük yapar; bu tabloda girişim daha erken düşünülür.

Cerrahinin kendi riskleri vardır: yara izi, eklem hareketinde geçici kısıtlanma, çevre sinir ve damarların etkilenmesi, enfeksiyon. Bu nedenle yalnız görünüm nedeniyle yapılan ameliyatlarda karar dikkatle verilir.

Evde patlatma girişimi ayrı bir risktir. Vurarak patlatma çevre dokuyu zedeler, kanamaya yol açabilir ve tekrarlama oranı yüksektir. İğneyle evde boşaltma girişimi ise enfeksiyon riski taşır.

En önemli başlık yanlış tanıdır. Her yumuşak doku şişliği ganglion kisti değildir. Sert, hareketsiz, hızla büyüyen, deriye yapışık, ağrılı ve gece ağrısı yapan kitleler farklı tanıları düşündürür ve mutlaka değerlendirilmelidir.

Korunma için kanıtlanmış bir yol yoktur, çünkü çoğu olguda tetikleyici bulunamaz.

Yine de el bileğini zorlayan tekrarlayıcı hareketleri azaltmak, çalışma düzeninde bilek konumunu iyileştirmek ve el bileği güçlendirme çalışmaları yakınmaları hafifletebilir.

Bilek desteği, yoğun kullanım dönemlerinde rahatlama sağlayabilir.

Çoğu kist için yapılacak en doğru şey, onu rahat bırakmaktır.

İzlem sürdürülür. Ağrısız ve işlevi kısıtlamayan kistlerde girişim gerekmez; boyutundaki değişimler not edilebilir.

Evde patlatma denenmez. Kitapla vurma ve iğneyle boşaltma girişimleri çevre dokuya zarar verir ve enfeksiyon riski taşır.

El bileğini zorlayan hareketler gözden geçirilir. Uzun süreli klavye ve fare kullanımında bilek konumu düzeltilir, destekli mouse pad kullanılabilir.

Bilekliğin geçici kullanımı yoğun çalışma dönemlerinde rahatlama sağlar; sürekli kullanım kas zayıflığına yol açabileceği için hekimle konuşulur.

El bileği ve önkol güçlendirme çalışmaları yapılır.

Ağrı olduğunda soğuk uygulama ve gerektiğinde ağrı kesici kullanılır.

İşlem yapıldıysa yara bakımı basittir: bölge kuru tutulur, hekimin verdiği güne kadar suyla temas sınırlanır, dikişler kontrolde alınır. Erken dönemde el kullanımına kademeli dönülür.

Tekrarlama olasılığı baştan bilinir; kistin geri gelmesi tedavinin başarısızlığı olarak yorumlanmaz.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: kistin hızla büyümesi, sertleşmesi ve hareketsizleşmesi, deriye yapışması, gece ağrısı yapması, elde uyuşma ile güç kaybı, üzerinde kızarıklık ve ısı artışı, ateş, işlem sonrası artan ağrı ve akıntı, tırnakta şekil bozukluğunun ilerlemesi.