Katarakt ameliyatı nedir?

Katarakt ameliyatı, saydamlığını yitirmiş göz merceğinin çıkarılıp yerine yapay bir göz içi merceğinin yerleştirildiği işlemdir. Halk arasında perde ameliyatı da denir. Dünyada en sık yapılan cerrahi girişimlerden biridir.

Katarakt, yaşla birlikte merceğin protein yapısının değişmesiyle oluşur. Işık mercekten düzgün geçemez, görüntü puslanır. Kişi bunu genellikle camın buğulanması, renklerin solması ve gece far ışıklarının dağılması diye anlatır. Gözlük numarasının kısa aralıklarla değişmesi de sık rastlanan bir işarettir.

En çok yanlış bilinen konu zamanlamadır. Kataraktın olgunlaşmasını beklemek gerekmez. Karar, görmenin günlük yaşamı ne kadar kısıtladığına bakılarak verilir: araç kullanmak, okumak ya da merdiven inmek zorlaşıyorsa işlem gündeme gelir. Beklemenin bedeli de vardır; mercek aşırı sertleşirse cerrahi zorlaşır ve göz içi basıncı yükselebilir.

Uygulama çoğunlukla damlayla uyuşturularak, hastanede yatmadan yapılır. Tek gözde on beş ile otuz dakika sürer. İki göz aynı gün ameliyat edilmez, aralarında birkaç hafta bırakılır.

Görmenin ameliyat sonrası nasıl olacağını belirleyen ikinci konu mercek seçimidir. Tek odaklı mercekler uzağı netler, yakın için okuma gözlüğü gerekir. Çok odaklı ve odak derinliği artırılmış mercekler yakını da destekler ama her göze uygun düşmez. Astigmat varsa bunu düzelten mercek seçenekleri bulunur. Karar, muayene ve göz ölçümleriyle verilir.

Hazırlık ölçümle başlar. Muayeneden sonra biyometri denilen ölçümle gözün uzunluğu ve korneanın kırıcılığı belirlenir; yerleştirilecek merceğin gücü bu değerlerden hesaplanır. Göz içi basıncı ve göz dibi de ayrıca değerlendirilir, çünkü retinada bir sorun varsa ameliyat sonrası görme beklentisi buna göre konuşulur.

En yaygın yöntem fakoemülsifikasyondur. Korneada iki üç milimetrelik bir giriş açılır, merceği saran kapsül dairesel biçimde açılır, bulanık mercek ultrason enerjisiyle parçalanıp emilerek alınır. Katlanabilir yapay mercek aynı kesiden gönderilir ve kapsülün içine yerleşir. Kesi genelde dikiş istemez. Bazı gözlerde bu adımların bir bölümü lazerle yapılır.

Anestezi çoğunlukla damla ya da göz çevresine yapılan enjeksiyonla sağlanır. Hasta uyanıktır. Ağrı beklenmez, ışık ve hafif dokunma hissi olur. Genel anestezi daha çok çocuklarda ve iş birliği kurulamayan durumlarda tercih edilir.

İyileşme hızlı ilerler. Çoğu kişi ertesi gün belirgin bir fark görür, netlik birkaç hafta içinde oturur. İlk günlerde gözde kum hissi, hafif batma ve ışığa hassasiyet olabilir. Damlalar genellikle dört ile altı hafta, azaltılan bir düzende kullanılır.

Gözlük kararı hemen verilmez. Ölçümler oturduktan sonra, çoğunlukla birinci ayın sonunda yeni numara belirlenir. Tek odaklı mercek takılan kişilerin yakın için okuma gözlüğü kullanması beklenen bir durumdur.

Katarakt cerrahisi başarı oranı yüksek bir işlemdir. Yine de her cerrahi gibi kendi riskleri vardır.

Sık görülen ve geçici olanlar şunlardır: gözde kum batması hissi, kızarıklık, ışığa hassasiyet, ilk günlerdeki bulanıklık, kesi bölgesinde küçük kanama izi. Bu bulgular damla düzeniyle kendiliğinden geriler.

Daha seyrek görülen ama takip isteyenler arasında göz içi basıncının yükselmesi, kornea ödemi, retinada sıvı toplanması ve kapsülün arka yüzünün bulanıklaşması yer alır. Sonuncusu aylar ya da yıllar sonra çıkabilir; görme yeniden puslanır ve ayaktan yapılan kısa bir lazer uygulamasıyla açılır. Halk arasında buna ikinci katarakt denmesi yanlış anlaşılmaya yol açıyor, çünkü takılan mercek yeniden bulanmaz.

Ciddi komplikasyonlar nadirdir. En korkulanı göz içi iltihabıdır. İlk günlerde artan ağrı, belirgin kızarıklık ve görmede ani düşüşle kendini gösterir; acil başvuru gerektirir. Retina dekolmanı da seyrek görülür, ışık çakmaları ve görme alanında perde hissi uyarıcı bulgulardır.

Sonucu etkileyen bir başlık daha var: gözün diğer hastalıkları. Göz tansiyonu hasarı, sarı nokta hastalığı (makula dejenerasyonu) ya da şeker hastalığına bağlı retina değişikliği varsa mercek berraklaşsa bile görme sınırlı kalabilir. Bu yüzden beklentinin ameliyat öncesinde hekimle açıkça konuşulması gerekir.

İlk hafta birkaç sade kurala uymak iyileşmeyi büyük ölçüde belirler.

Gözü ovalamamak en başta gelir. Uykuda farkında olmadan bastırmayı önlemek için ilk geceler koruyucu kapak önerilebilir. Yüz yıkarken suyun doğrudan göze girmesinden kaçınılır, saç yıkama başı arkaya yatırarak yapılır.

Damlalar zamanında ve sırayla kullanılır. İki damla arasında birkaç dakika beklenir, damlalığın ucu göze ve kirpiğe dokundurulmaz. Reçete azaltmalı verildiyse kendi kararınızla kesilmemesi gerekir.

Hareket konusunda abartılı bir kısıtlama yoktur. Yürümek, hafif ev işleri ve okumak ilk günden serbesttir. Ağır kaldırmak, eğilip uzun süre baş aşağı durmak, havuza ve denize girmek, tozlu ya da dumanlı ortamda çalışmak iki ile üç hafta ertelenir. Göz çevresine makyaj bir hafta uygulanmaz.

Araç kullanmak görme netleştikten ve hekim onay verdikten sonra başlar. Tek göz ameliyat edildiyse derinlik algısı bir süre farklı gelebilir.

Şu bulgular beklemez: gözde artan ağrı, görmede ani azalma, yoğun kızarıklık, sarı yeşil akıntı, ışık çakmaları, görme alanında perde hissi. Bunlardan biri varsa aynı gün göz hekimine ulaşmak gerekir.