Konjonktivit (göz nezlesi) nedir?

Konjonktivit, gözün beyaz kısmını ve göz kapağının iç yüzünü kaplayan ince zarın iltihaplanmasıdır. Halk arasında göz nezlesi denir. Gözde kızarıklığın en sık nedenidir.

Üç ana grubu vardır ve ayrımı tedaviyi tamamen değiştirir.

Viral tipte akıntı sulu ve berraktır, gözde kum batması hissi olur. Genellikle bir gözde başlar, birkaç gün içinde diğerine geçer. Üst solunum yolu enfeksiyonu ve kulak önünde hassas lenf düğümü sık eşlik eder. Bulaşıcılığı yüksektir ve antibiyotik damlaya yanıt vermez.

Bakteriyel tipte akıntı koyu, sarı yeşil ve yapışkandır. Sabah göz kapakları yapışık uyanılır. Genellikle tek gözde daha belirgindir.

Alerjik tipte ise en belirgin bulgu kaşıntıdır. İki göz birden tutulur, akıntı sulu ve ipliksidir, burun akıntısı ile hapşırık eşlik eder. Mevsimsel ya da belirli bir maddeyle temasta ortaya çıkar. Bulaşıcı değildir.

Dördüncü bir grup da vardır: tahriş kaynaklı. Klorlu su, duman, toz, rüzgar, kozmetik ürünler ve lens kullanımı bu tabloya yol açar.

En önemli ayrım ise başka bir hastalığın gözden kaçmamasıdır. Şiddetli ağrı, görme azalması, ışıktan rahatsızlık ve gözbebeği çevresinde yoğun kızarıklık, konjonktivit dışındaki daha ciddi tabloları düşündürür.

Tanı muayeneyle konur. Akıntının niteliği, kaşıntının varlığı, tek ya da çift taraflı tutulum ve eşlik eden bulgular değerlendirilir. Görme keskinliği ölçülür; göz doktoru biyomikroskopla korneayı ve ön bölümü inceler. Tedaviye yanıt vermeyen ve şiddetli olgularda kültür alınabilir.

Ayırıcı tanı bu tabloda kritiktir. Kornea iltihabı, göz içi iltihabı ve ani açı kapanması ciddi tablolardır; şiddetli ağrı, görme azalması, ışıktan belirgin rahatsızlık ve gözbebeği çevresinde yoğun kızarıklık bu yönde uyarır. Lens kullananlarda kornea enfeksiyonu ayrıca akılda tutulur.

Tedavi tipe göre değişir.

Viral tipte antibiyotik damla işe yaramaz. Tedavi destekleyicidir: yapay gözyaşı, soğuk uygulama ve göz hijyeni. Tablo genellikle bir ile iki haftada geriler; ilk günlerde belirtilerin artması olağandır. Bulaşı önlemek bu tipte tedavinin en önemli parçasıdır.

Bakteriyel tipte antibiyotikli damla ya da merhem verilir ve süre tamamlanır. Çoğu olgu birkaç gün içinde belirgin biçimde düzelir.

Alerjik tipte tetikleyicilerden kaçınmak esastır. Soğuk uygulama, yapay gözyaşı ve hekimin verdiği alerji damlaları kullanılır; ağızdan alerji ilaçları eklenebilir.

Kortizonlu göz damlaları yalnız göz hekiminin uygun gördüğü durumlarda kullanılır. Reçetesiz kullanım göz içi basıncını yükseltir, bazı enfeksiyonları ağırlaştırır ve korneada kalıcı hasara yol açabilir.

Lens kullananlar iyileşene kadar lensi bırakır; mevcut lens ve kutusu değiştirilir.

Konjonktivit çoğunlukla iyi seyreder; asıl riskler bulaş ve yanlış tedavidir.

Viral tipte bulaşıcılık yüksektir ve iki hafta kadar sürebilir. Aile içinde, okulda ve iş yerinde hızla yayılır. El teması, ortak havlu ve yastık en sık bulaş yollarıdır.

Yanlış tedavi ikinci başlıktır. Her kızarık göze antibiyotik damla kullanmak viral tipte yarar sağlamaz; kortizonlu damlaların denetimsiz kullanımı ise ciddi zarar verir.

Lens kullananlarda risk daha yüksektir. Lens takılıyken gelişen kızarıklık, kornea enfeksiyonunun işareti olabilir ve bu tablo görmeyi kalıcı biçimde etkileyebilir. Bu nedenle lens hemen çıkarılır ve başvurulur.

Yenidoğanda görülen konjonktivit ayrı bir başlıktır ve her zaman değerlendirilmelidir; doğum kanalından geçen bazı etkenler ciddi tablolara yol açabilir.

Alerjik tipte gözü ovalamak korneada incelme ve şekil bozukluğuna zemin hazırlayabilir; bu yüzden kaşıntının kontrol altına alınması gerekir.

Korunmanın somut adımları şunlardır: elleri sık yıkamak, gözü ovalamamak, havlu ile yastık kılıfını kişiye özel kullanmak ve sık değiştirmek, göz makyajını paylaşmamak ve enfeksiyon döneminde yenilemek, lens hijyenine uymak.

Viral tipte okuldan ve işten uzak kalma süresi akıntının azalmasına göre belirlenir; bu konuda hekimin önerisine uyulur.

Alerjik tipte tetikleyicilerden kaçınmak, polen mevsiminde pencereleri kapalı tutmak ve dışarıdan gelince yüz yıkamak yararlıdır.

Evdeki bakım hem rahatlatır hem bulaşı keser.

Göz temizliği düzenli yapılır. Temiz ve ıslak bir pamukla, gözün iç köşesinden dışa doğru silinir. Her göz için ayrı pamuk kullanılır ve pamuk atılır.

Soğuk uygulama viral ve alerjik tipte rahatlatır. Temiz bir bez soğuk suyla ıslatılıp kapalı göze birkaç dakika konur.

Yapay gözyaşı kum batması hissini azaltır ve gün içinde tekrarlanabilir.

Eller sık yıkanır ve göze dokunmaktan kaçınılır. Ovalamak hem tahrişi hem bulaşı artırır.

Havlu, yastık kılıfı ve nevresim kişiye özel kullanılır ve sık değiştirilir.

Göz makyajı enfeksiyon döneminde kullanılmaz; kullanılan ürünler yenilenir ve paylaşılmaz.

Lens kullanımı iyileşene kadar bırakılır. Mevcut lens ve saklama kabı değiştirilir; gözlükle devam edilir.

Damla kullanımında damlalık göze değdirilmez; iki farklı damla arasında birkaç dakika beklenir. Bir kişinin damlası başkasına kullanılmaz.

Okul ve işe dönüş, akıntı belirgin biçimde azaldıktan sonra ve hekimin önerisine göre olur.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: görmede azalma ya da bulanıklığın sürmesi, gözde şiddetli ağrı, ışıktan belirgin rahatsızlık, gözbebeği çevresinde yoğun kızarıklık, yeşil ve bol akıntının sürmesi, göz kapaklarında belirgin şişlik ve kızarıklığın yüze yayılması, ateş, lens kullanırken gelişen kızarıklık, yenidoğanda görülen akıntı ve kızarıklık, birkaç gün içinde düzelme olmaması.