Göz tansiyonu ölçümü ve takibi nedir?

Göz tansiyonu ölçümü, göz içindeki sıvı basıncının ölçülmesidir. Tıpta göz içi basıncı ölçümü denir. Tek başına bir tanı değil, glokom denilen hastalığın araştırılmasında kullanılan bir basamaktır.

Gözün içinde sürekli üretilen ve boşaltılan bir sıvı vardır. Üretim ile boşalma arasındaki denge bozulursa basınç yükselir. Yüksek basınç zamanla görme sinirini yıpratır ve görme alanı kenarlardan içeri doğru daralır.

Bu hastalığın en tehlikeli tarafı sessiz ilerlemesidir. Kişi genellikle hiçbir şey hissetmez. Görme alanının kenarları kaybolurken beyin eksik bölümü tamamladığı için fark edilmez; yakınma başladığında kayıp çoğunlukla ilerlemiş olur. Kaybedilen görme geri kazanılmaz, bu yüzden erken saptama belirleyicidir.

Ölçümün tek başına yeterli olmadığını bilmek gerekir. Normal basınç değerlerinde de görme siniri hasarı gelişebilir, yüksek basınç bulunan herkeste hasar oluşmaz. Bu nedenle değerlendirme üç ayak üzerine kurulur: basınç, görme sinirinin görünümü ve görme alanı. Korneanın kalınlığı da ölçümü etkiler; ince korneada gerçek basınç ölçülenden yüksek olabilir.

Ölçüm yöntemleri farklıdır. Hava üfleyen cihazlar tarama için kullanılır ve rahattır. Referans kabul edilen yöntem ise damlayla uyuşturulduktan sonra gözle temas ederek yapılan ölçümdür.

Ölçüm hızlı ve ağrısız bir işlemdir. Tarama amacıyla en sık kullanılan yöntem göze kısa bir hava üflenmesidir; temas yoktur, uyuşturma gerekmez, saniyeler sürer. Ani hava akımı rahatsız edici gelebilir ama zararsızdır.

Referans kabul edilen yöntemde göz damlayla uyuşturulur ve ışıklı mikroskopta ince bir başlıkla korneaya hafifçe dokunularak ölçüm alınır. Uyuşturma nedeniyle ağrı hissedilmez. Bu yöntem daha güvenilir sonuç verdiği için tanı ve izlemde tercih edilir. Elde taşınan cihazlarla ve yatan hastalarda da ölçüm yapılabilir.

Ölçümden sonra değerlendirme devam eder. Kornea kalınlığı ölçülür, çünkü kalın korneada değer olduğundan yüksek, ince korneada olduğundan düşük çıkabilir. Ön kamara açısı incelenir; dar açı, ani basınç yükselmesi riskini gösterir. Göz dibi bakısında görme sinirinin başı değerlendirilir ve çukurlaşma oranı kaydedilir.

Şüphe varsa iki inceleme eklenir. Görme alanı testi, kişinin fark etmediği kayıpları haritalar. Sinir lifi tabakası ölçümü, hasarı görme alanı bozulmadan önce gösterebilir. Bu ikisi izlemde de tekrarlanır ve ilerleme olup olmadığı karşılaştırmayla anlaşılır.

Basınç gün içinde dalgalanır. Bu yüzden sınırda değerlerde ölçüm farklı saatlerde tekrarlanır; tek bir yüksek değer tanı, tek bir normal değer güvence anlamına gelmez.

Tanı konursa tedavi genellikle damlayla başlar ve amaç basıncı hedef aralığa indirmektir. Yanıt yetersizse lazer uygulamaları ve cerrahi seçenekler gündeme gelir. Tedavi hastalığı bitirmez, ilerlemesini yavaşlatır; bu yüzden izlem ömür boyu sürer.

Ölçümün kendisi güvenli bir işlemdir. Risk başlıkları daha çok yanlış yorumlanmasıyla ilgilidir.

