Presbiyopi (yakını görememe) nedir?

Presbiyopi, yaşla birlikte yakını görme yeteneğinin azalmasıdır. Halk arasında yakını görememe ya da kırk yaş gözlüğü denir. Bir hastalık değil, gözün doğal yaşlanma sürecidir.

Mekanizması nettir. Göz içindeki mercek, yakına bakarken şeklini değiştirerek odağı ayarlar. Bu esneklik yaşla birlikte azalır; merceği çalıştıran kasların gücü de değişir. Sonuçta yakın odaklama zorlaşır.

Belirtiler kırklı yaşların başında ortaya çıkar ve tanıdıktır: yazıyı uzaklaştırarak okumak, telefon ekranının puntosunu büyütmek, loş ortamda okuyamamak, yakın çalışma sonrası baş ağrısı ve göz yorgunluğu hissetmek.

İlerleyicidir. Yakın numarası kırklı yaşlardan itibaren kademeli olarak artar ve altmışlı yaşlarda bir düzeye oturur.

Mevcut kırma kusuruyla ilişkisi sık karıştırılır. Miyopu olan kişiler gözlüğünü çıkarınca yakını rahat görebilir; bu, presbiyopinin gelişmediği anlamına gelmez. Hipermetropu olanlarda ise yakın zorluğu daha erken başlar.

En sık duyulan yanlış inanış, gözlük kullanmanın gözü tembelleştireceğidir. Gözlük süreci hızlandırmaz ya da yavaşlatmaz; yalnız görmeyi rahatlatır. Gözlük kullanmamak ise baş ağrısı ve göz yorgunluğu yaratır.

Yakın zorluğunun her zaman presbiyopiye bağlanmaması gerekir; kırk yaş öncesinde başlayan ve hızlı ilerleyen yakınmalar araştırılmalıdır.

Tanı göz muayenesiyle konur. Uzak ve yakın görme ayrı ayrı ölçülür, kırma kusuru belirlenir ve yakın için gerekli ek numara hesaplanır. Göz içi basıncı ölçülür ve göz dibi değerlendirilir; bu yaş grubunda tarama açısından da gereklidir.

Göz kuruluğu ve gözyaşı kalitesi de değerlendirilir, çünkü yakınmaların bir bölümü kuruluktan kaynaklanır ve yalnız numara vermek yeterli olmaz.

Düzeltme seçenekleri şöyledir.

Okuma gözlüğü en yaygın ve en basit çözümdür; yalnız yakın için kullanılır. Uzak numarası da olanlarda çift odaklı ya da kademeli geçişli camlar tercih edilir. Kademeli camlara uyum birkaç hafta alabilir ve merdiven inerken dikkat gerektirir.

Lens seçenekleri de vardır. Çok odaklı lensler ya da bir gözün uzağa, diğerinin yakına ayarlandığı düzenlemeler kullanılabilir; bu ikinci yöntem derinlik algısını bir miktar etkiler ve herkeste tolere edilmez.

Cerrahi seçenekler seçilmiş hastalarda değerlendirilir. Katarakt gelişmişse ameliyat sırasında yakını da destekleyen mercek seçenekleri konuşulur. Kornea üzerine yapılan uygulamalar ve mercek değişimi diğer seçeneklerdir; uygunluk ölçümlerle belirlenir ve her göze uygun değildir.

Hazır okuma gözlükleri iki gözün numarasının eşit olduğu ve astigmatın bulunmadığı durumlarda geçici çözüm olabilir; uzun süreli kullanımda muayene ile belirlenmiş gözlük tercih edilir.

Presbiyopi bir hastalık olmadığı için komplikasyonu yoktur; yine de birkaç başlık dikkat gerektirir.

Düzeltilmediğinde göz yorgunluğu, baş ağrısı ve boyun ağrısı gelişir. Kişi yazıyı uzaklaştırmak için duruşunu bozar ve bu, kas gerginliği yaratır.

İkinci ve daha önemli konu, yakınmanın başka bir tabloyu gizlemesidir. Kırk yaş civarındaki bu değişim doğal olsa da aynı yaş grubu göz tansiyonu, katarakt ve sarı nokta hastalığı açısından da tarama gerektirir. Yalnız hazır gözlük alıp muayeneye gitmemek bu taramaların atlanmasına yol açar.

Hazır gözlük kullanımının kendi sınırları vardır. İki gözün numarası farklıysa ya da astigmat varsa hazır camlar yakınmayı azaltmaz, artırabilir. Merkez mesafesi kişiye uygun değilse baş ağrısı yapar.

Sürüş güvenliği ayrı bir başlıktır: kademeli camlara uyum döneminde ve gece sürüşlerinde dikkat gerekir.

Korunma anlamında süreci durduran bir yöntem yoktur. Göz egzersizleri, vitamin destekleri ve benzeri yaklaşımların merceğin esnekliğini geri getirdiği gösterilmemiştir.

Buna karşılık yakınmaları azaltan davranışlar vardır: aydınlatmayı artırmak, ekran parlaklığını ve punto boyutunu ayarlamak, yakın çalışmada düzenli ara vermek, göz kuruluğunu tedavi etmek, ekran mesafesini uygun tutmak.

Düzenli göz muayenesi, bu yaştan sonra yılda ya da hekimin belirlediği aralıkla sürdürülmelidir.

Günlük düzenlemeler yakınmaları belirgin biçimde azaltır.

Aydınlatma artırılır. Okuma sırasında ışığın omuz üzerinden sayfaya gelmesi en rahat düzendir. Loş ortamda okumak zorlanmayı artırır.

Yirmi kuralı uygulanır: her yirmi dakikada bir, yaklaşık altı metre uzağa yirmi saniye bakmak. Bu, odaklama kaslarını dinlendirir.

Ekran ayarları düzenlenir. Punto büyütülür, parlaklık ortamla uyumlu tutulur, ekran göz hizasının biraz altına ve yaklaşık bir kol boyu mesafeye yerleştirilir.

Göz kuruluğu ele alınır. Ekran karşısında göz kırpma sıklığı azalır; bilinçli göz kırpmak ve gerekiyorsa yapay gözyaşı kullanmak yanmayı azaltır.

Gözlük yanında taşınır. Gerektiğinde takıp çıkarmak, gözü tembelleştirmez.

Kademeli camlara uyum için ilk haftalarda başı çevirerek bakmak yerine gözü değil başı hareket ettirmek öğrenilir; merdiven inerken dikkat edilir.

Gözlük numarası değiştiğinde yenilenir. Eski numarayla zorlanmak baş ağrısına yol açar.

Düzenli göz muayenesi sürdürülür; bu yaş grubunda göz tansiyonu ve göz dibi taraması da yapılır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: ani görme azalması, tek gözde bulanıklık, görme alanında karanlık ya da perde hissi, düz çizgilerin dalgalı görünmesi, ışık çakmaları, uçuşan cisimlerde ani artış, gözde ağrı ve kızarıklık, çift görme, kırk yaş öncesinde başlayan ve hızlı ilerleyen yakın zorluğu.