Arpacık nedir?

Arpacık, göz kapağı kenarındaki yağ bezlerinin ya da kirpik köklerinin iltihaplanmasıdır.

Göz kapağında çok sayıda küçük bez bulunur. Bu bezlerin ağzı tıkandığında salgı birikir ve bakteri ürer; bölge kızarır, şişer ve ağrır.

İki biçimi vardır. Dış arpacıkta şişlik kirpik dibindedir ve dışarıdan görülür; iç arpacıkta bez daha derindedir ve kapak içinde şişlik oluşur.

En tipik bulgu ağrılı bir şişliktir. Dokunmakla ağrı belirginleşir, göz sulanır ve kapak kızarır.

Gün içinde şişlik büyür ve birkaç gün sonra uçta sarı bir odak belirebilir.

Çoğu arpacık bir ile iki hafta içinde kendiliğinden geriler. Sıcak uygulama bu süreci hızlandırır.

Arpacık ile şalazyon karıştırılır. Şalazyon, tıkanan bezde biriken salgının zamanla sertleşmesiyle oluşan ağrısız bir kitledir.

Ayrım basittir: arpacık ağrılıdır ve kızarıktır, şalazyon ağrısızdır ve daha yavaş büyür.

Arpacık bulaşıcı bir hastalık değildir ama bakteri elle taşınabilir.

Elle sıkma ve iğneyle patlatma denenmez. Bu girişim iltihabı kapak dokusuna yayar ve daha ağır tablolara yol açar.

Tekrarlayan arpacık, kapak kenarı iltihabı ve göz kuruluğu gibi altta yatan bir sorunu düşündürür.

Tanı muayeneyle konur; ek tetkik çoğunlukla gerekmez.

Göz kapağı hem dıştan hem içten değerlendirilir. Kapak çevrilerek iç arpacık aranır.

Şişliğin yeri, ağrılı olup olmadığı ve kızarıklığın sınırı belirlenir; bu bulgular şalazyondan ayırır.

Kirpik dipleri incelenir; kabuklanma kapak kenarı iltihabını gösterir.

Gözyaşı filmi ve göz kuruluğu değerlendirilir.

Görme keskinliği ölçülür.

Tekrarlayan olgularda şeker hastalığı ve deri hastalıkları araştırılır.

Aynı yerde tekrarlayan ve iyileşmeyen kitlelerde biyopsi düşünülür; seyrek de olsa kapak tümörleri arpacığı taklit eder.

Tedavinin temeli sıcak uygulamadır.

Temiz ve ılık bir bez göz kapağına günde üç ya da dört kez, on beşer dakika uygulanır. Sıcaklık tıkalı bezin salgısını yumuşatır.

Uygulamanın ardından kapak kenarı yumuşak hareketlerle masaj yapılır.

Kapak temizliği yapılır; kirpik dipleri ılık suyla ya da hekimin önerdiği temizleyiciyle silinir.

Antibiyotikli damla ve merhem gerekli görülürse eklenir; her arpacıkta antibiyotik kullanılmaz.

Ağızdan antibiyotik yalnız yaygın kapak iltihabında ve çevreye yayılan tablolarda verilir.

Elle sıkma ve iğneyle patlatma yapılmaz.

İki haftada gerilemeyen, büyüyen ya da görmeyi etkileyen olgularda küçük bir cerrahi boşaltma uygulanır. İşlem lokal anesteziyle yapılır.

Şalazyona dönüşen kitlelerde kortizon enjeksiyonu ya da cerrahi seçenek olarak değerlendirilir.

İyileşene kadar lens ve göz makyajı kullanılmaz.

Arpacık çoğunlukla iyi seyirlidir; riskler ihmal ve yanlış girişimlerle ortaya çıkar.

En sık sorun elle sıkma ve patlatma girişimidir. İltihap kapak dokusuna yayılır ve tablo ağırlaşır.

Enfeksiyonun kapak çevresine ve göz çukuruna yayılması ciddi bir sonuçtur. Kapağın tümüyle şişmesi, ateş, gözü hareket ettirmekte zorlanma ve görme azalması bu tabloyu düşündürür.

Bu bulgular acil değerlendirme gerektirir.

Büyük bir arpacık kornea üzerine baskı yaparak geçici görme bulanıklığına yol açabilir.

İyileşmeyen arpacık şalazyona dönüşür ve kalıcı bir kitle bırakır.

Tekrarlayan arpacıklar kapak kenarında kalıcı değişikliklere ve kirpik kaybına yol açabilir.

Aynı yerde ısrarla tekrarlayan kitleler ayrı bir başlıktır; seyrek görülen kapak tümörleri bu görünümü taklit eder ve incelenir.

Kirli elle uygulanan sıcak kompres enfeksiyonu artırabilir.

Korunmada el hijyeni ilk sıradadır. Gözler kirli elle ovalanmaz.

Göz makyajı her akşam temizlenir.

Makyaj malzemeleri paylaşılmaz ve süresi geçmiş ürünler kullanılmaz.

Rimel ve göz kalemi düzenli aralıklarla yenilenir.

Lens kullananlar bakım kurallarına uyar: eller yıkanır, solüsyon tazelenir, lens süresi aşılmaz.

Kapak kenarı iltihabı olan kişiler günlük kapak temizliğini sürdürür.

Göz kuruluğu varsa tedavi edilir.

Şeker hastalığı kontrol altında tutulur.

Uyku düzeni ve genel sağlık gözetilir.

Tozlu ortamlarda koruyucu gözlük kullanılır.

Arpacıkta günlük bakım iyileşme süresini belirgin biçimde kısaltır.

Sıcak uygulama düzenli yapılır. Temiz bir bez ılık suyla ıslatılır, sıkılır ve kapağa yerleştirilir.

Uygulama günde üç ya da dört kez, on beşer dakika sürdürülür.

Su yakıcı sıcaklıkta olmaz; bez soğudukça yenilenir.

Uygulamadan sonra kapak kenarına parmak ucuyla yumuşak masaj yapılır.

Kapak temizliği ihmal edilmez; kirpik dipleri ılık suyla ya da hekimin önerdiği temizleyiciyle silinir.

Eller sık yıkanır ve göze kirli elle dokunulmaz.

Arpacık elle sıkılmaz, iğneyle patlatılmaz ve tırnakla kurcalanmaz.

Göz makyajı iyileşene kadar kullanılmaz; eski ürünler atılır.

Lens kullanımına ara verilir ve gözlük tercih edilir.

Havlu ve yastık kılıfı paylaşılmaz; yastık kılıfı sık değiştirilir.

Damla ve merhem hekimin belirttiği süre boyunca kullanılır; yakınma azalınca yarıda bırakılmaz.

Damla şişesinin ucu göze ve kirpiğe değdirilmez.

Ağrı için soğuk uygulama değil, sıcak uygulama tercih edilir.

Tekrarlayan arpacıklarda göz kuruluğu ve kapak kenarı iltihabı açısından değerlendirme yaptırılır.

Omega içeren beslenme ve yeterli sıvı alımı kapak bezlerinin salgısını destekler.

Hekime başvuru gerektiren durumlar şunlardır: iki haftada gerilemeyen şişlik, giderek büyüyen kitle, görmede bulanıklık, kapağın tümüyle şişmesi ve kapatılamaması, ateş, gözü hareket ettirmekte zorlanma, göz çevresine yayılan kızarıklık, aynı yerde tekrarlayan kitle.