Hava üflemeli ölçümde risk yoktur. Temaslı ölçümde kullanılan uyuşturucu damla birkaç dakika süren batma ve bulanıklık yapabilir; göz uyuşukken ovalanırsa kornea çizilebilir, bu yüzden yarım saat kadar göze dokunulmaz. Aletle temas nedeniyle çok seyrek olarak yüzeysel çizilme ve enfeksiyon bildirilmiştir; kullanılan başlıkların sterilizasyonu bunu önler.

Göz bebeğinin damlayla genişletildiği muayenelerde birkaç saat süren bulanıklık ve ışık hassasiyeti olur. Bu süre içinde araç kullanılmaz. Dar açılı gözlerde bu damlalar seyrek de olsa ani basınç yükselmesini tetikleyebilir; bu nedenle muayene öncesi açı değerlendirilir.

Asıl risk yanlış güvendir. Tek bir normal ölçüm glokom olmadığını kanıtlamaz. Basınç gün içinde değişir ve normal basınçla seyreden glokom tipleri vardır. Bu yüzden risk taşıyan kişilerde ölçüm, görme siniri bakısı ve görme alanı birlikte ve düzenli aralıklarla yapılır.

Ters yönde bir yanlış anlama da var. Yüksek ölçülen her değer hastalık demek değildir. Kalın kornea, ölçüm sırasında nefes tutma ve gözü sıkma değeri yükseltir. Bu durumda tanı konmadan önce doğrulama yapılır.

Acil bir tablo ayrıca bilinmelidir. Ani açı kapanmasında göz içi basıncı hızla yükselir: gözde şiddetli ağrı, kızarıklık, görmede bulanıklık, ışık çevresinde halka görme, bulantı ve kusma görülür. Bu tablo saatler içinde görme kaybına yol açabilir ve acil başvuru gerektirir.

Ölçüm sonrası özel bir bakım gerekmez. İzlem tarafında ise birkaç alışkanlık sonucu belirler.

Uyuşturucu damla kullanıldıysa yaklaşık yarım saat göze dokunulmaz ve ovalanmaz. Göz bebeği genişletildiyse bulanıklık geçene kadar araç kullanılmaz; güneşte koyu gözlük rahatlatır.

Glokom tanısı konduysa damla düzeni tedavinin kendisidir. Damlalar aynı saatlerde kullanılır, iki farklı damla arasında birkaç dakika beklenir. Damlattıktan sonra gözü kapatıp göz iç köşesine bir dakika kadar hafifçe bastırmak ilacın vücuda geçişini azaltır ve etkisini artırır.

Damlayı bırakmak en sık yapılan hatadır. Hastalık yakınma yapmadığı için ilaç gereksiz gibi görünür; oysa kaybedilen görme geri gelmez. Yan etki nedeniyle zorlanıyorsanız kendi kararınızla kesmek yerine hekiminize söylemeniz gerekir, çünkü seçenekler vardır.

Kontroller takvime bağlanır. Basınç ölçümü, görme alanı ve sinir lifi ölçümü belirli aralıklarla tekrarlanır. Eski test sonuçlarınızı saklamak karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Günlük yaşamda birkaç ölçü işe yarar. Uzun süre baş aşağı duran hareketler ve nefes tutarak yapılan ağır kaldırma basıncı yükseltir; ileri glokomda bunlar sınırlandırılır. Yüzme gözlüğünün göze bastıracak kadar sıkı olmaması önerilir. Kafeini tamamen kesmek gerekmez, aşırıya kaçmamak yeterlidir.

Kortizonlu damla ve ilaçlar hekim bilgisi olmadan kullanılmaz; bu ilaçlar göz içi basıncını yükseltebilir.

Acil başvuru gerektiren bulgular şunlardır: gözde şiddetli ağrı, ani görme azalması, ışık çevresinde halka görme, gözde belirgin kızarıklık, bulantı ve kusmanın göz ağrısına eşlik etmesi.